พจนานุกรมปรัชญา

Mind

M

จิต

Russell, B., 1921, The analysis of mind

สิ่งที่มีความตระหนักรู้ คิด และรู้สึก ในทางอภิปรัชญาถกเถียงว่าจิตเป็นสารัตถะที่แยกจากกาย (ทวิภาคนิยม) หรือเป็นผลผลิตของกระบวนการทางกายภาพ (เอกนิยม)

Moral Philosophy

จริยศาสตร์

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

ปรัชญาสาขาที่ศึกษาเกี่ยวกับคุณค่าและจริยธรรม โดยสืบสวนถึงธรรมชาติของความถูกและความผิด คุณธรรม และหน้าที่

Psychology

J

จิตวิทยา

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

การศึกษาเชิงวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับจิตใจและการทำงานของจิตมนุษย์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งกระบวนการที่ส่งผลต่อพฤติกรรมในบริบทต่างๆ เดิมทีถือว่าเป็นสาขาหนึ่งของปรัชญาที่ศึกษาเกี่ยวกับวิญญาณ

Romanticism

Aesthetics

จินตนิยม (โรแมนติกนิยม)

ขบวนการทางปัญญาที่มีต้นกำเนิดในปลายศตวรรษที่ 18 เน้นเรื่องแรงบันดาลใจ, อัตวิสัย และความเป็นเอกเทศของปัจเจกบุคคล เป็นปฏิกิริยาโต้ตอบต่อเหตุผลนิยมในยุคเรืองปัญญาและการเปลี่ยนสู่สังคมอุตสาหกรรม

Transcendental Idealism

Epistemology

จิตนิยมอดิสัย

Kant, I., 1998, Critique of pure reason

ทฤษฎีของคานท์ที่ว่าเราทราบเพียงปรากฏการณ์ (phenomena) และไม่ทราบสิ่งในตัวมันเอง (noumena) เพราะจิตของเราจัดโครงสร้างประสบการณ์ผ่านกาลเวลา ที่ว่าง และหมวดหมู่ทางปัญญา

Unconscious

U

จิตไร้สำนึก

Gardner, S. 1999 The unconscious

ในทางอภิปรัชญา หมายถึงปริมณฑลของกิจกรรมทางจิตหรือสารัตถะที่มีอิทธิพลต่อความคิดและพฤติกรรมที่รู้สำนึก แต่ไม่สามารถเข้าถึงได้โดยตรงด้วยการพินิจภายใน ทางประวัติศาสตร์เชื่อมโยงกับ "เจตจำนง" (ชอเพนฮาวเออร์) และต่อมาคือจิตวิเคราะห์ (ฟรอยด์)

Unconscious, The

จิตไร้สำนึก

กระบวนการทางจิตที่จิตสำนึกเข้าถึงไม่ได้ แต่มีอิทธิพลต่อการตัดสินใจ ความรู้สึก หรือพฤติกรรม ฟรอยด์โต้แย้งว่าเป็นแหล่งเก็บสะสมความปรารถนาและสัญชาตญาณที่ถูกเก็บกดไว้

Virtue Ethics

Ethics

จริยศาสตร์แห่งคุณธรรม

แนวทางทางจริยศาสตร์ที่เน้นบุคลิกภาพและคุณธรรมของปัจเจกบุคคล (เช่น ความกล้าหาญ หรือความรู้จักพอดี) เป็นองค์ประกอบหลักของการคิดเชิงจริยธรรม แทนที่จะเน้นกฎเกณฑ์ (หน้าที่นิยม) หรือผลลัพธ์ (ประโยชน์นิยม)

Zeitgeist

Z

จิตวิญญาณแห่งยุคสมัย (ไซท์ไกสท์)

Tye, M. 1995 Ten problems of consciousness: A representational theory of the phenomenal mind

คำศัพท์ภาษาเยอรมันหมายถึง "จิตวิญญาณแห่งเวลา" ในปรัชญาประวัติศาสตร์ (เฮเกล, ดิลไธ) หมายถึงบรรยากาศทางปัญญา ศีลธรรม และวัฒนธรรมโดยทั่วไปของยุคสมัยหนึ่ง ในทางอภิปรัชญา นัยว่าความคิดของปัจเจกบุคคลถูกหล่อหลอมโดยจิตสำนึกรวมหมู่หรือ "จิต" (Geist) ที่กว้างกว่าและกำลังวิวัฒนาการ

จิตวิญญาณแห่งยุคสมัย (ไซท์ไกสท์)

Hegel, G. W. F., 1956, The philosophy of history

คำศัพท์ภาษาเยอรมันหมายถึง "จิตวิญญาณแห่งเวลา" ในปรัชญาประวัติศาสตร์ (เฮเกล, ดิลไธ) หมายถึงบรรยากาศทางปัญญา ศีลธรรม และวัฒนธรรมโดยทั่วไปของยุคสมัยหนึ่ง ซึ่งหล่อหลอมความคิดและการกระทำของปัจเจกบุคคล

Zhuangzi (Chuang Tzu)

จวงจื่อ

Watson, B., 2013, The complete works of Zhuangzi

นักปรัชญาจีนคนสำคัญและผู้เขียนคัมภีร์ "จวงจื่อ" เขาพัฒนาแนวคิดลัทธิเต๋าในเรื่องความไม่ฝืน สัมพัทธนิยมของมุมมอง และความสงสัยในคุณค่าที่มนุษย์สร้างขึ้น (เช่น ปฏิทรรศน์เรื่องความฝันของผีเสื้อ)