Go back to browse
ท
Terms starting with
ท
Aporia
Logicทางตันทางปัญญา (อปอเรีย)
Plato, 1997, Meno
สภาวะความงงงวยหรือทางตันทางปรัชญา ในบทสนทนาของโสเครตีส คือช่วงเวลาที่คู่สนทนาตระหนักว่านิยามของตนนั้นขัดแย้งกันเองและพวกเขาไม่ได้รู้ในสิ่งที่เคยคิดว่ารู้
B-Theory of Time
Bทฤษฎีเวลาแบบบี
Markosian, N., 2016, Time
ทัศนะทางอภิปรัชญาที่ว่าเวลาคือการจัดเรียงลำดับของเหตุการณ์ที่คงที่ (ก่อน, หลัง) โดยปราศจาก "ขณะปัจจุบัน" ที่เคลื่อนที่ไป
ทฤษฎีเวลาไร้กาล
Mellor, D. H., 1998, Real time II
เกี่ยวข้องกับแบบจำลอง "จักรวาลก้อน" (Block Universe) ถือว่าความแตกต่างระหว่างอดีต ปัจจุบัน และอนาคต เป็นเพียงภาพลวงตา
Bayesianism
Epistemologyทฤษฎีความน่าจะเป็นแบบเบส์
Howson, C., & Urbach, P., 2006, Scientific reasoning: The Bayesian approach
แนวทางทางญาณวิทยาและสถิติที่อาศัยทฤษฎีบทของเบส์ ซึ่งอธิบายถึงวิธีการปรับปรุงระดับความน่าจะเป็นของสมมติฐานเมื่อได้รับหลักฐานหรือข้อมูลใหม่ๆ เพิ่มเติม
Bifurcation of Nature
Bการแบ่งแยกธรรมชาติ
Whitehead, A. N., 1920, The concept of nature
คำศัพท์ที่ เอ.เอ็น. ไวท์เฮด บัญญัติขึ้นเพื่อวิจารณ์การแยกขาดระหว่างธรรมชาติทางกายภาพที่เป็นวัตถุวิสัยและการรับรู้ที่เป็นจิตวิสัย
ทวิภาวะของธรรมชาติ
Stengers, I., 2011, Thinking with Whitehead
ตรรกะวิบัติของการแยกสิ่งที่ถูกรับรู้ออกจากการรับรู้สิ่งนั้น ซึ่งนำไปสู่ปัญหาเรื่องกายและจิต
Bivalence, Principle of
Bหลักค่าความจริงสองค่า
Bobzien, S., 2020, Ancient Logic
หลักการที่ระบุว่าประโยคบอกเล่าทุกประโยคที่แสดงประพจน์จะมีค่าความจริงเพียงหนึ่งในสองค่าเท่านั้น คือ ไม่จริง ก็เท็จ
ทวิค่า
Williamson, T., 1994, Vagueness
มักถูกท้าทายในทางอภิปรัชญาเกี่ยวกับเหตุการณ์ในอนาคตที่ยังไม่แน่นอนและภาคแสดงที่กำกวม
Block Universe
Bจักรวาลก้อน (บล็อกยูนิเวิร์ส)
Petkov, V., 2005, The ontology of spacetime
แบบจำลองที่อดีต ปัจจุบัน และอนาคต ดำรงอยู่พร้อมกันในก้อนสี่มิติ ซึ่งนัยถึงแนวคิดสัสสตนิยม
ทัศนะแบบก้อน
Davies, P., 1995, About time
ได้รับการสนับสนุนจากทฤษฎีสัมพัทธภาพ ซึ่งเสนอว่าการไหลของเวลาเป็นเรื่องจิตวิสัย และจักรวาลเป็นโครงสร้างที่หยุดนิ่ง
Bundle Theory
Bทฤษฎีมัดรวม (กลุ่มคุณสมบัติ)
Van Cleve, J., 1985, Three versions of the bundle theory
ทัศนะทางภววิทยาที่มองว่าวัตถุประกอบด้วยการรวมกลุ่ม (มัดรวม) ของคุณสมบัติและความสัมพันธ์เท่านั้น โดยไม่มีสารัตถะอยู่เบื้องหลัง
ทฤษฎีตัวตนแบบมัดรวม
Hume, D., 1978, A treatise of human nature
ทัศนะที่ว่า "ตัวตน" ไม่ใช่สิ่งที่เป็นเอกเทศ แต่เป็นกลุ่มก้อนของการรับรู้ ความคิด และความรู้สึก ที่เปลี่ยนแปลงไหลเลื่อนอยู่ตลอดเวลา
ทฤษฎีมัดรวม (ทฤษฎีกองรวม)
Hume, D., 1978, A treatise of human nature
ทฤษฎีที่ว่าวัตถุหนึ่ง (หรือตัวตน) ประกอบขึ้นจากกลุ่มก้อน (มัดรวม) ของคุณสมบัติหรือการรับรู้เท่านั้น ฮูมโต้แย้งว่าไม่มี "สารัตถะ" หรือ "ตัวตน" พื้นฐานที่คอยยึดโยงการรับรู้เหล่านี้เข้าด้วยกัน
Chaos
Cความโกลาหล (เคออส)
Hesiod, 2006
สภาวะที่ไร้รูปทรงซึ่งมาก่อนการกำเนิดของจักรวาลที่มีระเบียบ
ทฤษฎีความโกลาหล
Kellert, 1993
ชี้ให้เห็นว่าระบบที่เป็นนิยตินิยมสามารถแสดงพฤติกรรมที่ทำนายไม่ได้ ซึ่งท้าทายการแบ่งแยกที่เด็ดขาดระหว่างนิยตินิยมกับความสุ่ม
Coincidence (Material)
Cการทับซ้อนทางวัตถุ
Gibbard, 1975
ปริศนาที่ว่าวัตถุสองชิ้นที่แตกต่างกัน สามารถครอบครองพื้นที่เดียวกันในเวลาเดียวกันได้หรือไม่
ทัศนะเรื่องการประกอบสร้าง
Baker, 2000
ทัศนะที่ว่าดินเหนียวประกอบสร้างเป็นรูปปั้น แต่ไม่ได้เป็นสิ่งเดียวกับรูปปั้น เพราะทั้งสองมีเงื่อนไขการดำรงอยู่ที่ต่างกัน
Counterpart Theory
Cทฤษฎีคู่เทียบ
Lewis, 1968
ทฤษฎีที่ระบุว่าวัตถุในโลกที่เป็นไปได้โลกหนึ่งไม่ได้มีอยู่จริงในโลกอื่นโดยตรง แต่มี "คู่เทียบ" ในโลกเหล่านั้น
เอกลักษณ์ข้ามโลก
Kripke, 1980
ทัศนะตรงข้ามกับทฤษฎีคู่เทียบ โดยเชื่อว่าปัจเจกบุคคลคนเดิมสามารถมีอยู่ในโลกที่เป็นไปได้หลายใบ
Critical Theory
ทฤษฎีวิพากษ์
Horkheimer, M., 1972, Critical theory: Selected essays
ทฤษฎีทางสังคมที่มุ่งเน้นการวิพากษ์และเปลี่ยนแปลงสังคมโดยรวม ตรงข้ามกับทฤษฎีแบบจารีตที่มุ่งเน้นเพียงการทำความเข้าใจหรือการอธิบายเท่านั้น เชื่อมโยงกับสำนักแฟรงก์เฟิร์ต
Darsana (Darshana)
Logicทรรศนะ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) ตามรากศัพท์หมายถึง 'การเห็น' หรือ 'การมองเห็น' ในปรัชญาอินเดีย หมายถึงสำนักปรัชญาหรือระบบความคิด ทรรศนะฝ่ายอาสติกะ (orthodox) มีอยู่ 6 สำนัก ได้แก่ นยายะ, ไวเศษิกะ, สางขยะ, โยคะ, มีมางสา และเวทานตะ
Deontology
Logicทฤษฎีหน้าที่นิยม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
สาขาหนึ่งของจริยศาสตร์ที่มุ่งเน้นความถูกต้องหรือความไม่ถูกต้องของการกระทำ มากกว่าที่จะมุ่งเน้นผลที่ตามมาของการกระทำนั้น มักเกี่ยวข้องกับแนวคิดเรื่องหน้าที่
หน้าที่นิยม
Kant, I., 1997, Groundwork of the metaphysics of moralsทฤษฎีทางจริยศาสตร์ที่ให้ความสำคัญกับหน้าที่หรือกฎเกณฑ์ (มาจากภาษากรีก 'deon' หมายถึงหน้าที่) ซึ่งตัดสินความถูกต้องทางศีลธรรมของการกระทำโดยพิจารณาจากความสอดคล้องของการกระทำนั้นกับกฎเกณฑ์หรือหน้าที่ แทนที่จะพิจารณาจากผลลัพธ์ของการกระทำ
Divine Command Theory
ทฤษฎีเทวบัญชา
Quinn, P. L., 1978, Divine commands and moral requirementsทฤษฎีอภิจริยศาสตร์ที่เสนอว่าสถานะความดีหรือความชั่วทางศีลธรรมของการกระทำถูกกำหนดโดยบัญชาของพระเจ้า ศีลธรรมจึงมีรากฐานสูงสุดอยู่ที่เจตจำนงของพระเจ้า
Double Aspect Theory
Dทฤษฎีสองด้าน
Della Rocca, 1996
ทัศนะ (มักเกี่ยวข้องกับสปิโนซา) ที่ว่าจิตและกายเป็นเพียงสองด้านหรือสองมุมมองที่แตกต่างกันของสารัตถะพื้นฐานเพียงหนึ่งเดียว
เอกนิยมแบบสองด้าน
Atmanspacher, 2014
เวอร์ชันสมัยใหม่ (เช่น เนเกล, ชาลเมอส์) เสนอว่าสสารพื้นฐานของจักรวาลไม่ใช่ทั้งกายภาพและจิต แต่มีคุณสมบัติของทั้งสองอย่าง (เอกนิยมแบบเป็นกลาง)
Dualism
Dทวิภาคนิยม (สารัตถะ)
Robinson, 2016
ทวิภาคแบบเดส์การตส์: ทัศนะที่ว่าความจริงประกอบด้วยสารัตถะสองประเภทที่แตกต่างกัน คือ จิต (สิ่งคิด) และ กาย (สิ่งกินที่) ซึ่งมีปฏิสัมพันธ์กัน
ทวิภาคนิยม (คุณสมบัติ)
Chalmers, 1996
ทัศนะที่ว่ามีสารัตถะเพียงชนิดเดียว (สสารทางกายภาพ) แต่ครอบครองคุณสมบัติสองประเภทที่แตกต่างกัน คือ คุณสมบัติทางกายภาพ และคุณสมบัติทางจิตที่ไม่ใช่กายภาพ
Duality (Wave-Particle)
Dทวิภาวะของคลื่นและอนุภาค
Albert, 1992
ในอภิปรัชญาควอนตัม คือปฏิทรรศน์ที่สิ่งในระดับควอนตัมแสดงคุณสมบัติเป็นทั้งคลื่น (แผ่กว้าง) และอนุภาค (เฉพาะที่) ขึ้นอยู่กับการวัด ซึ่งท้าทายภววิทยาแบบคลาสสิกของวัตถุ
หลักส่วนเติมเต็ม
Bohr, 1928
หลักการของโบร์ที่ว่าแง่มุมคลื่นและอนุภาคเป็นคำอธิบายความจริงที่กีดกันกันเองแต่เติมเต็มซึ่งกันและกัน; เราไม่สามารถสังเกตทั้งสองอย่างพร้อมกันได้
Dvaita
Logicทฺไวตะ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(ภาษาสันสกฤต) ทวินิยม เป็นสำนักปรัชญาเวทานตะสำนักหนึ่งที่ก่อตั้งโดยมัธวาจารยะ ซึ่งเน้นย้ำถึงความแตกต่างอย่างเด็ดขาดระหว่างพระเจ้า (พรหมัน) กับวิญญาณปัจเจก (อาตมัน) และระหว่างพระเจ้ากับโลกวัตถุ
Endurantism
Eทฤษฎีการคงทน (เอนดูแรนติสม์)
Haslanger, S., 2003, Persistence through time
ทฤษฎีการดำรงอยู่ต่อเนื่องที่ระบุว่าวัตถุทางกายภาพเป็นสิ่งที่มีสามมิติ ซึ่งปรากฏอยู่อย่างครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกขณะของการมีอยู่
ทัศนะ 3 มิติ
Merricks, T., 1995, On the incompatibility of endurantism and perdurantism
ทัศนะที่ตรงข้ามกับ Perdurantism (ทัศนะ 4 มิติ); ปฏิเสธว่าวัตถุมีชิ้นส่วนทางเวลา แอปเปิ้ล "ทั้งผล" มีอยู่ ณ ตอนนี้ ไม่ใช่เพียงชิ้นส่วนทางเวลาชิ้นหนึ่งของมัน
Game Theory
ทฤษฎีเกม
Gauthier, D., 1986, Morals by agreement
การศึกษาทางคณิตศาสตร์เกี่ยวกับปฏิสัมพันธ์เชิงกลยุทธ์ระหว่างผู้ตัดสินใจที่มีเหตุผล ในทางปรัชญา ใช้เพื่อสร้างแบบจำลองสัญญาประชาคม ความร่วมมือ และศีลธรรม (เช่น ปัญหานักโทษ, ดุลยภาพแนช)