พจนานุกรมปรัชญา

Niyama

H

นิยมะ

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

(ภาษาสันสกฤต) ข้อพึงปฏิบัติหรือวินัย ในคัมภีร์โยคะสูตรของปตัญชลี หมายถึงองค์ประกอบที่สองของโยคะ ซึ่งประกอบด้วยข้อปฏิบัติทางจริยธรรมห้าประการ ได้แก่ ความบริสุทธิ์, ความสันโดษ, ความเพียร, การศึกษาตนเอง และการอุทิศตนต่อพระผู้เป็นเจ้า

Nominalism

H

นามนิยม

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

ทัศนะทางปรัชญาที่เห็นว่ามโนทัศน์สากลหรือคำทั่วไป (universals) ไม่มีสภาวะอยู่จริงเชิงภาววิสัยนอกจิตใจ แต่เป็นเพียง 'ชื่อ' หรือ 'นาม' ที่ใช้เรียกกลุ่มของวัตถุแต่ละสิ่งเท่านั้น

นามนิยม (Nominalism)

Goodman, N., 1977, The structure of appearance

ทัศนะทางอภิปรัชญาที่ปฏิเสธการมีอยู่ของสากลภูมิลักษณ์หรือวัตถุนามธรรม โดยถือว่ามีเพียงสิ่งเฉพาะเจาะจงเท่านั้นที่มีอยู่จริง และคำศัพท์ที่เป็นสากลเป็นเพียงชื่อหรือเครื่องมือทางภาษาเท่านั้น

Noumenon (Ding an sich)

นูเมนอน (ภวันต์ / สิ่งในตัวมันเอง)

Kant, I., 1998, Critique of pure reason

ในทัศนะของคานท์ คือสิ่งที่เป็นอยู่ในตัวมันเอง โดยเป็นอิสระจากผัสสะของมนุษย์ เป็นวัตถุที่รู้ได้ด้วยปัญญา (Intelligible) ตรงข้ามกับ ปรากฏการณ์ (วัตถุที่รู้ได้ด้วยผัสสะ) มันเป็นขีดจำกัดของความรู้มนุษย์; เราคิดถึงมันได้ แต่รู้ (รับรู้) มันไม่ได้

Nyaya

นยายะ

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

(สันสกฤต) หนึ่งในหกสำนักปรัชญาอาสติกะ (ฝ่ายดั้งเดิม) ของอินเดีย ซึ่งก่อตั้งโดยโคตมะ มีสาระสำคัญหลักเกี่ยวกับตรรกวิทยา ทฤษฎีความรู้ (ญาณวิทยา) และวิธีการให้เหตุผลที่สมเหตุสมผล

Water (Arché)

W

น้ำ (ปฐมธาตุ)

Aristotle 1984 Metaphysics

ข้อเสนอทางอภิปรัชญาแรกในปรัชญาตะวันตก (ธาเลส) ที่เสนอว่า "น้ำ" คือสารัตถะพื้นฐาน (Arché) ซึ่งสรรพสิ่งกำเนิดขึ้นและจะกลับคืนสู่มัน เป็นจุดเปลี่ยนจากคำอธิบายแบบตำนานปรัมปราสู่แบบธรรมชาตินิยม