Go back to browse
V
Terms starting with
V
Vacuum
Vสุญญากาศ (ความว่างเปล่า)
Grant, E. 1981 Much ado about nothing: Theories of space and vacuum from the Middle Ages to the scientific revolution
พื้นที่ที่ปราศจากสสารอย่างสิ้นเชิง ในทางประวัติศาสตร์ อริสโตเติลโต้แย้งว่า "ธรรมชาติเกลียดกลัวสุญญากาศ" (horror vacui) โดยอ้างว่าพื้นที่มีสสารอยู่เต็ม (Plenum) ส่วนนักปรมาณูนิยม (เดโมคริตัส) โต้แย้งว่าสุญญากาศ (ช่องว่าง) จำเป็นเพื่อให้เกิดการเคลื่อนที่
Vagueness (Ontological)
Vความคลุมเครือ (ทางภววิทยา)
Keefe, R., & Smith, P. 1996 Vagueness: A reader
คำถามทางอภิปรัชญาว่าโลกเองสามารถมีความคลุมเครือได้หรือไม่ (เช่น เมฆ หรือภูเขาที่มีขอบเขตไม่ชัดเจน) หรือความคลุมเครือเป็นเพียงข้อบกพร่องของภาษาหรือมโนทัศน์ของเราเท่านั้น (ความคลุมเครือทางญาณวิทยา/ภาษา)
Vaisheshika
Pไวเศษิกะ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(ภาษาสันสกฤต) หนึ่งในหกสำนักปรัชญาอาสติกะ (ฝ่ายพระเวท) ของปรัชญาอินเดีย ก่อตั้งโดยกณาทะ เป็นที่รู้จักในด้านสัจนิยมแบบพหุลักษณ์และจักรวาลวิทยาแบบปรมาณูนิยม โดยจัดจำแนกทุกสิ่งในจักรวาลออกเป็นเจ็ดปทารถะ (ประเภท) เช่น ทรัพยะ คุณะ และกรรมะ
Valid (Validity)
Vความสมเหตุสมผล
Haack, S. 1978 Philosophy of logics
ในทางตรรกวิทยา คือคุณสมบัติของข้อโต้แย้งที่ความจริงของข้ออ้างรับประกันความจริงของข้อสรุป ในทางอภิปรัชญา มีการถกเถียงว่าความสมเหตุสมผลเป็นคุณสมบัติทางรูปแบบที่เป็นอิสระจากจิตใจหรือไม่
Validity
Logicความสมเหตุสมผล
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ในทางตรรกวิทยา คือคุณสมบัติของการอ้างเหตุผลแบบนิรนัย ซึ่งหากข้ออ้างเป็นจริงแล้ว ข้อสรุปจะต้องเป็นจริงด้วยเสมอ ความสมเหตุสมผลหมายถึงความถูกต้องเชิงรูปแบบของกระบวนการให้เหตุผล โดยไม่คำนึงว่าข้ออ้างนั้นเป็นจริงในความเป็นจริงหรือไม่
ความสมเหตุสมผล (ความใช้ได้)
Copi, I. M., & Cohen, C., 2009, Introduction to logic
คุณสมบัติของการให้เหตุผลแบบนิรนัย การให้เหตุผลจะสมเหตุสมผลก็ต่อเมื่อเป็นไปไม่ได้ที่ข้ออ้างจะเป็นจริงและข้อสรุปเป็นเท็จ ความสมเหตุสมผลเกี่ยวข้องกับรูปแบบ (โครงสร้าง) ของการให้เหตุผล ไม่ใช่ความจริงทางเนื้อหา
Value
คุณค่า
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ความดี ประโยชน์ หรือความสำคัญของสิ่งใดสิ่งหนึ่ง คุณวิทยา (Axiology) เป็นปรัชญาสาขาที่ศึกษาธรรมชาติของคุณค่า ซึ่งรวมถึงคุณค่าทางจริยธรรม (ความดี) คุณค่าทางสุนทรียภาพ (ความงาม) และคุณค่าทางศาสนา
Value (Intrinsic vs. Instrumental)
Ethicsคุณค่า (ในตัวเอง vs. เครื่องมือ)
Korsgaard, C. M., 1983, Two distinctions in goodness
คุณค่าในตัวเอง คือคุณค่าที่สิ่งหนึ่งมีอยู่ในตัวเอง (เช่น ความสุข, คุณธรรม) คุณค่าเชิงเครื่องมือ คือคุณค่าที่สิ่งหนึ่งมีในฐานะเป็นเครื่องมือเพื่อไปสู่สิ่งอื่น (เช่น เงินมีค่าเพราะใช้ซื้อของได้)
Value (Metaphysical)
Vคุณค่า (ทางอภิปรัชญา)
Mackie, J. L. 1977 Ethics: Inventing right and wrong
สถานะทางอภิปรัชญาของ "ความดี" หรือ "ความงาม" นักสัจนิยมทางศีลธรรมโต้แย้งว่าคุณค่าเป็นลักษณะปรนัยของโลก ส่วนนักต่อต้านสัจนิยมโต้แย้งว่าคุณค่าเป็นเพียงการฉายภาพทัศนคติหรือความพึงพอใจของมนุษย์
Variable
Vตัวแปร
Quine, W. V. O. 1960 Word and object
สัญลักษณ์ (x, y) ที่แทนสมาชิกที่ไม่ระบุเจาะจงในขอบเขตหนึ่ง ควายน์มีวาทะอันโด่งดังว่า "การมีอยู่คือการเป็นค่าของตัวแปรที่ถูกผูกไว้" ซึ่งเชื่อมโยงภววิทยาเข้ากับการระบุปริมาณทางตรรกะโดยตรง
Varna
วรรณะ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(ภาษาสันสกฤต) ตามตัวอักษรหมายถึง "สี" หรือ "ชนชั้น" เป็นการแบ่งสังคมฮินดูตามประเพณีออกเป็นสี่กลุ่มโดยยึดตามอาชีพและอุปนิสัย ได้แก่ พราหมณ์ (นักบวช/นักปราชญ์), กษัตริย์ (นักรบ/ผู้ปกครอง), แพศย์ (พ่อค้า/เกษตรกร), และศูทร (ผู้ใช้แรงงาน)
Vedanta
เวทานตะ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) 'ที่สุดแห่งพระเวท' หนึ่งในหกสำนักปรัชญาอาสติกะของอินเดีย ซึ่งมีรากฐานจากคำสอนในคัมภีร์อุปนิษัท ปรัชญานี้สำรวจความสัมพันธ์ระหว่างพรหมัน (สัจภาวะสูงสุด), อาตมัน (อาตมันปัจเจก) และโลก สำนักย่อยที่สำคัญได้แก่ อไทฺวตะ (อทเวตวาท), วิศิษฏาไทฺวตะ (วิศิษฏาทเวตวาท) และไทฺวตะ (ทเวตวาท)
Vedas
พระเวท
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) คัมภีร์ที่เก่าแก่และศักดิ์สิทธิ์ที่สุดของศาสนาฮินดู ประกอบด้วยคัมภีร์ฤคเวท สามเวท ยชุรเวท และอถรรพเวท เชื่อกันว่าเป็น "อปาลรุเษย" (มิได้มาจากมนุษย์) และบรรจุบทสวดสรรเสริญ พิธีกรรม และคำสอนทางปรัชญา
Veil of Ignorance
Political Philosophyม่านแห่งความไม่รู้
Rawls, J., 1971, A theory of justice
องค์ประกอบหลักของ "สถานะแรกเริ่ม" ในทฤษฎีของ จอห์น รอลส์ เพื่อรับประกันความยุติธรรม บุคคลจะเลือกหลักการแห่งความยุติธรรมโดยไม่รู้สถานะทางสังคม พรสวรรค์ หรือลักษณะเฉพาะส่วนบุคคลของตนเอง
Verification Principle
Epistemologyหลักเกณฑ์การตรวจสอบ (หลักพิสูจน์ความจริง)
Ayer, A. J., 1952, Language, truth, and logic
เกณฑ์การตัดสินความหมายที่ใช้โดยกลุ่มปฏิฐานนิยมเชิงตรรกะ ซึ่งระบุว่าข้อความจะมีความหมายก็ต่อเมื่อเป็นข้อความเชิงวิเคราะห์ (จริงโดยนิยาม) หรือสามารถตรวจสอบได้เชิงประจักษ์ผ่านประสบการณ์ทางผัสสะเท่านั้น
Verificationism
Vลัทธิพิสูจน์ยืนยัน
Ayer, A. J. 1936 Language, truth, and logic
หลักการ (ปฏิฐานนิยมเชิงตรรกะ) ที่ว่าข้อความจะมีความหมายก็ต่อเมื่อเป็นนิรนัย (Tautology) หรือสามารถพิสูจน์ยืนยันได้ทางประสบการณ์ ทัศนะนี้พยายามกำจัดอภิปรัชญาส่วนใหญ่ออกไปในฐานะ "สิ่งที่ไร้สาระ"
Vidya
วิทยา
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) ความรู้หรือศาสตร์ ในปรัชญาอินเดียหมายถึงความรู้แจ้งในสัจภาวะหรือตัวตนที่แท้จริง (อาตมัน) ซึ่งนำไปสู่ความหลุดพ้น (โมกษะ) และอยู่ตรงข้ามกับอวิทยา (ความไม่รู้)
Virtual (Virtuality)
Vภาวะเสมือน (ความเป็นไปได้ที่ทรงพลัง)
Deleuze, G. 1994 Difference and repetition
ในทัศนะของเดอเลอซและแบร์กซอง "ภาวะเสมือน" ไม่ใช่ "สิ่งที่เป็นไปได้" (ซึ่งขาดความจริง) แต่เป็นมิติที่มีความจริงอย่างสมบูรณ์ของความมีอยู่ที่รอการทำให้ปรากฏจริง เป็นคลังของศักยภาพสำหรับการสร้างความแตกต่าง
Virtue
คุณธรรม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ความเป็นเลิศทางศีลธรรม ความถูกต้องชอบธรรม หรือคุณลักษณะที่ดีของอุปนิสัย ในจริยศาสตร์ของอาริสโตเติล คุณธรรมคือสภาวะของอุปนิสัยที่เกี่ยวข้องกับการเลือก โดยตั้งอยู่บน 'ทางสายกลาง' ระหว่างความสุดโต่งสองขั้วคือความมากเกินไปและความบกพร่อง
Virtue Ethics
Ethicsจริยศาสตร์แห่งคุณธรรม
แนวทางทางจริยศาสตร์ที่เน้นบุคลิกภาพและคุณธรรมของปัจเจกบุคคล (เช่น ความกล้าหาญ หรือความรู้จักพอดี) เป็นองค์ประกอบหลักของการคิดเชิงจริยธรรม แทนที่จะเน้นกฎเกณฑ์ (หน้าที่นิยม) หรือผลลัพธ์ (ประโยชน์นิยม)
Vitalism
ชีวพลังนิยม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ลัทธิทางปรัชญาที่เชื่อว่าสิ่งมีชีวิตมี "พลังชีวิต" หรือ "หลักการแห่งชีวิต" (élan vital) ที่ไม่ใช่สิ่งทางกายภาพ ซึ่งทำให้สิ่งมีชีวิตแตกต่างจากสสารที่ไม่มีชีวิต และไม่สามารถอธิบายได้ด้วยกฎทางฟิสิกส์หรือเคมีล้วนๆ
ชีวภาพนิยม (ลัทธิพลังชีวิต)
Bergson, H., 1911, Creative evolution
ทฤษฎีที่ว่าสิ่งมีชีวิตมีความแตกต่างจากสสารที่ไม่มีชีวิตอย่างสิ้นเชิง เพราะสิ่งมีชีวิตประกอบด้วยองค์ประกอบที่ไม่ใช่ทางกายภาพ (เช่น "élan vital" หรือพลังชีวิต) ซึ่งกำกับการพัฒนาของสิ่งมีชีวิตนั้น