พจนานุกรมปรัชญา

Golden Mean

มัชฌิมาปฏิปทา

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

ในจริยศาสตร์ของอริสโตเติล, ทางสายกลางที่พึงปรารถนาระหว่างสองขั้วสุดโต่ง, ขั้วหนึ่งคือความมากเกินไปและอีกขั้วหนึ่งคือความขาดแคลน. คุณธรรมถูกมองว่าเป็นนิสัยของการเลือก "ทางสายกลาง" นี้ที่สัมพันธ์กับเรา.

ทางสายกลาง (Golden Mean)

Aristotle, 2000, Nicomachean ethics

หลักจริยธรรมคุณธรรมของอริสโตเติล ที่ระบุว่าคุณธรรมทางศีลธรรมคือค่ากลาง (ทางสายกลาง) ระหว่างขั้วสุดโต่งสองข้าง คือภาวะมากเกินไปและภาวะขาดแคลน (เช่น ความกล้าหาญ คือค่ากลางระหว่างความบ้าบิ่นและความขี้ขลาด)

Hylomorphism

H

ทฤษฎีสสารและรูปแบบ

Cohen, S.M., 2016, Aristotle’s Metaphysics

ทัศนะของอริสโตเติลที่ว่าวัตถุทางกายภาพทุกชนิดประกอบด้วยองค์ประกอบพื้นฐานสองประการคือ สสาร (Materia) และรูปแบบ (Forma)

การประกอบรูปสสาร

Grabmann, T., 2019, Hylomorphism

หลักการทางภววิทยาที่อธิบายว่ารูปแบบเป็นตัวกำหนดสารัตถะและหน้าที่ของสสาร ทำให้สสารที่ไร้รูปร่างกลายเป็นวัตถุที่มีเอกลักษณ์เฉพาะ

สสารอรูปนิยม (ไฮโลมอร์ฟิสม์ / ทฤษฎีสสารและรูป)

Aristotle, 1993, De Anima

ทฤษฎีของอริสโตเติลที่ว่าวัตถุทางกายภาพทุกชนิดเป็นส่วนประกอบของ สสาร (hyle) และ รูป (morphe) สสารคือภาวะแฝง และรูปคือภาวะจริงที่ให้โครงสร้างและเอกลักษณ์แก่มัน วิญญาณคือรูปของร่างกาย

Idols

ทิฐิ

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

ในปรัชญาของฟรานซิส เบคอน หมายถึง ความผิดพลาด อคติ หรือความเข้าใจผิดต่างๆ ของจิตใจที่ขัดขวางการค้นพบความจริง เบคอนจำแนกทิฐิออกเป็นสี่ประเภท ได้แก่ ทิฐิของเผ่าพันธุ์ ทิฐิของถ้ำ ทิฐิของตลาด และทิฐิของโรงละคร

Labor Theory of Property

ทฤษฎีทรัพย์สินที่เกิดจากแรงงาน

Locke, J., 1980, Second treatise of government

ทฤษฎีของ จอห์น ล็อค ที่ว่าบุคคลได้มาซึ่งสิทธิในทรัพย์สินเหนือส่วนหนึ่งของโลกธรรมชาติโดยการผสมผสาน "แรงงาน" ของตนลงไป (เช่น การเก็บแอปเปิ้ล, การไถนา) โดยมีเงื่อนไขว่าต้อง "เหลือไว้อย่างเพียงพอและดีพอกันสำหรับผู้อื่น"

Locality

L

ท้องถิ่นภาวะ

Bell, J. S., 1987, Speakable and unspeakable in quantum mechanics

หลักการที่ว่าวัตถุถูกกระทบโดยตรงจากสิ่งที่อยู่ในบริเวณใกล้เคียงเท่านั้น ท้าทายโดยปฏิทรรศน์ควอนตัมเรื่องความพัวพัน

Mereology

M

ทฤษฎีส่วนย่อยและส่วนรวม (เมรีโอโลจี)

สาขาของอภิปรัชญาและตรรกศาสตร์ที่ศึกษาความสัมพันธ์ระหว่างส่วนย่อย (Parts) และส่วนรวม (Wholes)

Mind-Body Dualism

M

ทวิภาคนิยมแบบจิตและกาย

Heil, J., 2004, Philosophy of mind: A contemporary introduction

ทัศนะที่ว่าจิตและกายเป็นสิ่งสองสิ่งที่แตกต่างกันโดยสิ้นเชิง โดยทั่วไปมองว่าจิตเป็นสิ่งที่ไม่กินที่และกายเป็นสิ่งที่กินที่

Modality

M

ทัศนภาวะ (มอดัลลิที)

Plantinga, 1974

ลักษณะทางอภิปรัชญาที่เกี่ยวกับความเป็นไปได้ (Possibility) ความจำเป็น (Necessity) และความบังเอิญ (Contingency)

Perdurantism (Four-Dimensionalism)

P

ทฤษฎีการดำรงอยู่แบบส่วนย่อยทางเวลา (เพอร์ดิวแรนติสม์)

Sider, T. 2001 Four-dimensionalism: An ontology of persistence and time

ทัศนะที่ว่าวัตถุดำรงอยู่ผ่านกาลเวลาโดยการมี "ชิ้นส่วนทางเวลา" (ระยะ) ที่แตกต่างกันในเวลาที่ต่างกัน คล้ายกับที่พวกมันมีชิ้นส่วนทางพื้นที่ วัตถุคือ "หนอนกาล-อวกาศ"

Pessimism

ทุทรรศนนิยม

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

ทัศนะทางปรัชญาที่มองว่าความชั่วร้ายมีน้ำหนักเหนือกว่าความดีงามในโลก หรือว่าโลกโดยพื้นฐานแล้วเป็นสถานที่แห่งความทุกข์ทรมาน อาร์ทัวร์ โชเปนเฮาเออร์ คือผู้สนับสนุนที่โดดเด่นของทัศนะนี้

Reductionism

R

ทอนนิยม (รีดัคชันนิสม์)

Kim, J. 1998 Mind in a physical world

ทัศนะที่ว่าสิ่งหรือปรากฏการณ์ที่ซับซ้อนสามารถอธิบายได้ด้วย หรือถูกทอนลงเหลือเพียง สิ่งที่เรียบง่ายกว่าหรือเป็นพื้นฐานมากกว่า (เช่น สภาวะทางจิตเป็นเพียงสภาวะทางสมอง)

ลดทอนนิยม

Putnam, H., 1981, Reason, truth and history

จุดยืนทางปรัชญาที่ว่าระบบหรือปรากฏการณ์ที่ซับซ้อนสามารถอธิบายได้อย่างสมบูรณ์ด้วยการลดทอนมันลงไปสู่ส่วนประกอบที่เรียบง่ายกว่า (เช่น การอธิบายจิตวิทยาผ่านชีววิทยาล้วนๆ หรือชีววิทยาผ่านฟิสิกส์)

Taboo (Tabu)

ทาบู

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

จารีตทางสังคมหรือศาสนาที่ห้ามหรือจำกัดการปฏิบัติบางอย่าง หรือห้ามการข้องแวะกับบุคคล สถานที่ หรือสิ่งของบางอย่างโดยเฉพาะ ในทางปรัชญาและมานุษยวิทยา ทาบูมีความเกี่ยวข้องกับที่มาของกฎเกณฑ์ทางศีลธรรมและกฎหมายทางสังคม

Theory of Forms

Metaphysics

ทฤษฎีแห่งแบบ

Plato, 1997, Euthyphro

ทฤษฎีทางอภิปรัชญาของเพลโตที่ว่าโลกกายภาพไม่มีความจริงแท้เท่ากับโลกแห่ง "แบบ" (มโนทัศน์อุดมคติ) ที่เป็นอมตะ นามธรรม และไม่เปลี่ยนแปลง ซึ่งรู้ได้ด้วยเหตุผลเท่านั้น

Tyranny of the Majority

Political Philosophy

ทรราชย์ของเสียงข้างมาก

Mill, J. S., 1978, On liberty

สถานการณ์ในประชาธิปไตยที่เสียงข้างมากกดขี่เสียงข้างน้อย มิลล์โต้แย้งว่าสังคมสามารถเป็นทรราชย์ได้ผ่านแรงกดดันทางสังคมและการบังคับให้คล้อยตาม ไม่ใช่เพียงผ่านกฎหมายทางการเมืองเท่านั้น