Go back to browse
ภ
Terms starting with
ภ
Energeia
Eภาวะจริง (เอเนอร์เกีย)
Sachs, J., 2005, Aristotle's metaphysics
คำศัพท์ของอริสโตเติลหมายถึง "กิจกรรม" หรือ "ความเป็นจริง" คือสถานะของการทำงานหรือการตระหนักรู้ผลอย่างสมบูรณ์ ตรงข้ามกับ dynamis (ภาวะแฝง)
ความเป็นจริง
Kosman, L. A., 2013, The activity of being: An essay on Aristotle's ontology
การเติมเต็มของภาวะแฝง สำหรับอริสโตเติล ความสุขคือ energeia ของสภาวะตามธรรมชาติ ไม่ใช่กระบวนการของการกลายเป็น
Existence precedes Essence
ภาวะมีอยู่มาก่อนสารัตถะ
Kaufmann, W., 1956, Existentialism from Dostoevsky to Sartre
ข้ออ้างหลักของลัทธิอัตถิภาวนิยม (โดยเฉพาะซาทร์) ที่ยืนยันว่าสำหรับมนุษย์แล้ว ไม่มีธรรมชาติหรือเป้าหมายที่ถูกกำหนดไว้ล่วงหน้า (สารัตถะ) มนุษย์มีตัวตนขึ้นมาก่อน เผชิญหน้ากับตนเอง ปรากฏขึ้นในโลก แล้วจึงนิยามตนเองในภายหลังผ่านการกระทำ
Externalism
ภายนอกนิยม
Putnam, H., 1981, Reason, truth and history
ทัศนะที่ว่าความหมายของถ้อยคำหรือเนื้อหาของสภาวะทางจิต ถูกกำหนดโดยปัจจัยภายนอกตัวบุคคลหรือสิ่งแวดล้อม มากกว่าจะเป็นปัจจัยภายในเพียงอย่างเดียว
ภายนอกนิยม (Semantic Externalism)
Putnam, H., 1975, The meaning of "meaning"
ทัศนะที่ว่าความหมายของคำหรือเนื้อหาของความคิดถูกกำหนดโดยปัจจัยภายนอกตัวผู้พูด/ผู้คิด (เช่น สภาพแวดล้อม) อย่างน้อยบางส่วน พัทนัมอธิบายเรื่องนี้ด้วยการทดลองทางความคิดเรื่อง "โลกแฝด" (Twin Earth) พร้อมวลีเด็ดว่า "ความหมายไม่ได้อยู่ในหัวสมองเพียงอย่างเดียว"
Facticity
ภาวะจริง (แฟคทิซิตี้)
Sartre, J.-P., 1956, Being and nothingness
ในทัศนะของซาทร์และไฮเดกเกอร์ หมายถึงข้อเท็จจริงที่เป็นรูปธรรมของการมีอยู่ของมนุษย์ซึ่งปัจเจกบุคคลเปลี่ยนแปลงไม่ได้ (เช่น สถานที่เกิด, การกระทำในอดีต, ร่างกาย, ความตาย) มันจำกัดเสรีภาพแต่ก็เป็นบริบทที่เสรีภาพต้องดำรงอยู่ภายในนั้น
Hermeneutics
Hตีความวิทยา (เฮอร์เมนูติกส์)
Gadamer, H.-G., 2004, Truth and method (J. Weinsheimer & D. G. Marshall, Trans.)
ศาสตร์และศิลปะแห่งการตีความ ในทางอภิปรัชญาเน้นการทำความเข้าใจโครงสร้างของภาวะผ่านการตีความภาษาและประวัติศาสตร์
ภววิทยาแห่งความเข้าใจ
Palmer, R. E., 1969, Hermeneutics: Interpretation theory in Schleiermacher, Dilthey, Heidegger, and Gadamer
ทัศนะที่ว่าความเข้าใจไม่ใช่เพียงกระบวนการทางปัญญา แต่เป็นโหมดพื้นฐานของการมีอยู่ของมนุษย์ในโลก
อรรถปริวรรตศาสตร์ (เฮอร์เมเนิวติกส์)
Gadamer, H.-G., 2004, Truth and method
ทฤษฎีและระเบียบวิธีแห่งการตีความ โดยเฉพาะการตีความคัมภีร์, วรรณกรรมภูมิปัญญา และงานเขียนทางปรัชญา กาดาเมอร์เน้นย้ำเรื่อง "การหลอมรวมขอบฟ้า" (Fusion of Horizons) ระหว่างผู้ตีความและตัวบท
Hypostasis
Hภวันต์ (ไฮโพสทาสิส)
Plotinus, 1991, The Enneads (S. MacKenna, Trans.)
ในทางอภิปรัชญาโบราณ หมายถึงสารัตถะที่ดำรงอยู่จริงหรือสิ่งที่รองรับคุณสมบัติ ในเทววิทยาหมายถึงบุคคลหรือตัวตนเฉพาะของพระเจ้า
Illusion
มายา
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ภาพลวงตาที่หลอกลวงหรือการตีความผิดพลาดของสิ่งกระตุ้นทางประสาทสัมผัส ในทางปรัชญา โดยเฉพาะอย่างยิ่งในบริบทของญาณวิทยา มีการศึกษาเพื่อแยกแยะระหว่างสิ่งที่ปรากฏกับความเป็นจริง (ดูเพิ่มเติม: มายา)
ภาพลวงตา (Illusion)
Freud, S., 1961, The future of an illusion
ฟรอยด์นิยามความเชื่อทางศาสนาว่าเป็นภาพลวงตา ไม่ใช่เพราะมันเป็นเท็จเสมอไป แต่เพราะมันเกิดจากความปรารถนาของมนุษย์ (การเติมเต็มความปรารถนา) โดยเฉพาะความต้องการการปกป้องและความสะดวกสบาย มากกว่าจะเกิดจากความเป็นจริง
Immanence
ภาวะสถิต
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
แนวคิดทางปรัชญาและเทววิทยาที่ว่าสิ่งศักดิ์สิทธิ์หรือความจริงสูงสุดดำรงอยู่ภายในโลกทางกายภาพและจิตวิญญาณของมนุษย์ ตรงข้ามกับภาวะที่อยู่เหนือโลก
ภาวะในมันเอง (อิมมาเนนซ์ / ความอยู่ภายใน)
Deleuze, G., 2001, Pure immanence: Essays on a life
การดำรงอยู่หรือคงอยู่ภายใน เดอเลิกซ์พัฒนาแนวคิด "ระนาบแห่งภาวะในมันเอง" (Plane of Immanence) โดยปฏิเสธภาวะอดิสัย (สิ่งใดๆ ที่อยู่เหนือหรือพ้นไปจากโลก เช่น พระเจ้าหรือแบบของเพลโต) และโต้แย้งว่าชีวิตและความคิดถูกบรรจุอยู่อย่างสมบูรณ์ภายในโลกนี้เอง
Normativity
ภาวะเชิงบรรทัดฐาน (Normativity)
Korsgaard, C. M., 1996, The sources of normativity
คุณสมบัติของการสร้างข้อเรียกร้องต่อเรา การสั่งเรา หรือการเป็นสิ่งที่เรา "ควร" ทำ คอร์สการ์ดสำรวจว่าทำไมเหตุผลทางศีลธรรมจึงมีอิทธิพลต่อเรา และอำนาจหน้าที่ของมันมาจากไหน
Objective
ภาววิสัย
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
การดำรงอยู่ของสิ่งต่าง ๆ ตามที่เป็นจริง โดยเป็นอิสระจากความคิด ความรู้สึก หรืออคติของผู้รับรู้ ในทางญาณวิทยา ความรู้เชิงภาววิสัยคือความรู้ที่ตั้งอยู่บนพื้นฐานของข้อเท็จจริงและมีความสมเหตุสมผลเป็นสากล
Objectivity
Oภาวะวัตถุวิสัย
Nagel, T., 1986, The view from nowhere
สถานะของความจริงที่ดำรงอยู่เป็นอิสระจากความคิด ความเชื่อ หรือความรู้สึกของประธาน (ผู้รู้) เป็นความจริงที่ "มาจากที่ไหนก็ได้" หรือไม่ขึ้นกับมุมมองจำเพาะ
ภาวะวัตถุวิสัย (ความเป็นกลาง)
Nagel, T., 1986, The view from nowhere
สถานะของความเป็นจริงโดยเป็นอิสระจากอัตวิสัยของปัจเจกบุคคล (อคติ, ความรู้สึก หรือมุมมอง) ในทางอุดมคติคือ "มุมมองจากที่ที่ไม่มีใครอยู่" (Nagel) ซึ่งเป็นมุมมองที่ก้าวพ้นไปจากตำแหน่งเฉพาะหรือตัวตนใดๆ
ภาวะวัตถุวิสัย (ความเป็นกลาง)
Nagel, T., 1986, The view from nowhere
สถานะของความเป็นจริงโดยเป็นอิสระจากอัตวิสัยของปัจเจกบุคคล (อคติ, ความรู้สึก หรือมุมมอง) ในทางอุดมคติคือ "มุมมองจากที่ที่ไม่มีใครอยู่" (Nagel) ซึ่งเป็นมุมมองที่ก้าวพ้นไปจากตำแหน่งเฉพาะหรือตัวตนใดๆ
ภาวะวัตถุวิสัย (ความเป็นกลาง)
Nagel, T., 1986, The view from nowhere
สถานะของความเป็นจริงโดยเป็นอิสระจากอัตวิสัยของปัจเจกบุคคล (อคติ, ความรู้สึก หรือมุมมอง) ในทางอุดมคติคือ "มุมมองจากที่ที่ไม่มีใครอยู่" (Nagel) ซึ่งเป็นมุมมองที่ก้าวพ้นไปจากตำแหน่งเฉพาะหรือตัวตนใดๆ
ภาวะวัตถุวิสัย (ความเป็นกลาง)
Nagel, T., 1986, The view from nowhere
สถานะของความเป็นจริงโดยเป็นอิสระจากอัตวิสัยของปัจเจกบุคคล (อคติ, ความรู้สึก หรือมุมมอง) ในทางอุดมคติคือ "มุมมองจากที่ที่ไม่มีใครอยู่" (Nagel) ซึ่งเป็นมุมมองที่ก้าวพ้นไปจากตำแหน่งเฉพาะหรือตัวตนใดๆ
Ontic
Oภววิสัย (ออนติก)
Heidegger, M., 1962, Being and time
เกี่ยวข้องกับข้อเท็จจริงเฉพาะของการดำรงอยู่หรือคุณสมบัติของสิ่งต่างๆ ในโลก ต่างจาก Ontological ซึ่งเกี่ยวข้องกับโครงสร้างพื้นฐานหรือความหมายของภาวะ
Ontology
Oภววิทยา
Heil, J., 2003, From an ontological point of view
สาขาของอภิปรัชญาที่ศึกษาเกี่ยวกับภาวะ (Being) หรือการมีอยู่ โดยตั้งคำถามว่า "มีอะไรดำรงอยู่บ้าง?" และจัดประเภทพื้นฐานของสิ่งที่มีอยู่จริง
ภววิทยา
Quine, W. V. O., 1953, From a logical point of view
สาขาของอภิปรัชญาที่จัดการกับธรรมชาติของความมีอยู่และการมีตัวตน—หน่วยต่างๆ มีอะไรบ้างและจัดกลุ่มอย่างไร ไควน์สรุปไว้อย่างโด่งดังว่า "การมีอยู่คือการเป็นค่าของตัวแปรผูกมัด"
Potentiality (Dynamis)
Pภาวะแฝง (ศักยภาพ / ไดนาคิส)
Witt, C. 2003 Ways of being: Potentiality and actuality in Aristotle's Metaphysics
ในทัศนะของอริสโตเติล คือความสามารถของสิ่งหนึ่งที่จะเปลี่ยนแปลงหรือกลายเป็นสิ่งอื่น (เช่น ผลโอ๊กมีภาวะแฝงที่จะกลายเป็นต้นโอ๊ก) มันถูกทำให้เป็นจริงโดย Energeia (ภาวะจริง)
Representation (Mental)
ภาพตัวแทนทางจิต (การแสดงแทนทางจิต)
สัญลักษณ์ทางปัญญาภายในเชิงสมมติที่ทำหน้าที่แทนความเป็นจริงภายนอก หรือกระบวนการทางจิตที่ใช้สัญลักษณ์ดังกล่าว เป็นมโนทัศน์หลักในวิทยาศาสตร์พุทธิปัญญาและปรัชญาจิต
Species-Being (Gattungswesen)
ภาวะสปีชีส์ (สารัตถะแห่งเผ่าพันธุ์มนุษย์)
Marx, K., 1988, Economic and philosophic manuscripts of 1844
แนวคิดของมาร์กซ์เกี่ยวกับสารัตถะของมนุษย์ในฐานะกิจกรรมทางสังคม การสร้างสรรค์ และเสรีภาพ ความแปลกแยกภายใต้ทุนนิยมขัดขวางไม่ให้บุคคลตระหนักถึงภาวะสปีชีส์โดยการลดทอนงานให้เหลือเพียงการเอาตัวรอด
Subsistence
Sภาวะดำรงอยู่ (ซับซิสเทนซ์)
Meinong, A. 1960 On emotional presentation
ในปรัชญาของไมยนอน หมายถึงรูปแบบความเป็นอยู่ที่ครอบครองโดยวัตถุที่ไม่มีอยู่จริง (ไม่มีความเป็นจริงทางกาล-อวกาศ) แต่ยังคงเป็นวัตถุแห่งความคิด (เช่น ภูเขาทองคำ, สี่เหลี่ยมวงกลม)
Supervenience
Sการกำกับแกน (ซูเปอร์วีเนียนซ์)
Kim, J. 1993 Supervenience and mind: Selected philosophical essays
ความสัมพันธ์ระหว่างชุดของคุณสมบัติ: ชุดของคุณสมบัติ A กำกับแกนบน B ก็ต่อเมื่อ ไม่มีความแตกต่างใน A ได้หากไม่มีความแตกต่างใน B (เช่น สภาวะทางจิตกำกับแกนบนสภาวะทางสมอง)
ภาวะอุบัติซ้อน (ซูเปอร์วีเนียนซ์)
Kim, J., 1993, Supervenience and mind
ความสัมพันธ์ระหว่างชุดของคุณสมบัติสองชุด (เช่น จิตและกาย) โดยที่ชุดหนึ่งจะไม่มีการเปลี่ยนแปลงหากไม่มีการเปลี่ยนแปลงในอีกชุดหนึ่ง ใช้เพื่ออธิบายว่าจิตขึ้นอยู่กับสมองอย่างไร
Thrownness (Geworfenheit)
ภาวะที่ถูกโยนมา (ความถูกโยนมา)
Heidegger, M., 1962, Being and time
คำศัพท์ของไฮเดกเกอร์ที่อธิบายสภาวะของมนุษย์ที่ถูก "โยน" เข้ามาในโลกที่เราไม่ได้เลือกเอง พร้อมกับประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และข้อจำกัดเฉพาะอย่าง
Transcendence
Tภาวะก้าวล่วง / ภาวะอยู่เหนือ (ทรานเซนเดนซ์)
Sartre, J.-P. 1956 Being and nothingness
สภาวะของการอยู่เหนือหรืออยู่นอกขอบเขตที่กำหนด ในทัศนะของซาร์ตร์ หมายถึงความสามารถของจิตสำนึกในการปฏิเสธข้อเท็จจริงที่กำหนดให้ (facticity) และฉายภาพตัวเองไปสู่อนาคต; การดำรงอยู่เหนือสถานการณ์เฉพาะหน้า