Go back to browse
ส
Terms starting with
ส
Constructivism
Cสรรค์สร้างนิยม (ภววิทยาสังคม)
Searle, 1995
ทัศนะที่ว่าแง่มุมบางอย่างของความจริง (เช่น เงินตรา เพศสภาพ) ถูกสร้างและหล่อเลี้ยงไว้โดยธรรมเนียมปฏิบัติทางสังคม
การประกอบสร้างนิยม
Goodman, 1978
แนวคิดที่ว่าโลกที่เรารู้นั้นประกอบสร้างขึ้นบางส่วนจากมโนทัศน์และประเภทที่เราใช้ในการตีความโลก
Contingency
Cภาวะบังเอิญ
Divers, 2002
สถานะของประพจน์หรือเหตุการณ์ที่เป็นจริงแต่อาจจะเป็นเท็จก็ได้; มันไม่จำเป็นต้องเกิดขึ้นและไม่ได้เป็นสิ่งที่เป็นไปไม่ได้
สิ่งที่มีอยู่แบบบังเอิญ
Reichenbach, 2021
สิ่งที่การมีอยู่ของมันไม่จำเป็น; มันต้องพึ่งพาสิ่งอื่นในการดำรงอยู่ ต่างจากสิ่งที่มีอยู่จำเป็น
ความไม่แน่นอน (ความบังเอิญ / คอนทินเจนซี)
Rorty, R., 1989, Contingency, irony, and solidarity
สถานะของประพจน์ที่ไม่ใช่ทั้งความจริงที่จำเป็นหรือความเท็จที่จำเป็น ในทัศนะของรอรตี ภาษา ตัวตน และชุมชนของเราเป็นผลผลิตของกาลเวลาและความบังเอิญ ไม่ใช่ความจริงที่จำเป็น
Contractarianism (Social Contract)
Political Philosophyสัญญาประชาคมนิยม
Hobbes, T., 1996, Leviathan
ทฤษฎีทางจริยธรรมหรือการเมืองที่ว่าปัจเจกบุคคลมักจะกระทำตามผลประโยชน์ส่วนตน และรูปแบบสังคมที่ดีที่สุดคือสังคมที่ตั้งอยู่บนข้อตกลงร่วมกันที่จะยอมรับอำนาจส่วนกลางเพื่อหลีกเลี่ยง "สภาวะธรรมชาติ"
Critical Realism
Cสัจนิยมเชิงวิพากษ์
Bhaskar, 1975
ทัศนะที่ว่าความจริงเชิงวัตถุวิสัยมีอยู่เป็นอิสระจากจิตใจ แต่ความรู้ของเราเกี่ยวกับมันต้องผ่านสื่อกลางคือการรับรู้ จึงอาจผิดพลาดได้
สัจนิยมเชิงวิพากษ์ (เซลลาร์ส)
จุดยืนทางปรัชญาที่ผสมผสานการยอมรับในความจริงของโลกกายภาพ เข้ากับการวิเคราะห์ว่าเรารับรู้โลกอย่างไร
De Dicto / De Re
Dเด ดิกโต / เด เร (เกี่ยวกับคำพูด / เกี่ยวกับสิ่ง)
Plantinga, 1974
การจำแนกในเรื่องทัศนภาวะ เด ดิกโต (เกี่ยวกับคำพูด) กำหนดความจำเป็นให้กับข้อความ (เช่น "จำเป็นที่ผู้ชนะต้องชนะ") ส่วน เด เร (เกี่ยวกับสิ่ง) กำหนดความจำเป็นให้กับคุณสมบัติของวัตถุ (เช่น "ผู้ชนะจำเป็นต้องเป็นนักวิ่งที่มีพรสวรรค์")
สารัตถนิยม (แบบเด เร)
Kripke, 1980
ทัศนะที่ว่าวัตถุมีคุณสมบัติบางอย่างเป็นสาระสำคัญ ไม่ว่าจะถูกบรรยายอย่างไรก็ตาม ตัวอย่างเช่น โสเครตีสเป็นมนุษย์โดยสาระสำคัญ แม้จะถูกเรียกว่า "อาจารย์ของเพลโต" ก็ตาม
Deduction (Transcendental)
Dการนิรนัยแบบอดิสัย
Henrich, 1969
ข้อพิสูจน์ของคานท์ใน Critique of Pure Reason ที่มุ่งพิสูจน์ว่าปริมณฑล (Categories) ก่อนประสบการณ์ของความเข้าใจ (เช่น ความเป็นสาเหตุ) สามารถนำไปใช้กับวัตถุแห่งประสบการณ์ได้อย่างมีความชอบธรรม
สิทธิธรรม (โดยสิทธิอะไร)
Kant, I., 1998, Critique of pure reason (P. Guyer & A. W. Wood, Trans.)
คำถามทางกฎหมายที่คานท์ตอบด้วยการนิรนัยของเขา: "ด้วยสิทธิอะไร" เราจึงนำมโนทัศน์ของจิตไปใช้กับวัตถุในโลก?
Ding an sich
Dสิ่งในตัวมันเอง
Kant, I., 1998, Critique of pure reason (P. Guyer & A. W. Wood, Trans.)
คำศัพท์ของคานท์สำหรับความจริงที่ดำรงอยู่เป็นอิสระจากการรับรู้ของเรา มันคือ นูเมนอน ซึ่งไม่สามารถหยั่งรู้ได้ ตรงข้ามกับ ปรากฏการณ์ (สิ่งที่ปรากฏ)
นูเมนา (ภวันต์)
Schopenhauer, 1969
วัตถุแห่งความเข้าใจ/ปัญญาเท่านั้น แยกจากวัตถุแห่งผัสสะ ภายหลังโชเปนเฮาเออร์ระบุว่าสิ่งในตัวมันเองคือ "เจตจำนง" (Will)
Direct Realism
Dสัจนิยมโดยตรง (สัจนิยมแบบซื่อ)
Brewer, 2011
ทัศนะที่ว่าเรารับรู้วัตถุทางกายภาพและคุณสมบัติของมันโดยตรง ไม่ใช่ผ่านตัวแทนทางจิตหรือข้อมูลผัสสะที่เป็นสื่อกลาง
ดิสจังติวิสม์ (ทฤษฎีแยกขั้ว)
Hinton, 1973
การปกป้องสัจนิยมโดยตรงที่ระบุว่าการรับรู้ตามจริงและอาการหลอนเป็นสภาวะทางจิตที่แตกต่างกันโดยพื้นฐาน แม้ว่าเจ้าตัวจะรู้สึกเหมือนกันก็ตาม
Downward Causation
Dการเป็นสาเหตุจากบนลงล่าง
Campbell, 1974
อิทธิพลทางสาเหตุของระบบระดับสูง (องค์รวม) ที่มีต่อองค์ประกอบระดับล่าง (ส่วนย่อย) มักถูกอภิปรายในเรื่องอุบัติการณ์ (Emergence) และปรัชญาจิต
สาเหตุแบบท็อป-ดาวน์
Ellis, 2016
ใช้เพื่ออธิบายว่าสภาวะทางจิต (ความตระหนักรู้) สามารถทำให้เซลล์ประสาททางกายภาพทำงานได้อย่างไร ซึ่งท้าทายหลักการปิดล้อมทางสาเหตุของโลกกายภาพ
Dream Argument
Dข้อโต้แย้งเรื่องความฝัน
Stroud, 1984
ข้อโต้แย้งของเดส์การตส์เกี่ยวกับความไม่สามารถแยกแยะระหว่างประสบการณ์ตอนตื่นและประสบการณ์ในความฝัน ใช้เพื่อสร้างความกังขาเกี่ยวกับความรู้ทางผัสสะ
สมมติฐานสถานการณ์จำลอง
Bostrom, 2003
รูปแบบสมัยใหม่เชิงเทคโนโลยีของข้อโต้แย้งเรื่องความฝัน (บอสตรอม) ซึ่งเสนอว่าความจริงของเราอาจเป็นสถานการณ์จำลองในคอมพิวเตอร์ที่สร้างโดยอารยธรรมยุคหลังมนุษย์
Efficient Cause
Eสาเหตุกระทำ (กรรตริเหตุ)
Falcon, 2019
แหล่งกำเนิดปฐมภูมิของการเปลี่ยนแปลงหรือการหยุดนิ่ง; ผู้กระทำหรือกลไกที่ทำให้สิ่งต่างๆ เกิดขึ้น ในวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ คำนี้คือสิ่งที่มักหมายถึงเมื่อพูดว่า "สาเหตุ"
ความเป็นสาเหตุโดยผู้กระทำ
O'Connor, T., 2000, Persons and causes: The metaphysics of free will
ทัศนะที่ว่าผู้กระทำ (บุคคล) สามารถเป็นสาเหตุกระทำของการกระทำได้โดยตรง แทนที่จะเป็นเหตุการณ์ มักถูกยกมาเพื่อสนับสนุนเรื่องเจตจำนงเสรี
Eliminativism
Eสสารนิยมแบบขจัด
Churchland, P. M., 1981, Eliminative materialism and the propositional attitudes
ข้ออ้างแบบถอนรากถอนโคนที่ว่าสภาวะทางจิตบางอย่าง (เช่น ความเชื่อ ความปรารถนา) ไม่มีอยู่จริง เป็นเพียงผลผลิตของ "จิตวิทยาชาวบ้าน"
การขจัดทิ้งทางภววิทยา
Merricks, T., 2001, Objects and persons
ทัศนะที่ว่าวัตถุทั่วไป (เช่น โต๊ะ หรือรูปปั้น) ไม่ได้มีอยู่จริงอย่างเคร่งครัด; มีเพียงอนุภาคพื้นฐานที่ประกอบเป็นสิ่งเหล่านั้นเท่านั้นที่มีอยู่
Entity
Eสิ่ง (เอนทิตี)
สิ่งที่ดำรงอยู่ ไม่ว่าจะเป็นรูปธรรมหรือนามธรรม ในทางอภิปรัชญา มักใช้เพื่อระบุถึง "หน่วย" พื้นฐานของความจริง
Essence
Eสารัตถะ
Robertson Ishii, T., & Atkins, P., 2020, Essential vs. Accidental Properties
ชุดของคุณสมบัติที่ทำให้สิ่งสิ่งหนึ่งเป็นอย่างที่มันเป็น ซึ่งหากขาดไป สิ่งนั้นจะสูญเสียเอกลักษณ์ของมันไป (ตรงข้ามกับอุบัติการณ์)
Eternalism
Metaphysicsสัสสตนิยม (กาลนิยม)
Sklar, 1974
ทัศนะทางอภิปรัชญาที่ว่าอดีต ปัจจุบัน และอนาคต ล้วนมีความจริงเสมอกันในลักษณะของ "ก้อนสี่มิติ" (Block Universe)
Feminism
สตรีนิยม
Jaggar, A. M., 1983, Feminist politics and human nature
ขบวนการทางการเมือง อุดมการณ์ และการเคลื่อนไหวทางสังคมที่มีเป้าหมายร่วมกันในการนิยาม สร้าง และบรรลุความเสมอภาคทางเพศ ทั้งในด้านการเมือง เศรษฐกิจ เรื่องส่วนบุคคล และสังคม
Final Cause
สาเหตุสุดท้าย (อันตเหตุ)
Aristotle, 1998, The metaphysics
หนึ่งในสาเหตุสี่ประการของอริสโตเติล (Telos) คือจุดมุ่งหมาย เป้าหมาย หรือปลายทางของการดำรงอยู่หรือการกระทำ ตัวอย่างเช่น สาเหตุสุดท้ายของเมล็ดพืชคือการเติบโตเป็นต้นพืช
Formal Cause
สาเหตุเชิงรูปแบบ (รูปธรรมเหตุ)
Cohen, S.M., 2016, Aristotle’s Metaphysics
หนึ่งในสาเหตุสี่ประการของอริสโตเติล หมายถึง รูปแบบ โครงสร้าง หรือสารัตถะที่กำหนดว่าสิ่งนั้นคืออะไร
Frankfurt School
สำนักแฟรงก์เฟิร์ต
Horkheimer, M., 1972, Critical theory: Selected essays
สำนักทฤษฎีสังคมและปรัชญาวิพากษ์ที่เกี่ยวข้องกับสถาบันวิจัยสังคม ณ มหาวิทยาลัยเกอเธ่ แฟรงก์เฟิร์ต เป็นที่รู้จักในเรื่องทฤษฎีวิพากษ์ (Critical Theory) โดยผสมผสานการวิเคราะห์แบบมาร์กซิสต์เข้ากับจิตวิเคราะห์แบบฟรอยด์เพื่อวิพากษ์ทุนนิยมและวัฒนธรรม
Gaia Hypothesis
สมมติฐานกายา (ทฤษฎีโลกมีชีวิต)
Lovelock, J., 1979, Gaia: A new look at life on earth
เสนอโดย เจมส์ เลิฟล็อค สมมติฐานที่ว่าโลกทำหน้าที่เป็นระบบซับซ้อนที่ควบคุมตัวเองได้เพียงหนึ่งเดียว (อภิมหาอินทรีย์) ซึ่งคอยรักษาสภาพแวดล้อมให้เหมาะสมต่อการดำรงชีวิต ท้าทายมุมมองแบบกลไกที่มีต่อธรรมชาติ