Go back to browse
E
Terms starting with
E
Essence
Eสารัตถะ
Robertson Ishii, T., & Atkins, P., 2020, Essential vs. Accidental Properties
ชุดของคุณสมบัติที่ทำให้สิ่งสิ่งหนึ่งเป็นอย่างที่มันเป็น ซึ่งหากขาดไป สิ่งนั้นจะสูญเสียเอกลักษณ์ของมันไป (ตรงข้ามกับอุบัติการณ์)
Eternal
Aestheticsนิรันดร์
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
การคงอยู่หรือดำรงอยู่ตลอดไปโดยไม่มีจุดเริ่มต้นหรือจุดสิ้นสุด ในทางอภิปรัชญาหมายถึงสภาวะที่อยู่เหนือกาลเวลา (timeless) มากกว่าเป็นเพียงการดำรงอยู่เป็นระยะเวลาอันไม่มีที่สิ้นสุด
Eternalism
Metaphysicsสัสสตนิยม (กาลนิยม)
Sklar, 1974
ทัศนะทางอภิปรัชญาที่ว่าอดีต ปัจจุบัน และอนาคต ล้วนมีความจริงเสมอกันในลักษณะของ "ก้อนสี่มิติ" (Block Universe)
Eternity
Eนิรันดรภาพ
Stump, E., & Kretzmann, N., 1981, Eternity
การมีอยู่นอกเหนือเวลา (Timelessness) หรือการมีระยะเวลาที่ไม่มีที่สิ้นสุด (Everlastingness); มักใช้กับพระเจ้าหรือความจริงทางคณิตศาสตร์
Ethics
Aestheticsจริยศาสตร์
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
สาขาของปรัชญาที่เกี่ยวข้องกับการจัดระบบ การปกป้อง และการเสนอแนะมโนทัศน์เกี่ยวกับความประพฤติที่ถูกและผิด เป็นที่รู้จักในอีกชื่อหนึ่งว่าปรัชญาศีลธรรม
Euthyphro Dilemma
ยุทธบทของยูไทโฟร (Euthyphro Dilemma)
Plato, 1997, Euthyphro
ปัญหาที่นำเสนอในบทสนทนายูไทโฟรของเพลโต: "สิ่งที่ศักดิ์สิทธิ์เป็นที่รักของพระเจ้าเพราะมันศักดิ์สิทธิ์ หรือมันศักดิ์สิทธิ์เพราะมันเป็นที่รักของพระเจ้า?" คำถามนี้ท้าทายทฤษฎีเทวบัญชา (Divine Command Theory) โดยชี้ว่าศีลธรรมอาจเป็นเรื่องตามอำเภอใจ (ถ้าขึ้นอยู่กับประสงค์ของพระเจ้า) หรือเป็นสิ่งที่มีอยู่เป็นอิสระจากพระเจ้า
Event
Eเหตุการณ์
Rescher, N., 1996, Process metaphysics: An introduction to process philosophy
สิ่งที่เกิดขึ้นหรือเปลี่ยนแปลงในช่วงเวลาหนึ่ง ในอภิปรัชญากระบวนการถือว่าเหตุการณ์เป็นหน่วยพื้นฐานของความจริงมากกว่าวัตถุ
Evil
Eความชั่ว
Tooley, M., 2019, The Problem of Evil
ในอภิปรัชญาและปรัชญาศาสนา หมายถึงปัญหาเรื่องความชั่ว (Problem of Evil) คือความขัดแย้งระหว่างการมีอยู่ของพระเจ้าผู้ประเสริฐกับการมีอยู่ของความทุกข์
Evil, Problem of
ปัญหาเรื่องความชั่วร้าย (Problem of Evil)
Mackie, J. L., 1955, Evil and omnipotence
ปัญหาความขัดแย้งทางตรรกะในการประนีประนอมระหว่างการมีอยู่ของพระเจ้าผู้ทรงอานุภาพสูงสุด (Omnipotent) ทรงรอบรู้ (Omniscient) และทรงความดีสูงสุด (Omnibenevolent) กับการมีอยู่ของความชั่วร้ายและความทุกข์ทรมานในโลก
Evolution
Aestheticsวิวัฒนาการ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
กระบวนการที่เชื่อว่าสิ่งมีชีวิตชนิดต่างๆ ได้พัฒนาและมีความหลากหลายมาจากรูปแบบที่เก่ากว่า ในทางปรัชญายังสามารถหมายถึงการพัฒนาอย่างค่อยเป็นค่อยไปของแนวคิด สังคม หรือจักรวาล
Ex nihilo
จากความว่างเปล่า
May, 2004
หลักการทางเทววิทยาและอภิปรัชญาที่ว่าจักรวาลถูกสร้างขึ้นมาจากความว่างเปล่า (Creatio ex nihilo) โดยไม่มีสสารเดิมรองรับ
Existence
Eการมีอยู่ (ภวความเป็นไป)
Sartre, J.-P., 1956, Being and nothingness
สถานะของการมีอยู่จริง ซาทร์กล่าวว่าสำหรับมนุษย์ "การมีอยู่มาก่อนสารัตถะ" คือเรามีอยู่ก่อนแล้วจึงสร้างความหมายให้ตนเอง
Existence precedes Essence
ภาวะมีอยู่มาก่อนสารัตถะ
Kaufmann, W., 1956, Existentialism from Dostoevsky to Sartre
ข้ออ้างหลักของลัทธิอัตถิภาวนิยม (โดยเฉพาะซาทร์) ที่ยืนยันว่าสำหรับมนุษย์แล้ว ไม่มีธรรมชาติหรือเป้าหมายที่ถูกกำหนดไว้ล่วงหน้า (สารัตถะ) มนุษย์มีตัวตนขึ้นมาก่อน เผชิญหน้ากับตนเอง ปรากฏขึ้นในโลก แล้วจึงนิยามตนเองในภายหลังผ่านการกระทำ
Existentialism
Aestheticsอัตถิภาวนิยม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ขบวนการทางปรัชญาที่เน้นการดำรงอยู่ของปัจเจกบุคคล เสรีภาพ และการเลือก โดยเชื่อว่ามนุษย์เป็นผู้กำหนดความหมายในชีวิตของตนเอง และพยายามตัดสินใจอย่างสมเหตุสมผล แม้จะดำรงอยู่ในจักรวาลที่ไร้เหตุผล
Experience Machine
เครื่องจักรประสบการณ์
Nozick, R., 1974, Anarchy, state, and utopia
การทดลองทางความคิดโดย โรเบิร์ต โนซิก เพื่อหักล้างแนวคิดสุขนิยม (Hedonism) เขาตั้งคำถามว่าเราจะยอมเชื่อมต่อกับเครื่องจักรที่มอบประสบการณ์ใดๆ ก็ได้ที่เราปรารถนาหรือไม่ เขาแย้งว่าเราจะไม่ทำเช่นนั้น ซึ่งชี้ให้เห็นว่าเราให้คุณค่ากับการสัมผัสกับความจริงและการได้กระทำสิ่งต่างๆ จริงๆ ไม่ใช่แค่ประสบการณ์เชิงอัตวิสัยของสิ่งเหล่านั้น
Experimental Philosophy (X-Phi)
Epistemologyปรัชญาเชิงทดลอง (เอ็กซ์-ไฟ)
Knobe, J., & Nichols, S., 2008, Experimental philosophy
ขบวนการทางปรัชญาร่วมสมัยที่ใช้วิธีการเชิงประจักษ์ (แบบสำรวจ, การทดลองทางวิทยาศาสตร์การรู้คิด) เพื่อสืบสาวสัญชาตญาณของคนทั่วไปเกี่ยวกับมโนทัศน์ทางปรัชญา เป็นการท้าทายการพึ่งพาสัญชาตญาณแบบ "นั่งเทียน" (Armchair) ตามจารีตดั้งเดิม
Explanatory Gap
ช่องว่างแห่งการอธิบาย
Chalmers, 1996
ปัญหาที่ว่าทำไมสภาวะทางกายภาพในสมองจึงทำให้เกิดประสบการณ์เชิงคุณภาพ (Qualia) ที่จำเพาะเจาะจงได้ ซึ่งดูเหมือนจะไม่สามารถอธิบายได้ด้วยวิทยาศาสตร์กายภาพเพียงอย่างเดียว
Extension
การกินที่ (เอกซ์เทนชัน)
Descartes, 1984
คุณสมบัติพื้นฐานของสสารตามทัศนะของเดส์การตส์ หมายถึงการครอบครองพื้นที่ในมิติ กว้าง ยาว และลึก
Externalism
ภายนอกนิยม
Putnam, H., 1981, Reason, truth and history
ทัศนะที่ว่าความหมายของถ้อยคำหรือเนื้อหาของสภาวะทางจิต ถูกกำหนดโดยปัจจัยภายนอกตัวบุคคลหรือสิ่งแวดล้อม มากกว่าจะเป็นปัจจัยภายในเพียงอย่างเดียว
ภายนอกนิยม (Semantic Externalism)
Putnam, H., 1975, The meaning of "meaning"
ทัศนะที่ว่าความหมายของคำหรือเนื้อหาของความคิดถูกกำหนดโดยปัจจัยภายนอกตัวผู้พูด/ผู้คิด (เช่น สภาพแวดล้อม) อย่างน้อยบางส่วน พัทนัมอธิบายเรื่องนี้ด้วยการทดลองทางความคิดเรื่อง "โลกแฝด" (Twin Earth) พร้อมวลีเด็ดว่า "ความหมายไม่ได้อยู่ในหัวสมองเพียงอย่างเดียว"