Go back to browse
G
Terms starting with
G
Gaia Hypothesis
สมมติฐานกายา (ทฤษฎีโลกมีชีวิต)
Lovelock, J., 1979, Gaia: A new look at life on earth
เสนอโดย เจมส์ เลิฟล็อค สมมติฐานที่ว่าโลกทำหน้าที่เป็นระบบซับซ้อนที่ควบคุมตัวเองได้เพียงหนึ่งเดียว (อภิมหาอินทรีย์) ซึ่งคอยรักษาสภาพแวดล้อมให้เหมาะสมต่อการดำรงชีวิต ท้าทายมุมมองแบบกลไกที่มีต่อธรรมชาติ
Game Theory
ทฤษฎีเกม
Gauthier, D., 1986, Morals by agreement
การศึกษาทางคณิตศาสตร์เกี่ยวกับปฏิสัมพันธ์เชิงกลยุทธ์ระหว่างผู้ตัดสินใจที่มีเหตุผล ในทางปรัชญา ใช้เพื่อสร้างแบบจำลองสัญญาประชาคม ความร่วมมือ และศีลธรรม (เช่น ปัญหานักโทษ, ดุลยภาพแนช)
Gedankenexperiment
กการทดลองทางความคิด
Brown, J. R., 1991, The laboratory of the mind: Thought experiments in the natural sciences
วิธีการหลักในทางอภิปรัชญาเพื่อทดสอบสัญชาตญาณเกี่ยวกับความเป็นไปได้ ความจำเป็น และเอกลักษณ์ โดยใช้สถานการณ์สมมติในการสืบสาวธรรมชาติของสิ่งต่างๆ
เครื่องสูบสัญชาตญาณ
Dennett, D. C., 2013, Intuition pumps and other tools for thinking
คำศัพท์ของแดเนียล เดนเน็ตต์ สำหรับเรียกการทดลองทางความคิดที่ออกแบบมาเพื่อจัดโครงสร้างวิธีคิดของเราต่อปัญหาหนึ่งๆ เพื่อเปิดเผยหรือปรับเปลี่ยนอคติทางอภิปรัชญา
Geist
จจิตวิญญาณ (ไกสท์)
Hegel, G. W. F., 1977, Phenomenology of spirit (A. V. Miller, Trans.)
แนวคิดของเฮเกลเกี่ยวกับจิตสำนึกร่วมหรือพลังชีวิตสากลที่พัฒนาผ่านประวัติศาสตร์ มุ่งหน้าไปสู่ความรู้แจ้งตนเองอย่างสมบูรณ์
จิต (ดาไซน์)
Heidegger, M., 1962, Being and time
ในทัศนะของไฮเดกเกอร์ จิตไม่ใช่สารัตถะที่แยกตัวออกไป แต่เป็นภววิทยาของมนุษย์ที่พัวพันอยู่กับโลกและการมีชีวิตอยู่
จิต (ไกสท์ / จิตวิญญาณสากล)
Hegel, G. W. F., 1977, Phenomenology of spirit
คำภาษาเยอรมันหมายถึง จิต, ความคิด หรือวิญญาณ เป็นหัวใจสำคัญของปรัชญาเฮเกล (จิตสัมบูรณ์) แสดงถึงการตระหนักรู้ร่วมกันถึงเสรีภาพและเหตุผลในประวัติศาสตร์ โดยวิวัฒนาการจากจิตอัตวิสัย สู่จิตวัตถุวิสัย และจิตสัมบูรณ์
Genealogy
วงศาวิทยา (Genealogy)
Nietzsche, F., 1998, On the genealogy of morality
เทคนิคทางประวัติศาสตร์ (เกี่ยวข้องกับนีดเช่และฟูโกต์) ที่สืบสาวต้นกำเนิดและพัฒนาการของแนวคิด (เช่น ศีลธรรม) เพื่อเปิดเผยรากเหง้าที่อิงอาศัยบริบททางประวัติศาสตร์และอำนาจ แทนที่จะยอมรับว่าเป็นความจริงสัมบูรณ์
General Will
เจตจำนงทั่วไป (General Will)
Rousseau, J.-J., 1997, The social contract and other later political writings
ในปรัชญาการเมืองของรุสโซ หมายถึงเจตจำนงร่วมของพลเมืองที่มุ่งสู่ความดีส่วนรวม (ผลประโยชน์สาธารณะ) ซึ่งแตกต่างจาก "เจตจำนงของทุกคน" (Will of All) ที่เป็นเพียงผลรวมของผลประโยชน์ส่วนตัว
Generalization
กการกล่าวสรุปสากล
Armstrong, D. M., 1983, What is a law of nature?
กระบวนการทางอภิปรัชญาที่มองว่ากฎเกณฑ์หรือคุณสมบัติหนึ่งๆ สามารถนำไปใช้กับสมาชิกทั้งหมดในประเภทเดียวกันได้ ซึ่งนำไปสู่การตั้งกฎธรรมชาติ
การรวมกลุ่มเชิงพื้นที่ (จิตวิทยา)
Lewin, K., 1936, Principles of topological psychology
ในทางอภิปรัชญาเชิงพื้นที่ หมายถึงการที่วัตถุหรือเหตุการณ์ที่คล้ายคลึงกันถูกมองว่าเป็นองค์รวมเดียวกันภายใต้โครงสร้างทางภววิทยา
Genidentity
อเอกลักษณ์ต่อเนื่อง (เกน-ไอเดนทิตี)
Reichenbach, H., 1956, The direction of time
ความสัมพันธ์ของเอกลักษณ์ที่เชื่อมโยงสถานะต่างๆ ของวัตถุเดียวกันในห้วงเวลาที่ต่างกัน มักใช้ในอภิปรัชญาของวิทยาศาสตร์เพื่ออธิบายความคงทนของวัตถุ
เส้นทางทางกาลเวลา
Dainton, 2010
การดำรงอยู่ของวัตถุในฐานะห่วงโซ่ของเหตุการณ์ที่เชื่อมต่อกันทางสาเหตุ ซึ่งทำให้วัตถุนั้นยังคงเป็นสิ่งเดิมข้ามผ่านการเปลี่ยนแปลง
Genius
อัจฉริยภาพ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ในทางปรัชญาและสุนทรียศาสตร์ หมายถึง ความสามารถพิเศษทางธรรมชาติของบุคคลในการสร้างสรรค์หรือบรรลุความสำเร็จทางปัญญา โดดเด่นด้วยความคิดริเริ่มและญาณทัศนะที่ลึกซึ้ง เหนือกว่ากฎเกณฑ์ทั่วไป
Gestalt
กเกสทัลต์ (องค์รวม)
Smith, B., 1988, Foundations of Gestalt theory
ทัศนะทางภววิทยาที่ว่าระบบหรือวัตถุบางอย่างมีคุณสมบัติที่เกิดจากองค์รวม ซึ่งไม่สามารถลดทอนลงเหลือเพียงคุณสมบัติของส่วนย่อยๆ ที่มารวมกันได้
ความเป็นเอกภาพทางภววิทยา
Strawson, P. F., 1959, Individuals: An essay in descriptive metaphysics
การเน้นย้ำถึงโครงสร้างที่จัดระเบียบตัวเองของความจริง ซึ่งส่วนย่อยต่างๆ พึ่งพาและถูกนิยามโดยตำแหน่งของมันภายในองค์รวม
Gettier Problem
ปัญหาเก็ตเทียร์
Gettier, E. L., 1963, Is justified true belief knowledge?
ปัญหาทางญาณวิทยาที่นำเสนอโดย เอ็ดมันด์ เก็ตเทียร์ ซึ่งแสดงให้เห็นว่าบุคคลสามารถมีความ "เชื่อที่จริงและมีเหตุผล" (Justified True Belief) แต่กลับไม่ใช่ "ความรู้" (เช่น ถูกต้องเพราะโชคช่วย) สิ่งนี้ท้าทายนิยามความรู้แบบดั้งเดิม (ทฤษฎี JTB)
Ghost in the Machine
ผีในเครื่องจักร
Ryle, G., 1949, The concept of mind
คำอธิบายเชิงดูแคลนของ กิลเบิร์ต ไรล์ ต่อทวิยมแบบเดส์การตส์ (ทัศนะที่ว่าจิตเป็นสสารไร้รูปที่สิงสถิตอยู่ในร่างกาย) ไรล์โต้แย้งว่าแนวคิดนี้เกี่ยวข้องกับ "ความผิดพลาดทางประเภท" (Category Mistake)
Given, Myth of the
มายากติเรื่องสิ่งที่ถูกกำหนดให้ (Myth of the Given)
Sellars, W., 1997, Empiricism and the philosophy of mind
ข้อวิพากษ์ของ วิลฟริด เซลลาร์ส ต่อแนวคิดที่ว่ามีประสบการณ์ทางผัสสะที่เป็นรากฐานและไม่ต้องอาศัยการอนุมาน ("สิ่งที่ถูกกำหนดให้") ซึ่งสามารถเป็นฐานความรู้ที่มั่นคงโดยไม่ต้องอิงอาศัยมโนทัศน์ใดๆ มาก่อน
Gnosis
ญาณ (ญาน)
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(ภาษากรีก) ความรู้ โดยเฉพาะความรู้ทางจิตวิญญาณหรือความลึกลับ หมายถึงความเข้าใจโดยสัญชาตญาณและประสบการณ์เกี่ยวกับความจริงอันศักดิ์สิทธิ์ที่นำไปสู่ความรอดหรือการหลุดพ้น
Gnosticism
ลลัทธินอสติก
Jonas, 2001
ระบบความเชื่อทางอภิปรัชญาที่มองว่าโลกวัตถุคือคุกที่สร้างโดยเทพเจ้าชั้นต่ำ และความรอดพ้นเกิดขึ้นได้ด้วย "นอซิส" หรือความรู้ทางจิตวิญญาณที่ซ่อนเร้น
God
พพระเจ้า (สิ่งที่มีอยู่จำเป็น)
Aquinas, 1948
ในอภิปรัชญาแบบคลาสสิก พระเจ้าคือสิ่งที่มีอยู่จำเป็น (Necessary Being) ซึ่งเป็นรากฐานของความจริงและเป็นปฐมเหตุของสิ่งทั้งปวง
พระเจ้าในฐานะผู้วางรากฐานทางญาณวิทยา
Plantinga, A., 2000, Warranted Christian belief
การมีอยู่ของพระเจ้าในฐานะผู้รับประกันความจริงและความน่าเชื่อถือของมโนทัศน์ที่เราใช้เข้าใจโลก
Golden Mean
มัชฌิมาปฏิปทา
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ในจริยศาสตร์ของอริสโตเติล, ทางสายกลางที่พึงปรารถนาระหว่างสองขั้วสุดโต่ง, ขั้วหนึ่งคือความมากเกินไปและอีกขั้วหนึ่งคือความขาดแคลน. คุณธรรมถูกมองว่าเป็นนิสัยของการเลือก "ทางสายกลาง" นี้ที่สัมพันธ์กับเรา.
ทางสายกลาง (Golden Mean)
Aristotle, 2000, Nicomachean ethics
หลักจริยธรรมคุณธรรมของอริสโตเติล ที่ระบุว่าคุณธรรมทางศีลธรรมคือค่ากลาง (ทางสายกลาง) ระหว่างขั้วสุดโต่งสองข้าง คือภาวะมากเกินไปและภาวะขาดแคลน (เช่น ความกล้าหาญ คือค่ากลางระหว่างความบ้าบิ่นและความขี้ขลาด)
Good
ความดี
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
มโนทัศน์หลักของจริยศาสตร์ สิ่งที่พึงปรารถนา เป็นประโยชน์ หรือถูกต้องทางศีลธรรม มักแบ่งออกเป็น "ความดีที่เป็นเครื่องมือ" (ดีเพื่อสิ่งอื่น) และ "ความดีในตัวมันเอง" (ดีโดยตัวมันเอง)
Good, Form of the
แบบแห่งความดี (อุตมรัฐ / Form of the Good)
Plato, 1997, Republic
ในอุตมรัฐของเพลโต คือแบบที่สูงสุด ซึ่งทำให้แบบอื่นๆ ทั้งหมดเป็นที่รู้ได้และมอบการดำรงอยู่ให้แก่แบบเหล่านั้น เปรียบเสมือนดวงอาทิตย์ในโลกที่มองเห็นได้ เป็นเป้าหมายสูงสุดของความรู้
Good, The
คความดี (แบบเพลโต)
Plato, 1997, Republic (G. M. A. Grube, Trans.)
แบบสูงสุดในลำดับชั้นทางภววิทยา ซึ่งให้ความจริงและความรู้แก่แบบอื่นๆ ทั้งหมด เปรียบได้กับดวงอาทิตย์ที่ส่องสว่างให้เห็นความจริง
คุณสมบัติที่ลดทอนไม่ได้
Moore, G. E., 1903, Principia Ethica
ทัศนะของ จี.อี. มัวร์ ที่ว่า "ความดี" เป็นคุณสมบัติที่เรียบง่ายและไม่สามารถนิยามหรือลดทอนลงเป็นคุณสมบัติทางธรรมชาติได้ (Naturalistic Fallacy)