พจนานุกรมปรัชญา

Zealot

ผู้คลั่งศรัทธา

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

(จริยศาสตร์/ปรัชญาสังคม) บุคคลที่ยึดมั่นอย่างคลั่งไคล้ต่ออุดมการณ์ ศาสนา หรือลัทธิใดลัทธิหนึ่ง ในปรัชญาสังคม คำนี้ใช้เพื่อวิเคราะห์นัยยะทางจิตวิทยาและจริยธรรมของการยึดมั่นถือมั่นอย่างสุดโต่ง และผลกระทบต่อความปรองดองทางสังคม

Zeitgeist

Z

จิตวิญญาณแห่งยุคสมัย (ไซท์ไกสท์)

Tye, M. 1995 Ten problems of consciousness: A representational theory of the phenomenal mind

คำศัพท์ภาษาเยอรมันหมายถึง "จิตวิญญาณแห่งเวลา" ในปรัชญาประวัติศาสตร์ (เฮเกล, ดิลไธ) หมายถึงบรรยากาศทางปัญญา ศีลธรรม และวัฒนธรรมโดยทั่วไปของยุคสมัยหนึ่ง ในทางอภิปรัชญา นัยว่าความคิดของปัจเจกบุคคลถูกหล่อหลอมโดยจิตสำนึกรวมหมู่หรือ "จิต" (Geist) ที่กว้างกว่าและกำลังวิวัฒนาการ

จิตวิญญาณแห่งยุคสมัย (ไซท์ไกสท์)

Hegel, G. W. F., 1956, The philosophy of history

คำศัพท์ภาษาเยอรมันหมายถึง "จิตวิญญาณแห่งเวลา" ในปรัชญาประวัติศาสตร์ (เฮเกล, ดิลไธ) หมายถึงบรรยากาศทางปัญญา ศีลธรรม และวัฒนธรรมโดยทั่วไปของยุคสมัยหนึ่ง ซึ่งหล่อหลอมความคิดและการกระทำของปัจเจกบุคคล

Zen

เซน

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

(ภาษาญี่ปุ่น/สันสกฤต) มาจากคำสันสกฤต "ธยาน" (Dhyana) ซึ่งหมายถึงการทำสมาธิ เป็นนิกายในพุทธศาสนามหายานที่กำเนิดในจีน (ในชื่อฉาน) และพัฒนาในญี่ปุ่น นิกายนี้เน้นการทำสมาธิและการใช้ปัญญาญาณเพื่อบรรลุการตรัสรู้ฉับพลัน (ซาโตริ) โดยถือว่าสำคัญกว่าการประกอบพิธีกรรมหรือการศึกษาพระคัมภีร์

Zen (Ch'an)

เซน (ฌาน)

Suzuki, D. T., 1964, An introduction to Zen Buddhism

สำนักปรัชญาพุทธมหายานที่เน้นการทำสมาธิ (ซาเซน) และสัญชาตญาณ สอนว่าการตรัสรู้ (ซาโตริ) บรรลุได้ผ่านประสบการณ์โดยตรงมากกว่าการศึกษาตำราหรือการใช้เหตุผลทางตรรกะ

Zeno of Elea

Z

ซีโนแห่งเอเลีย

Psillos, S. 1999 Scientific realism: How science tracks truth

นักปรัชญายุคก่อนโสเครตีสและศิษย์ของพาร์เมนิดีส เขาเป็นผู้ก่อตั้งวิธีกระบวนทัศน์วิภาษวิธี (dialectic) ตามทัศนะของอริสโตเติล ความสำคัญทางอภิปรัชญาของเขาอยู่ที่การใช้การพิสูจน์แบบหาความสมเหตุสมผลไม่ได้ (reductio ad absurdum) เพื่อท้าทายแนวคิดสามัญสำนึกเกี่ยวกับอวกาศ เวลา และการเคลื่อนที่

Zeno's Paradoxes

Z

ปฏิทรรศน์ของซีโน

Nagel, E. 1961 The structure of science: Problems in the logic of scientific explanation

ชุดของข้อโต้แย้งโดยซีโนแห่งเอเลีย (เช่น อคิลลีสกับเต่า, ลูกธนู) ที่ออกแบบมาเพื่อสนับสนุนเอกนิยมของพาร์เมนิดีส โดยมีเป้าหมายเพื่อแสดงให้เห็นว่าแนวคิดเรื่องการเคลื่อนที่ การเปลี่ยนแปลง และพหุภาวนำไปสู่ความขัดแย้งทางตรรกะ ซึ่งบ่งชี้ว่าความจริงแท้คือองค์รวมที่แบ่งแยกไม่ได้และไม่เปลี่ยนแปลง

ปฏิทรรศน์ของซีโน

Salmon, W. C., 2001, Zeno's paradoxes

ชุดของปัญหาทางปรัชญาที่สร้างขึ้นโดย ซีโนแห่งเอเลีย เพื่อสนับสนุนคำสอนของพาร์เมนิดีสที่ว่าการเคลื่อนที่และการเปลี่ยนแปลงทั้งหมดเป็นเรื่องลวงตา (เช่น ปฏิทรรศน์เรื่องอคิลลีสกับเต่า, ลูกธนู)

Zero

ศูนย์

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

ในบริบทของปรัชญาอินเดียและปรัชญาคณิตศาสตร์ หมายถึงจำนวนที่เกี่ยวข้องกับแนวคิดเรื่อง 'ศูนยตา' (ความว่างเปล่า) ในเชิงปรัชญา ศูนย์แทนจุดเริ่มต้น สภาวะแห่งความไม่มีอยู่ซึ่งเป็นที่มาของความมีอยู่ หรือเป็นตัวแทนทางคณิตศาสตร์ของความไม่มีอะไร

Zero (Metaphysical)

Z

ศูนย์ (ความว่างเปล่าทางอภิปรัชญา)

Putnam, H. 1975 Mind, language and reality

สถานะทางอภิปรัชญาของความว่างเปล่าหรือการไม่ดำรงอยู่ ในหลายระบบ "ศูนย์" ไม่ใช่เพียงแค่ตัวเลขคณิตศาสตร์ แต่เป็นตัวแทนของความว่างเปล่า สิ่งที่ยังไม่ปรากฏ หรือ "ความไม่มีที่มีอยู่จริง" ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของการดำรงอยู่ทั้งปวง

Zero-Sum Game

เกมรวมเป็นศูนย์ (ซีโร่ซัมเกม)

Neumann, J. von, & Morgenstern, O., 1944, Theory of games and economic behavior

สถานการณ์ในทฤษฎีเกมที่การได้มาของบุคคลหนึ่งเท่ากับความสูญเสียของอีกบุคคลหนึ่งพอดี ทำให้การเปลี่ยนแปลงสุทธิของความมั่งคั่งหรือผลประโยชน์เป็นศูนย์ ใช้ในทางปรัชญาเพื่อวิเคราะห์การแข่งขันและความขัดแย้งทางสังคม

Zhuangzi (Chuang Tzu)

จวงจื่อ

Watson, B., 2013, The complete works of Zhuangzi

นักปรัชญาจีนคนสำคัญและผู้เขียนคัมภีร์ "จวงจื่อ" เขาพัฒนาแนวคิดลัทธิเต๋าในเรื่องความไม่ฝืน สัมพัทธนิยมของมุมมอง และความสงสัยในคุณค่าที่มนุษย์สร้างขึ้น (เช่น ปฏิทรรศน์เรื่องความฝันของผีเสื้อ)

Zionism

Political Philosophy

ไซออนนิสม์ (ลัทธิยิวชาตินิยม)

Hertzberg, A., 1959, The Zionist idea

ขบวนการชาตินิยมที่สนับสนุนการกำหนดชะตากรรมตนเองของชาวฮิบรู และการสร้าง/ปกป้องรัฐยิวในอิสราเอล ก่อให้เกิดคำถามทางปรัชญาเกี่ยวกับเอกลักษณ์ ดินแดน และสิทธิในความเป็นชาติ

Zoon Politikon

Political Philosophy

สัตว์การเมือง

นิยามมนุษย์ของอริสโตเติลว่าเป็น "สัตว์การเมือง" หมายความว่ามนุษย์เป็นสัตว์สังคมโดยธรรมชาติ ซึ่งศักยภาพและคุณธรรมเต็มรูปแบบ (ทีลอส) จะบรรลุได้ก็ต่อเมื่ออยู่ในชุมชนทางการเมือง (นครรัฐ) เท่านั้น

Zoroastrianism

ศาสนาโซโรอัสเตอร์

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

ศาสนาโบราณของเปอร์เซีย (อิหร่าน) ที่มีมาก่อนศาสนาอิสลาม ซึ่งก่อตั้งโดยศาสดาโซโรอัสเตอร์ (ซาราทุสตรา) มีลักษณะเด่นที่ทวินิยมอันเข้มแข็งระหว่างพลังแห่งความดี (อะฮูรา มาซดา) และพลังแห่งความชั่วร้าย (อังกระ ไมน์ยู) และได้มีอิทธิพลอย่างสำคัญต่อแนวคิดตะวันตกเกี่ยวกับสวรรค์ นรก และการพิพากษาครั้งสุดท้าย

ศาสนาโซโรอัสเตอร์ (ลัทธิบูชาไฟ)

Boyce, M., 1979, Zoroastrians: Their religious beliefs and practices

ปรัชญาทวิภาคนิยมโบราณที่เสนอเรื่องการต่อสู้ระดับจักรวาลระหว่างความจริง/แสงสว่าง และความลวง/ความมืด นำเสนอแนวคิดเรื่องเสรีเจตจำนงในการเลือกฝ่าย และส่งอิทธิพลต่อศาสนาเอกเทวนิยมในยุคต่อมา

Zoroastrianism (Dualism)

Z

ศาสนาโซโรอัสเตอร์ (ทวิภาคนิยม)

Russell, B. 1903 The principles of mathematics

หนึ่งในระบบอภิปรัชญาเริ่มแรกของทวิภาคนิยมระดับจักรวาล โดยเสนอเรื่องการต่อสู้ระหว่าง อหุรา มาสดา (ความจริง/แสงสว่าง) และ อังครา ไมนยุ (คำเท็จ/ความมืด) ซึ่งส่งอิทธิพลต่ออภิปรัชญาของเพลโตและศาสนาอับราฮัมในเรื่องปัญหาความชั่วร้ายและวิทยายุคสุดท้าย