Go back to browse
ก
Terms starting with
ก
Eliminativism
Eสสารนิยมแบบขจัด
Churchland, P. M., 1981, Eliminative materialism and the propositional attitudes
ข้ออ้างแบบถอนรากถอนโคนที่ว่าสภาวะทางจิตบางอย่าง (เช่น ความเชื่อ ความปรารถนา) ไม่มีอยู่จริง เป็นเพียงผลผลิตของ "จิตวิทยาชาวบ้าน"
การขจัดทิ้งทางภววิทยา
Merricks, T., 2001, Objects and persons
ทัศนะที่ว่าวัตถุทั่วไป (เช่น โต๊ะ หรือรูปปั้น) ไม่ได้มีอยู่จริงอย่างเคร่งครัด; มีเพียงอนุภาคพื้นฐานที่ประกอบเป็นสิ่งเหล่านั้นเท่านั้นที่มีอยู่
Emanation
Eการล้นไหล (เอมาเนชัน)
Gerson, L. P., 2018, Plotinus
ในลัทธินีโอเพลโตนิสม์ กระบวนการที่ความจริงทั้งมวลไหลล้นออกมาจาก "หนึ่งเดียว" (The One) เสมือนแสงที่ส่องออกจากดวงอาทิตย์ โดยไม่ทำให้หนึ่งเดียวนั้นลดน้อยลง
ลำดับชั้นแห่งภาวะ
Wallis, R. T., 1995, Neoplatonism
โครงสร้างที่เป็นผลมาจากการล้นไหล ซึ่งความจริงถูกจัดลำดับชั้นจากหนึ่งเดียว ลงมาสู่ปัญญา (Nous) วิญญาณ (Psyche) และสุดท้ายคือสสาร
การล้นไหล (การแผ่ซ่าน)
Plotinus, 1991, The Enneads
ในลัทธินีโอพลาโตนิสม์ (พล็อตินัส) คือกระบวนการที่สรรพสิ่งถือกำเนิดมาจาก "ปฐมสัจจะ" (The One) โดย The One เอ่อล้นออกมาเนื่องจากความสมบูรณ์พร้อม ก่อให้เกิดปัญญา (Nous) จิตวิญญาณ (Soul) และโลกวัตถุ ตามลำดับ โดยที่ The One ไม่ได้สูญเสียความสมบูรณ์ไป
Enlightenment
Aestheticsการรู้แจ้ง
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
สภาวะแห่งความรู้ ความเข้าใจ หรือการหยั่งรู้ทางจิตวิญญาณที่สมบูรณ์แบบ ในทางประวัติศาสตร์ยุโรป (ยุคเรืองปัญญา) หมายถึงขบวนการทางปัญญาที่เน้นเหตุผลและปัจเจกนิยมเป็นหลักแทนจารีตประเพณี
ยุครู้แจ้ง (Enlightenment)
Kant, I., 1991, An answer to the question: What is enlightenment?
ขบวนการทางปรัชญาในศตวรรษที่ 18 ซึ่งมีลักษณะเด่นคือความเชื่อในพลังของเหตุผลมนุษย์และการปฏิรูปหลักการทางการเมือง ศาสนา และการศึกษา คานท์นิยามว่าเป็น "การหลุดพ้นของมนุษย์จากภาวะที่ต้องพึ่งพาผู้อื่นทางความคิด" (Immaturity) พร้อมกับคำขวัญว่า "Sapere aude" (จงกล้าที่จะใช้ปัญญา)
Existence
Eการมีอยู่ (ภวความเป็นไป)
Sartre, J.-P., 1956, Being and nothingness
สถานะของการมีอยู่จริง ซาทร์กล่าวว่าสำหรับมนุษย์ "การมีอยู่มาก่อนสารัตถะ" คือเรามีอยู่ก่อนแล้วจึงสร้างความหมายให้ตนเอง
Extension
การกินที่ (เอกซ์เทนชัน)
Descartes, 1984
คุณสมบัติพื้นฐานของสสารตามทัศนะของเดส์การตส์ หมายถึงการครอบครองพื้นที่ในมิติ กว้าง ยาว และลึก
Falsification
การพิสูจน์ว่าเป็นเท็จ (หลักการโต้แย้ง)
Popper, K., 1959, The logic of scientific discovery
หลักการที่เสนอโดย คาร์ล พอปเปอร์ ซึ่งระบุว่าทฤษฎีที่จะเป็นวิทยาศาสตร์ได้นั้นจะต้องสามารถถูกพิสูจน์ว่าเป็นเท็จได้ (Falsifiable) กล่าวคือต้องสามารถจินตนาการถึงการสังเกตหรือการทดลองที่อาจพิสูจน์ได้ว่าทฤษฎีนั้นผิด วิทยาศาสตร์ก้าวหน้าด้วยการล้มล้างทฤษฎี ไม่ใช่การยืนยันความถูกต้อง
Fetishism (Commodity)
การบูชาโภคภัณฑ์ (กามรมณ์ในสินค้า)
Marx, K., 1977, A contribution to the critique of political economy
ในทฤษฎีมาร์กซ์ หมายถึงการรับรู้ความสัมพันธ์ทางสังคมในการผลิตว่าไม่ใช่ความสัมพันธ์ระหว่างผู้คน แต่เป็นความสัมพันธ์ทางเศรษฐกิจระหว่างเงินและสินค้าที่แลกเปลี่ยนกันในตลาด ซึ่งปิดบังแรงงานและการขูดรีดที่อยู่เบื้องหลังผลิตภัณฑ์
Fusion, Mereological
การรวมหน่วยเชิงส่วนย่อย
องค์รวมที่เกิดจากการรวมกันของชิ้นส่วนต่างๆ ในทฤษฎีส่วนย่อยและส่วนรวม (Mereology)
Gedankenexperiment
กการทดลองทางความคิด
Brown, J. R., 1991, The laboratory of the mind: Thought experiments in the natural sciences
วิธีการหลักในทางอภิปรัชญาเพื่อทดสอบสัญชาตญาณเกี่ยวกับความเป็นไปได้ ความจำเป็น และเอกลักษณ์ โดยใช้สถานการณ์สมมติในการสืบสาวธรรมชาติของสิ่งต่างๆ
เครื่องสูบสัญชาตญาณ
Dennett, D. C., 2013, Intuition pumps and other tools for thinking
คำศัพท์ของแดเนียล เดนเน็ตต์ สำหรับเรียกการทดลองทางความคิดที่ออกแบบมาเพื่อจัดโครงสร้างวิธีคิดของเราต่อปัญหาหนึ่งๆ เพื่อเปิดเผยหรือปรับเปลี่ยนอคติทางอภิปรัชญา
Generalization
กการกล่าวสรุปสากล
Armstrong, D. M., 1983, What is a law of nature?
กระบวนการทางอภิปรัชญาที่มองว่ากฎเกณฑ์หรือคุณสมบัติหนึ่งๆ สามารถนำไปใช้กับสมาชิกทั้งหมดในประเภทเดียวกันได้ ซึ่งนำไปสู่การตั้งกฎธรรมชาติ
การรวมกลุ่มเชิงพื้นที่ (จิตวิทยา)
Lewin, K., 1936, Principles of topological psychology
ในทางอภิปรัชญาเชิงพื้นที่ หมายถึงการที่วัตถุหรือเหตุการณ์ที่คล้ายคลึงกันถูกมองว่าเป็นองค์รวมเดียวกันภายใต้โครงสร้างทางภววิทยา
Grounding
กการวางรากฐาน (กราวดิง)
Schaffer, 2009
ความสัมพันธ์ทางอภิปรัชญาที่ไม่ใช่สาเหตุและผล แต่เป็นการอธิบายความจริงระดับสูงด้วยความจริงระดับที่พื้นฐานกว่า (เช่น ข้อเท็จจริงทางกายภาพวางรากฐานให้ข้อเท็จจริงทางจิต)
Gunk
กกังก์ (สสารที่แบ่งย่อยได้ไม่สิ้นสุด)
Sider, T., 1993, Van Inwagen and the possibility of gunk
สมมติฐานทางภววิทยาเกี่ยวกับสสารที่ทุกชิ้นส่วนย่อยของมันยังคงมีชิ้นส่วนย่อยต่อไปอีกอย่างไม่รู้จบ โดยไม่มีอนุภาคพื้นฐาน (Atoms) ที่แบ่งแยกไม่ได้เลย
จักรวาลที่ไม่มีระดับล่างสุด
การโต้แย้งทัศนะอะตอมนิยมโดยเสนอความเป็นไปได้ที่ความจริงอาจประกอบด้วยโครงสร้างที่ซ้อนทับกันไปเรื่อยๆ โดยไม่มีรากฐานที่เป็นจุดจบ
Hylomorphism
Hทฤษฎีสสารและรูปแบบ
Cohen, S.M., 2016, Aristotle’s Metaphysics
ทัศนะของอริสโตเติลที่ว่าวัตถุทางกายภาพทุกชนิดประกอบด้วยองค์ประกอบพื้นฐานสองประการคือ สสาร (Materia) และรูปแบบ (Forma)
การประกอบรูปสสาร
Grabmann, T., 2019, Hylomorphism
หลักการทางภววิทยาที่อธิบายว่ารูปแบบเป็นตัวกำหนดสารัตถะและหน้าที่ของสสาร ทำให้สสารที่ไร้รูปร่างกลายเป็นวัตถุที่มีเอกลักษณ์เฉพาะ
สสารอรูปนิยม (ไฮโลมอร์ฟิสม์ / ทฤษฎีสสารและรูป)
Aristotle, 1993, De Anima
ทฤษฎีของอริสโตเติลที่ว่าวัตถุทางกายภาพทุกชนิดเป็นส่วนประกอบของ สสาร (hyle) และ รูป (morphe) สสารคือภาวะแฝง และรูปคือภาวะจริงที่ให้โครงสร้างและเอกลักษณ์แก่มัน วิญญาณคือรูปของร่างกาย
Identity, Law of
กฎแห่งเอกลักษณ์
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
หลักการพื้นฐานของตรรกะที่ระบุว่าสิ่งหนึ่งย่อมเหมือนกับตัวมันเอง (A คือ A) ซึ่งเป็นหนึ่งในกฎแห่งความคิดแบบดั้งเดิมสามประการ
Immortality
Iอมตะภาวะ
Plato, 1997, Phaedo
การดำรงอยู่ต่อไปของวิญญาณหรือตัวตนหลังจากการตายทางกายภาพ ใน Phaedo เพลโตโต้แย้งว่าวิญญาณเป็นสิ่งไม่ประกอบรูปจึงไม่อาจเสื่อมสลายได้
การไม่เสื่อมสลายของวิญญาณ
Aquinas, 1948
ทัศนะแบบสโกลาสติกที่ว่าวิญญาณมีภาวะแห่งการคงอยู่โดยตัวมันเองและไม่ถูกทำลายไปพร้อมกับร่างกาย
ความเป็นอมตะ
Plato, 1997, Phaedo
การดำรงอยู่ที่ดำเนินต่อไปอย่างไม่มีที่สิ้นสุดหลังความตาย เพลโตโต้แย้งเรื่องความเป็นอมตะของวิญญาณในบทสนทนาเฟโด โดยอิงจากธรรมชาติของ "แบบ" และความเรียบง่ายของวิญญาณ
Individuation
Iการทำให้เป็นปัจเจก
Loux, M. J., 2006, Metaphysics: A contemporary introduction
กระบวนการหรือหลักการที่ทำให้สิ่งหนึ่งกลายเป็นปัจเจกที่แตกต่างจากสิ่งอื่นที่มีคุณสมบัติร่วมกัน (เช่น อะไรที่แยกมนุษย์คนหนึ่งออกจากมนุษย์คนอื่น)
Inference
การอนุมาน
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
กระบวนการทางตรรกะในการเปลี่ยนจากข้อเสนอ (ข้อตั้ง) หนึ่งข้อหรือมากกว่า ไปสู่ข้อเสนออื่น (ข้อสรุป) ที่เชื่อว่าความจริงของมันเป็นผลมาจากข้อเสนอก่อนหน้า (ดูเพิ่มเติม: อนุมาน)
Inherence
Iการสถิต (อินเฮียเรนซ์)
Loux, M. J., 2006, Metaphysics: A contemporary introduction
ความสัมพันธ์ทางภววิทยาที่คุณสมบัติหรืออาการ (Accident) ดำรงอยู่ในสารัตถะ (Substance)
Judgment (Metaphysical)
กคำตัดสิน (เชิงอภิปรัชญา)
ในปรัชญาของคานท์ คือการกระทำของความเข้าใจที่รวบรวมมโนทัศน์และข้อมูลผัสสะเข้าด้วยกันเพื่อสร้างความรู้เกี่ยวกับวัตถุ
การเปิดเผยภาวะผ่านคำตัดสิน
Inwood, M. J., 1999, A Heidegger dictionary
ในทัศนะของไฮเดกเกอร์ คือโครงสร้างพื้นฐานที่ภาษาและการตัดสินทำหน้าที่เปิดเผย (หรือปกปิด) ภาวะของสิ่งต่างๆ ในโลก
Judgment (Urteil)
การตัดสิน (การวินิจฉัย)
Kant, I., 1987, Critique of judgment
การกระทำทางจิตในการยืนยันประพจน์ คานท์แยกแยะระหว่าง "การตัดสินเชิงกำหนด" (การนำกฎสากลมาใช้กับสิ่งเฉพาะ) และ "การตัดสินเชิงไตร่ตรอง" (การหาสิ่งสากลสำหรับสิ่งเฉพาะที่มีอยู่ ซึ่งสำคัญในทางสุนทรียศาสตร์/รสนิยม)