Go back to browse
ค
Terms starting with
ค
Radical Evil
Ethicsความชั่วร้ายที่รากเหง้า (ความชั่วร้ายเชิงรากฐาน)
แนวคิดของคานท์ที่อธิบายแนวโน้มที่มีอยู่ในธรรมชาติของมนุษย์ที่จะลดความสำคัญของกฎศีลธรรมลงให้ต่ำกว่าความรักตัวกลัวตาย มันเป็น "รากเหง้า" เพราะมันกัดกร่อนพื้นฐานของคติพจน์ทั้งปวง แต่กระนั้นก็เป็นสิ่งที่ถูกเลือกอย่างเสรี ซึ่งยังคงไว้ซึ่งความรับผิดชอบทางศีลธรรม
Responsibility (Moral)
Ethicsความรับผิดชอบทางศีลธรรม
สถานะที่ควรได้รับคำชม, การตำหนิ, รางวัล หรือการลงโทษในทางศีลธรรมจากการกระทำหรือการละเว้นการกระทำ ตามพันธะทางศีลธรรมของตน เชื่อมโยงอย่างใกล้ชิดกับการถกเถียงเรื่องเสรีเจตจำนงและนิยตนิยม
Ressentiment
Ethicsความขุ่นเคืองริษยา (เรสซองติมองต์)
Nietzsche, F., 1998, On the genealogy of morality
คำศัพท์ของนีดเช่สำหรับความรู้สึกเป็นปรปักษ์ที่มุ่งไปยังสิ่งที่บุคคลระบุว่าเป็นสาเหตุของความคับข้องใจของตน; เป็นการตำหนิผู้อื่นต่อความทุกข์ของตนเอง เป็นรากเหง้าของ "ศีลธรรมแบบทาส"
Salvation
Mความรอดพ้น
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
การหลุดพ้นจากบาปและผลกรรมของบาป ซึ่งชาวคริสต์เชื่อว่าเกิดขึ้นได้โดยความเชื่อในพระคริสต์ ในความหมายทางปรัชญาที่กว้างขึ้น หมายถึงการธำรงรักษาหรือการหลุดพ้นจากภยันตราย ความพินาศ หรือความสูญเสีย ซึ่งมักมีความหมายเท่ากับการหลุดพ้นทางจิตวิญญาณ
Sameness (Numerical Identity)
Sความเป็นสิ่งเดียวกัน (เอกลักษณ์เชิงจำนวน)
Noonan, H. W. 2019 Personal identity
ความสัมพันธ์ที่สิ่งหนึ่งมีต่อตัวมันเองและไม่มีต่อสิ่งอื่นใด แตกต่างจากความเหมือนเชิงคุณภาพ (การเหมือนกันทุกประการ) ถ้า A และ B เป็นสิ่งเดียวกันในเชิงจำนวน พวกมันคือสิ่งเดียวกัน (A = B)
Secondary Qualities
Epistemologyคุณสมบัติทุติยภูมิ
Locke, J., 1975, An essay concerning human understanding
พลังในวัตถุที่ก่อให้เกิดความรู้สึกในตัวผู้รับรู้ (เช่น สี รส เสียง) ต่างจากคุณสมบัติปฐมภูมิ คุณสมบัติเหล่านี้ไม่ได้ดำรงอยู่ในตัววัตถุเองโดยเป็นอิสระจากจิต
Skepticism (Pyrrhonian)
Epistemologyความสงสัยนิยม (ลัทธิพีร์โร)
จุดยืนทางปรัชญาของการงดเว้นการตัดสินในเรื่องที่ไม่ชัดเจนทั้งหมดเพื่อให้บรรลุความสงบทางใจ ยืนยันว่าสำหรับการอ้างเหตุผลทุกอย่าง ย่อมมีการอ้างเหตุผลที่น้ำหนักเท่ากันในทางตรงข้ามเสมอ
Tolerance (Toleration)
Political Philosophyความใจกว้าง (ขันติธรรม / การอดทนอดกลั้น)
Mill, J. S., 1978, On liberty
การอนุญาตให้มีความเชื่อหรือพฤติกรรมที่ตนไม่เห็นด้วยดำรงอยู่ได้ มิลล์โต้แย้งว่าความใจกว้างเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับความก้าวหน้าและความจริงในสังคมเสรี
Truth
Tความจริง
Kirkham, R. L. 1992 Theories of truth: A critical introduction
ความสอดคล้องระหว่างข้อความ/ความเชื่อกับความเป็นจริง (ทฤษฎีความสอดคล้อง), หรือความเชื่อมโยงกันภายในชุดความเชื่อ (ทฤษฎีความเชื่อมโยง), หรือประโยชน์ใช้สอยในทางปฏิบัติ (ปฏิบัตินิยม)
ความจริง
คุณสมบัติของข้อความที่สอดคล้องกับความเป็นจริง (ทฤษฎีความสอดคล้อง), สอดประสานกับความเชื่ออื่น (ทฤษฎีความสอดประสาน) หรือมีประโยชน์ในทางปฏิบัติ (ทฤษฎีปฏิบัตินิยม)
Understanding
Uความเข้าใจ
Hume, D. 1975 Enquiry concerning human understanding
สมรรถนะของจิตที่จัดระเบียบความประทับใจทางผัสสะให้กลายเป็นมโนทัศน์และการตัดสิน ในปรัชญาของคานท์ "ความเข้าใจ" (Verstand) ให้ปริมณฑล (เช่น ความเป็นสาเหตุ) ที่ทำให้ประสบการณ์เป็นไปได้
Understanding (Verstand)
Epistemologyความเข้าใจ (เวอร์สแตนด์)
Kant, I., 1998, Critique of pure reason
ในปรัชญาของคานท์ หมายถึงคณะทางจิตที่ทำหน้าที่จัดระเบียบข้อมูลทางผัสสะโดยใช้หมวดหมู่ก่อนประสบการณ์ (เช่น ความเป็นเหตุเป็นผล และสารัตถะ) เพื่อสร้างความรู้ที่เป็นวัตถุวิสัยเกี่ยวกับปรากฏการณ์
Uniformity of Nature
ความเป็นเอกรูปของธรรมชาติ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
หลักการหรือข้อสมมติฐานทางวิทยาศาสตร์และปรัชญาที่ว่า สาเหตุเดียวกันจะก่อให้เกิดผลลัพธ์เดียวกันเสมอภายใต้เงื่อนไขเดียวกัน และกฎเกณฑ์ของธรรมชาติมีความคงเส้นคงวาตลอดเวลาและอวกาศ
Universalizability
Ethicsความทำให้เป็นสากลได้
Kant, I., 1997, Groundwork of the metaphysics of morals
หลักการในจริยศาสตร์ของคานท์ (สูตรแรกของคำสั่งเด็ดขาด) ที่ระบุว่าการกระทำจะถูกต้องทางศีลธรรมหากคติพจน์ที่เป็นฐานของการกระทำนั้นสามารถถูกกำหนดให้เป็นกฎสากลได้อย่างสอดคล้องกัน
Univocity of Being
Uความเป็นหนึ่งเดียวของความมีอยู่
Deleuze, G. 1994 Difference and repetition
ทัศนะ (ดุนส์ สโกตัส, เดอเลอซ) ที่ว่า "ความมีอยู่" ถูกกล่าวถึงในความหมายเดียวกันสำหรับทุกสิ่งที่ดำรงอยู่ ไม่ว่าจะเป็นสิ่งที่จำกัดหรืออนันต์ ผู้สร้างหรือสิ่งที่ถูกสร้าง เป็นการปฏิเสธการอุปมาอ้างอิงของความมีอยู่
Vagueness (Ontological)
Vความคลุมเครือ (ทางภววิทยา)
Keefe, R., & Smith, P. 1996 Vagueness: A reader
คำถามทางอภิปรัชญาว่าโลกเองสามารถมีความคลุมเครือได้หรือไม่ (เช่น เมฆ หรือภูเขาที่มีขอบเขตไม่ชัดเจน) หรือความคลุมเครือเป็นเพียงข้อบกพร่องของภาษาหรือมโนทัศน์ของเราเท่านั้น (ความคลุมเครือทางญาณวิทยา/ภาษา)
Valid (Validity)
Vความสมเหตุสมผล
Haack, S. 1978 Philosophy of logics
ในทางตรรกวิทยา คือคุณสมบัติของข้อโต้แย้งที่ความจริงของข้ออ้างรับประกันความจริงของข้อสรุป ในทางอภิปรัชญา มีการถกเถียงว่าความสมเหตุสมผลเป็นคุณสมบัติทางรูปแบบที่เป็นอิสระจากจิตใจหรือไม่
Validity
Logicความสมเหตุสมผล
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ในทางตรรกวิทยา คือคุณสมบัติของการอ้างเหตุผลแบบนิรนัย ซึ่งหากข้ออ้างเป็นจริงแล้ว ข้อสรุปจะต้องเป็นจริงด้วยเสมอ ความสมเหตุสมผลหมายถึงความถูกต้องเชิงรูปแบบของกระบวนการให้เหตุผล โดยไม่คำนึงว่าข้ออ้างนั้นเป็นจริงในความเป็นจริงหรือไม่
ความสมเหตุสมผล (ความใช้ได้)
Copi, I. M., & Cohen, C., 2009, Introduction to logic
คุณสมบัติของการให้เหตุผลแบบนิรนัย การให้เหตุผลจะสมเหตุสมผลก็ต่อเมื่อเป็นไปไม่ได้ที่ข้ออ้างจะเป็นจริงและข้อสรุปเป็นเท็จ ความสมเหตุสมผลเกี่ยวข้องกับรูปแบบ (โครงสร้าง) ของการให้เหตุผล ไม่ใช่ความจริงทางเนื้อหา
Value
คุณค่า
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ความดี ประโยชน์ หรือความสำคัญของสิ่งใดสิ่งหนึ่ง คุณวิทยา (Axiology) เป็นปรัชญาสาขาที่ศึกษาธรรมชาติของคุณค่า ซึ่งรวมถึงคุณค่าทางจริยธรรม (ความดี) คุณค่าทางสุนทรียภาพ (ความงาม) และคุณค่าทางศาสนา
Value (Intrinsic vs. Instrumental)
Ethicsคุณค่า (ในตัวเอง vs. เครื่องมือ)
Korsgaard, C. M., 1983, Two distinctions in goodness
คุณค่าในตัวเอง คือคุณค่าที่สิ่งหนึ่งมีอยู่ในตัวเอง (เช่น ความสุข, คุณธรรม) คุณค่าเชิงเครื่องมือ คือคุณค่าที่สิ่งหนึ่งมีในฐานะเป็นเครื่องมือเพื่อไปสู่สิ่งอื่น (เช่น เงินมีค่าเพราะใช้ซื้อของได้)
Value (Metaphysical)
Vคุณค่า (ทางอภิปรัชญา)
Mackie, J. L. 1977 Ethics: Inventing right and wrong
สถานะทางอภิปรัชญาของ "ความดี" หรือ "ความงาม" นักสัจนิยมทางศีลธรรมโต้แย้งว่าคุณค่าเป็นลักษณะปรนัยของโลก ส่วนนักต่อต้านสัจนิยมโต้แย้งว่าคุณค่าเป็นเพียงการฉายภาพทัศนคติหรือความพึงพอใจของมนุษย์