Go back to browse
ช
Terms starting with
ช
Bioethics
Ethicsชีวจริยธรรม
Beauchamp, T. L., & Childress, J. F., 2013, Principles of biomedical ethics
สาขาหนึ่งของจริยศาสตร์ประยุกต์ที่ศึกษาประเด็นทางปรัชญา สังคม และกฎหมายที่เกิดขึ้นในทางการแพทย์และวิทยาศาสตร์ชีวภาพ เช่น การุณยฆาต การทำแท้ง และวิศวกรรมพันธุศาสตร์
Bourgeoisie
Political Philosophyชนชั้นนายทุน (บูร์ชัวซี)
ในทฤษฎีมาร์กซิสต์ หมายถึงชนชั้นปกครองที่เป็นหนึ่งในสองชนชั้นพื้นฐานของสังคมทุนนิยม ประกอบด้วยเหล่านายทุน ผู้ผลิต นายธนาคาร และผู้ว่าจ้างอื่นๆ ที่เป็นเจ้าของปัจจัยการผลิต
Class
Cชั้น (คลาส)
Quine, 1963
กลุ่มของวัตถุที่มีคุณสมบัติบางอย่างร่วมกัน ในบางระบบจะแยกความต่างจาก "เซต" เพื่อหลีกเลี่ยงปฏิทรรศน์
ประเภทธรรมชาติ (ชนิดธรรมชาติ)
Bird & Tobin, 2018
ชั้นของสิ่งที่สอดคล้องกับการจัดกลุ่มที่มีอยู่จริงในธรรมชาติ ตรงข้ามกับการจัดกลุ่มตามอำเภอใจ
Destiny
Dโชคชะตา (พรหมลิขิต)
Bobzien, 1998
แนวคิดที่ว่าเหตุการณ์ต่างๆ ถูกกำหนดไว้ล่วงหน้าโดยอำนาจเหนือธรรมชาติหรือระเบียบของจักรวาล ในลัทธิสโตอิก Heimarmene คือการจัดระเบียบอย่างมีเหตุผลของจักรวาล (โลโกส) ซึ่งเราต้องน้อมรับ (Amor Fati - รักในชะตา)
ชะตานิยม
Rice, 2018
ทัศนะที่ว่าเหตุการณ์ในอนาคตเป็นสิ่งที่หลีกเลี่ยงไม่ได้ไม่ว่ามนุษย์จะกระทำอย่างไร ("ถ้าคุณมีชะตาจะหายป่วย คุณก็จะหาย ไม่ว่าจะเรียกหมอหรือไม่") แตกต่างจากนิยตินิยมซึ่งเกี่ยวข้องกับห่วงโซ่แห่งสาเหตุ
Duration
Dช่วงเวลา (ดูเร)
Bergson, 1910
แนวคิดของ อ็องรี แบร์กซอง เกี่ยวกับเวลาที่ถูกใช้ชีวิตจริง ซึ่งมีความต่อเนื่อง เป็นเชิงคุณภาพ และเป็นเนื้อผสม ตรงข้ามกับเวลาทางฟิสิกส์ที่ถูกทำให้เป็นพื้นที่และแบ่งเป็นหน่วยๆ (เวลาตามนาฬิกา)
ประสบการณ์ทางเวลา
ปรากฏการณ์วิทยาของความรู้สึกเกี่ยวกับเวลา (เช่น ปัจจุบันขณะที่รับรู้) แยกความแตกต่างระหว่างทฤษฎี A (เวลามีกาล) และทฤษฎี B (เวลาแบบก้อน)
Explanatory Gap
ช่องว่างแห่งการอธิบาย
Chalmers, 1996
ปัญหาที่ว่าทำไมสภาวะทางกายภาพในสมองจึงทำให้เกิดประสบการณ์เชิงคุณภาพ (Qualia) ที่จำเพาะเจาะจงได้ ซึ่งดูเหมือนจะไม่สามารถอธิบายได้ด้วยวิทยาศาสตร์กายภาพเพียงอย่างเดียว
Fatalism
ชะตานิยม
Feldman, F., 2020, Fatalism
ทัศนะที่ว่าเหตุการณ์ในอนาคตถูกกำหนดไว้แน่นอนแล้วและมนุษย์ไม่สามารถหลีกเลี่ยงได้ ไม่ว่าเราจะพยายามทำอย่างไรก็ตาม
ชะตานิยมเชิงตรรกะ
Rice, 2018
ข้อโต้แย้งที่ว่าหากประพจน์เกี่ยวกับอนาคตมีค่าความจริงในปัจจุบัน อนาคตนั้นย่อมถูกกำหนดไว้แล้วโดยความจำเป็นทางตรรกะ
Jati
ชาติ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(ภาษาสันสกฤต) การเกิด, ประเภท, หรือวรรณะ ในปรัชญาและตรรกะอินเดีย หมายถึงประเภทหรือชนิดของสิ่งต่างๆ ที่มีลักษณะร่วมกันตามธรรมชาติ ในระบบ நியாய อาจหมายถึง "การโต้แย้งที่ไร้ประโยชน์" ในการโต้วาที
Jiva
จชีวะ (วิญญาณ/ผู้รับรู้)
Grimes, J. A., 1996, A concise dictionary of Indian philosophy
ในปรัชญาอินเดีย (โดยเฉพาะเชน) หมายถึงสารัตถะที่มีชีวิตและมีจิตตระหนักรู้ เป็นสิ่งที่คงทนถาวรและแตกต่างจากสสาร (อชีวะ)
Jivanmukti
ชีวันมุกติ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(ภาษาสันสกฤต) การหลุดพ้นในขณะที่ยังมีชีวิตอยู่ แนวคิดทางปรัชญาในสำนักต่างๆ เช่น อAdvaita Vedanta และ Samkhya ที่บุคคลสามารถบรรลุการตรัสรู้ทางจิตวิญญาณและความเป็นอิสระจากวัฏจักรการเกิดใหม่ในขณะที่ยังอยู่ในร่างกาย
Jnana-yoga
ชญาณโยคะ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(ภาษาสันสกฤต) วิถีแห่งความรู้ หนึ่งในวิถีโยคะหลักในปรัชญาฮินดู ซึ่งเกี่ยวข้องกับการแสวงหาความจริงด้วยปัญญาญาณและสัญชาตญาณ และการตระหนักถึงความเป็นเอกลักษณ์ของอัตตาแต่ละบุคคลกับสิ่งสัมบูรณ์ (พรหมัน)
Jyoti
ชโยติ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(ภาษาสันสกฤต) แสงสว่างหรือรัศมี ในความหมายทางจิตวิญญาณ หมายถึงแสงสว่างอันศักดิ์สิทธิ์แห่งจิตสำนึก หรือแสงสว่างภายในของตนเองที่ขจัดความมืดมิดแห่งอวิชชา
Life
Lชีวิต (พลังชีวิต)
Bergson, H., 1911, Creative evolution
ในอภิปรัชญาของแบร์กซอง มองว่าชีวิตคือกระแสของพลังที่สร้างสรรค์ (élan vital) ซึ่งไม่อาจลดทอนลงเหลือเพียงกลไกทางฟิสิกส์หรือเคมีได้
Nationalism
ชาตินิยม
Gellner, E., 1983, Nations and nationalism
หลักการทางการเมืองที่ถือว่าหน่วยทางการเมือง (รัฐ) และหน่วยทางชาติ (วัฒนธรรม/เชื้อชาติ) ควรเป็นหน่วยเดียวกัน โดยตั้งสมมติฐานว่ามนุษยชาติถูกแบ่งออกเป็นชาติๆ ซึ่งแต่ละชาติมีลักษณะเฉพาะและมีสิทธิในการกำหนดชะตากรรมของตนเอง
Vitalism
ชีวพลังนิยม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ลัทธิทางปรัชญาที่เชื่อว่าสิ่งมีชีวิตมี "พลังชีวิต" หรือ "หลักการแห่งชีวิต" (élan vital) ที่ไม่ใช่สิ่งทางกายภาพ ซึ่งทำให้สิ่งมีชีวิตแตกต่างจากสสารที่ไม่มีชีวิต และไม่สามารถอธิบายได้ด้วยกฎทางฟิสิกส์หรือเคมีล้วนๆ
ชีวภาพนิยม (ลัทธิพลังชีวิต)
Bergson, H., 1911, Creative evolution
ทฤษฎีที่ว่าสิ่งมีชีวิตมีความแตกต่างจากสสารที่ไม่มีชีวิตอย่างสิ้นเชิง เพราะสิ่งมีชีวิตประกอบด้วยองค์ประกอบที่ไม่ใช่ทางกายภาพ (เช่น "élan vital" หรือพลังชีวิต) ซึ่งกำกับการพัฒนาของสิ่งมีชีวิตนั้น