Go back to browse
ป
Terms starting with
ป
Pratyaksha
Jประจักษ์
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(ภาษาสันสกฤต) การรับรู้โดยตรง ในญาณวิทยาอินเดียถือเป็นแหล่งความรู้ปฐมภูมิ ซึ่งเกิดจากการสัมผัสของอินทรีย์ (อวัยวะรับสัมผัส) กับวัตถุของมันโดยตรง
Pravritti
Jปวฤตติ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) มรรคาแห่งการข้องเกี่ยวในทางโลก การแสวงหาเป้าหมายทางโลก และการปฏิบัติหน้าที่ในสังคม เป็นแนวทางที่ตรงกันข้ามกับนิวฤตติ (การสละโลก)
Presentism
Pปัจจุบันนิยม
Crisp, T. M. 2003 Presentism
ปรัชญาเวลาที่ระบุว่าเฉพาะขณะปัจจุบันและวัตถุในปัจจุบันเท่านั้นที่มีอยู่ อดีตผ่านไปแล้วและอนาคตยังมาไม่ถึง ตรงข้ามกับสัสสตนิยม
Process Philosophy
Pปรัชญากระบวนการ
Whitehead, A. N. 1978 Process and reality
ทัศนะทางอภิปรัชญา (ไวท์เฮด) ที่ว่ากระบวนการ (เหตุการณ์, การกลายเป็น) เป็นพื้นฐานยิ่งกว่าสารัตถะ (สิ่งของ, ภาวะ) ความจริงคือกระแสไหลเวียนของเหตุการณ์ที่สัมพันธ์กัน
Proposition
Pประพจน์
Merricks, T. 2015 Propositions
ผู้แบกรับความจริงหรือความเท็จอันดับแรก; เนื้อหาของความเชื่อหรือประโยค (เช่น ความหมายของ "หิมะมีสีขาว") นักอภิปรัชญาถกเถียงกันว่าประพจน์เป็นวัตถุนามธรรมหรือสภาวะทางจิต
Purusha
Jปุรุษะ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) อาตมัน จิตวิญญาณ หรือเจตภูตบริสุทธิ์ ในปรัชญาสางขยะ คือหลักการที่เป็นนิรันดร์ ไม่เปลี่ยนแปลง และอยู่เฉย ซึ่งแตกต่างจากประกฤติ เชื่อกันว่ามีปุรุษะที่เป็นปัจเจกอยู่จำนวนอนันต์
Quantity
Qปริมาณ
Aristotle 1963 Categories and De Interpretatione
คุณสมบัติของการสามารถวัดหรือนับได้ ปริมาณที่ไม่ต่อเนื่องเกี่ยวข้องกับจำนวน ปริมาณที่ต่อเนื่องเกี่ยวข้องกับขนาด (เช่น เส้น พื้นผิว)
Quantum Mechanics (Philosophy of)
ปรัชญาควอนตัมเทคนิค (ปรัชญาของกลศาสตร์ควอนตัม)
การศึกษาพื้นฐานเชิงมโนทัศน์และนัยทางอภิปรัชญาของฟิสิกส์ควอนตัม เกี่ยวข้องกับประเด็นต่างๆ เช่น การล่มสลายของฟังก์ชันคลื่น, การซ้อนทับ, ความไม่ประจำที่ และบทบาทของผู้สังเกต
Religion (Philosophy of)
ปรัชญาศาสนา
การพิจารณาทางปรัชญาต่อแก่นเรื่องและมโนทัศน์ต่างๆ ในประเพณีทางศาสนา เกี่ยวข้องกับการสืบสวนธรรมชาติของสิ่งศักดิ์สิทธิ์, การมีอยู่ของพระเจ้า, ประสบการณ์ทางศาสนา และปัญหาเรื่องความชั่วร้าย
Rule Utilitarianism
Ethicsประโยชน์นิยมเชิงกฎ
รูปแบบหนึ่งของประโยชน์นิยมที่ถือว่าการกระทำจะถูกต้องหากมันสอดคล้องกับกฎที่นำไปสู่ความดีสูงสุด ช่วยหลีกเลี่ยงปัญหาบางอย่างของประโยชน์นิยมเชิงการกระทำ เช่น การเสียสละผู้บริสุทธิ์เพื่อผลประโยชน์ส่วนรวม
Russell's Paradox
Rปฏิทรรศน์ของรัสเซลล์
Russell, B. 1903 The principles of mathematics
ปฏิทรรศน์ในทฤษฎีเซตเกี่ยวกับ "เซตของเซตทั้งหมดที่ไม่เป็นสมาชิกของตัวเอง" ถ้ามันเป็นสมาชิกของตัวเอง มันก็ต้องไม่เป็น; ถ้ามันไม่เป็น มันก็ต้องเป็น ปฏิทรรศน์นี้บีบให้มีการปรับโครงสร้างรากฐานคณิตศาสตร์ใหม่
ปฏิทรรศน์ของรัสเซลล์
ความขัดแย้งในทฤษฎีเซตแบบดั้งเดิมที่ค้นพบโดย เบอร์ทรานด์ รัสเซลล์ เกี่ยวกับ "เซตของเซตทั้งหมดที่ไม่เป็นสมาชิกของตนเอง" หากมันเป็นสมาชิก มันก็ไม่เป็น; หากมันไม่เป็นสมาชิก มันก็เป็น นำไปสู่การพัฒนาทฤษฎีลำดับชั้น (Type Theory)
Scholasticism
ปรัชญาสکولัสติก
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ระบบเทววิทยาและปรัชญาที่สอนในมหาวิทยาลัยของยุโรปสมัยกลาง ซึ่งมีรากฐานอยู่บนตรรกวิทยาของอริสโตเติลและงานเขียนของปิตาจารย์แห่งคริสตจักรยุคแรก โดยมุ่งที่จะประสานศรัทธาเข้ากับเหตุผล
สกุลความคิดแบบสโกลาสติก (ปรัชญาสำนักวัด)
ระบบปรัชญาและเทววิทยาที่ครอบงำโรงเรียนในยุคกลาง เน้นการใช้เหตุผลเชิงวิภาษวิธีที่รัดกุมเพื่อประสานศรัทธาในศาสนาคริสต์เข้ากับเหตุผลแบบอริสโตเติล
Subject
ประธาน
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ในทางญาณวิทยา คือผู้มีจิตสำนึกที่รับรู้หรือรู้แจ้งวัตถุ ในทางตรรกวิทยา คือบทในประพจน์ที่ถูกยืนยันหรือปฏิเสธสิ่งใดสิ่งหนึ่ง
Utilitarianism
Uประโยชน์นิยม
Mill, J. S. 1998 Utilitarianism
แม้จะเป็นทฤษฎีทางจริยธรรมเป็นหลัก แต่รากฐานทางอภิปรัชญามักเกี่ยวข้องกับธรรมชาตินิยมรูปแบบหนึ่ง ซึ่ง "ความดี" ถูกทอนให้เหลือเพียงคุณสมบัติทางธรรมชาติ เช่น ความเพลิดเพลิน หรือการปราศจากความเจ็บปวด
ประโยชน์นิยม
ทฤษฎีจริยศาสตร์ที่ว่าการกระทำที่ดีที่สุดคือการกระทำที่เพิ่มพูนอรรถประโยชน์โดยรวม (ความเพลิดเพลินหรือความสุข) ให้มากที่สุดแก่คนจำนวนมากที่สุด เป็นรูปแบบหนึ่งของผลนิยม
Wisdom
Wปัญญา (วิริยะ)
Aristotle, 2009, Nicomachean ethics
รูปแบบสูงสุดของความรู้ ในทัศนะของอริสโตเติล (Sophia) คือการรวมกันของความรู้ทางวิทยาศาสตร์ (episteme) และเหตุผลเชิงปัญญา (nous) ที่เกี่ยวข้องกับสิ่งพื้นฐานและสูงส่งที่สุด (ปฐมปรัชญา)
X-Phi (Experimental Philosophy)
Xปรัชญาเชิงทดลอง (เอ็กซ์-ไฟ)
Kripke, S. A. 1980 Naming and necessity
แนวทางทางปรัชญาร่วมสมัยที่ใช้วิธีการเชิงประจักษ์ (เช่น การสำรวจ, วิทยาศาสตร์การรู้คิด) เพื่อตรวจสอบสหัชญาณทางปรัชญา ในสาขาอภิปรัชญา แนวทางนี้ท้าทายว่าสหัชญาณดั้งเดิมเกี่ยวกับเจตจำนงเสรี อัตลักษณ์ส่วนบุคคล หรือภาวะสาเหตุนั้น เป็นสิ่งสากลหรือเป็นสิ่งเฉพาะทางวัฒนธรรม
Zeno's Paradoxes
Zปฏิทรรศน์ของซีโน
Nagel, E. 1961 The structure of science: Problems in the logic of scientific explanation
ชุดของข้อโต้แย้งโดยซีโนแห่งเอเลีย (เช่น อคิลลีสกับเต่า, ลูกธนู) ที่ออกแบบมาเพื่อสนับสนุนเอกนิยมของพาร์เมนิดีส โดยมีเป้าหมายเพื่อแสดงให้เห็นว่าแนวคิดเรื่องการเคลื่อนที่ การเปลี่ยนแปลง และพหุภาวนำไปสู่ความขัดแย้งทางตรรกะ ซึ่งบ่งชี้ว่าความจริงแท้คือองค์รวมที่แบ่งแยกไม่ได้และไม่เปลี่ยนแปลง
ปฏิทรรศน์ของซีโน
Salmon, W. C., 2001, Zeno's paradoxes
ชุดของปัญหาทางปรัชญาที่สร้างขึ้นโดย ซีโนแห่งเอเลีย เพื่อสนับสนุนคำสอนของพาร์เมนิดีสที่ว่าการเคลื่อนที่และการเปลี่ยนแปลงทั้งหมดเป็นเรื่องลวงตา (เช่น ปฏิทรรศน์เรื่องอคิลลีสกับเต่า, ลูกธนู)