Go back to browse
ว
Terms starting with
ว
Abstract Object
Aวัตถุนามธรรม
Rosen, G., 2020, Abstract Objects
สิ่งที่มีอยู่แต่ไม่ได้ดำรงอยู่ในพื้นที่หรือเวลา และไม่มีผลทางเหตุปัจจัย (ไม่สามารถส่งผลกระทบทางกายภาพได้) เช่น ตัวเลข เซต และประพจน์
สิ่งนามธรรม
Blackburn, S., 2016, The Oxford dictionary of philosophy (3rd ed.)
สิ่งที่ไม่ได้เป็นทั้งจิตและวัตถุ แต่ยังคงมีความจริงอยู่ ลัทธิเพลโต (Platonism) เป็นทัศนะที่เชื่อว่าสิ่งเหล่านี้ดำรงอยู่เป็นอิสระจากจิตใจ
Analytic
Epistemologyวิเคราะห์
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ประพจน์ประเภทหนึ่งที่ภาคแสดง (predicate) ถูกบรรจุความหมายไว้ในภาคประธาน (subject) แล้ว (เช่น 'ชายโสดทุกคนคือชายที่ยังไม่แต่งงาน') ซึ่งสามารถรู้ค่าความจริงได้จากการวิเคราะห์ความหมายของคำศัพท์เพียงอย่างเดียว
Animism
Aวิญญาณนิยม
Bird-David, N., 1999, "Animism" revisited: Personhood, environment, and relational epistemology
โลกทัศน์ที่เชื่อว่าสิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์ เช่น สัตว์ พืช และวัตถุไม่มีชีวิต ล้วนครอบครองแก่นสารทางจิตวิญญาณหรือมีวิญญาณสิงสถิตอยู่
สรรพจิตนิยม (ความหมายใกล้เคียง)
Skrbina, D., 2005, Panpsychism in the west
มีความเกี่ยวข้องทางประวัติศาสตร์กับ "สรรพจิตนิยม" (Panpsychism) คือความเชื่อที่ว่าสรรพสิ่งล้วนมีชีวิตหรือถูกทำให้มีชีวิต
วิญญาณนิยม (ลัทธิถือผี)
ความเชื่อที่ว่าวัตถุ สถานที่ และสิ่งมีชีวิตทั้งปวงล้วนมีสารัตถะทางวิญญาณสถิตอยู่ ในทางปรัชญา เป็นการท้าทายการแบ่งแยกที่ชัดเจนระหว่าง "บุคคล" กับ "สิ่งของ"
Dialectic
Dวิภาษวิธี
Maybee, 2020
ในทัศนะของเฮเกล คือกระบวนการก้าวหน้าทางประวัติศาสตร์และตรรกะที่แนวคิดหนึ่ง (บทตั้ง) เผชิญหน้ากับการปฏิเสธของมัน (บทแย้ง) นำไปสู่เอกภาพที่สูงขึ้น (บทสังเคราะห์ หรือ Aufhebung )
วิภาษวิธี (แบบเพลโต)
Robinson, 1953
วิธีการสืบสอบทางปรัชญาผ่านการถามและตอบ (elenchus) โดยมุ่งหมายที่จะไต่ระดับจากความเห็น (doxa) ไปสู่ความรู้ที่แท้จริง (episteme) เกี่ยวกับแบบ
วิภาษวิธี
Hegel, G. W. F., 2010, The science of logicระเบียบวิธีของการโต้แย้งหรือการอธิบายที่พิจารณาข้อเท็จจริงหรือแนวคิดที่ขัดแย้งกันอย่างเป็นระบบ โดยมีเป้าหมายเพื่อหาข้อยุติของความขัดแย้งที่แท้จริงหรือที่ปรากฏ ในปรัชญาของเฮเกล คือกระบวนการของบทตั้ง (thesis), บทแย้ง (antithesis) และบทสังเคราะห์ (synthesis)
Eschatology
Eวิทยาการสิ้นยุค (เอสคาโทโลจี)
Walls, J. L. (Ed.), 2008, The Oxford handbook of eschatology
การศึกษาเกี่ยวกับ "สิ่งสุดท้าย" เช่น ความตาย การพิพากษา และจุดจบของโลกหรือจักรวาล มักเกี่ยวข้องกับเวลาและประวัติศาสตร์
Evolution
Aestheticsวิวัฒนาการ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
กระบวนการที่เชื่อว่าสิ่งมีชีวิตชนิดต่างๆ ได้พัฒนาและมีความหลากหลายมาจากรูปแบบที่เก่ากว่า ในทางปรัชญายังสามารถหมายถึงการพัฒนาอย่างค่อยเป็นค่อยไปของแนวคิด สังคม หรือจักรวาล
Fetishism
Political Philosophyวัตถุนิยมวิปริต
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
การบูชาวัตถุที่ไม่มีชีวิต (วัตถุวิปริต) ที่เชื่อกันว่ามีพลังเวทมนตร์หรือพลังทางจิตวิญญาณ หรือสิงสถิตอยู่โดยวิญญาณ
Fiat Object
วัตถุสมมติ (ฟีแอต)
Smith, B., 2001, Fiat objects
วัตถุที่มีขอบเขตถูกกำหนดโดยการตัดสินหรือธรรมเนียมของมนุษย์ (เช่น เขตแดนประเทศ) ตรงข้ามกับวัตถุที่มีขอบเขตตามธรรมชาติ
Genealogy
วงศาวิทยา (Genealogy)
Nietzsche, F., 1998, On the genealogy of morality
เทคนิคทางประวัติศาสตร์ (เกี่ยวข้องกับนีดเช่และฟูโกต์) ที่สืบสาวต้นกำเนิดและพัฒนาการของแนวคิด (เช่น ศีลธรรม) เพื่อเปิดเผยรากเหง้าที่อิงอาศัยบริบททางประวัติศาสตร์และอำนาจ แทนที่จะยอมรับว่าเป็นความจริงสัมบูรณ์
Illocutionary Act
วัจนกรรม (การกระทำด้วยวาจา)
Austin, J. L., 1975, How to do things with words
ในทฤษฎีการกระทำด้วยวาจาของ เจ.แอล. ออสติน คือการกระทำที่เกิดขึ้น *ใน* การพูดสิ่งใดสิ่งหนึ่ง (เช่น การสัญญา, การออกคำสั่ง, การเตือน) ซึ่งตรงข้ามกับการแค่เปล่งถ้อยคำ (Locutionary) หรือผลกระทบที่เกิดขึ้น (Perlocutionary)
Kultur
วัฒนธรรม (คูลทูร์ / จิตวิญญาณวัฒนธรรม)
Spengler, O., 1926, The decline of the West
แนวคิดเยอรมัน (ตรงข้ามกับ Zivilisation หรืออารยธรรม) หมายถึงความสำเร็จทางจิตวิญญาณ ธรรมชาติ และความคิดสร้างสรรค์ของผู้คน (ศิลปะ ศาสนา ปรัชญา) ซึ่งตรงข้ามกับความก้าวหน้าทางกลไก ภายนอก และประโยชน์ใช้สอยของอารยธรรม
Master-Slave Dialectic
วิภาษวิธีนาย-ทาส
Hegel, G. W. F., 1977, Phenomenology of spirit
ข้อความที่มีชื่อเสียงในหนังสือ "จิตวิทยาแห่งจิต" ของเฮเกล อธิบายถึงการเผชิญหน้าระหว่างจิตสำนึกสองดวง พวกเขาต่อสู้เพื่อการยอมรับ ฝ่ายหนึ่งเสี่ยงชีวิตและกลายเป็นนาย อีกฝ่ายกลัวความตายและกลายเป็นทาส แต่กลับกลายเป็นว่าทาสบรรลุถึงความตระหนักรู้ในตนเองที่แท้จริงผ่านการใช้แรงงาน
Materialism
Mวัตถุนิยม
Lange, F. A., 1925, The history of materialism
ทัศนะทางอภิปรัชญาที่ว่าสสารเป็นสิ่งเดียวที่มีอยู่จริง และปรากฏการณ์ทั้งหมด (รวมถึงจิตสำนึก) สามารถอธิบายได้ว่าเป็นผลมาจากปฏิสัมพันธ์ทางวัตถุ
สสารนิยมกายภาพ
Kim, 1998
ในอภิปรัชญาร่วมสมัย มักถูกเรียกว่า Physicalism ซึ่งมองว่าทุกสิ่งในโลกเป็นสิ่งที่ถูกกำหนดโดยคุณสมบัติทางกายภาพพื้นฐาน
วัตถุนิยม (สสารนิยม)
Hobbes, T., 1996, Leviathan
ทัศนะทางอภิปรัชญาที่ว่าความจริงประกอบด้วยสสารและการเคลื่อนที่ของสสารเท่านั้น สภาวะทางจิตและจิตสำนึกเป็นเพียงผลพลอยได้หรือคุณสมบัติของปฏิสัมพันธ์ทางวัตถุ
Method of Doubt (Cartesian Doubt)
วิธีสงสัย (ข้อสงสัยแบบเดส์การตส์)
Descartes, R., 1985, Discourse on the method
กระบวนการที่เป็นระบบในการสงสัยความจริงของความเชื่อตนเอง เดส์การตส์สงสัยทุกสิ่งที่สามารถสงสัยได้ (ประสาทสัมผัส, ความจริง, คณิตศาสตร์) จนกระทั่งพบสิ่งที่ไม่อาจสงสัยได้ นั่นคือ "Cogito, ergo sum" (ฉันคิด ดังนั้นฉันจึงมีอยู่)
Object
Oวัตถุ (กรรม/สิ่ง)
Lowe, E. J., 2002, A survey of metaphysics
ในความหมายทางภววิทยาที่กว้างที่สุด หมายถึงสิ่งใดก็ตามที่สามารถถูกคิดถึง ถูกตั้งชื่อ หรือถูกอ้างถึงได้ ตรงข้ามกับ "คุณสมบัติ" โดยทั่วไปถือว่าวัตถุคือผู้แบกรับคุณสมบัติ
วัตถุนามธรรม
Hale, B., 1987, Abstract objects
วัตถุที่ไม่ได้มีอยู่ในพื้นที่หรือเวลา และไม่มีอำนาจทางสาเหตุ (เช่น จำนวน, เซต, ประพจน์) นักเพลโตนิยมโต้แย้งว่าสิ่งเหล่านี้มีอยู่จริง แต่นักนามนิยมปฏิเสธ
Revelation
วิวรณ์
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
การสื่อสารความจริงจากทิพยแหล่งสู่มนุษยชาติ ซึ่งมักถูกพิจารณาว่าอยู่เหนือขอบเขตที่เหตุผลหรือประสบการณ์ธรรมดาของมนุษย์จะหยั่งถึงได้
Scientism
Epistemologyวิทยานิยม (ลัทธิคลั่งวิทยาศาสตร์)
ความเชื่อที่ว่าวิธีการของวิทยาศาสตร์ธรรมชาติเป็นแหล่งความรู้ที่แท้จริงเพียงแหล่งเดียว และวิทยาศาสตร์สามารถและควรจะตอบคำถามทั้งหมดของมนุษย์ รวมถึงเรื่องจริยธรรมและศาสนาด้วย
Soul
วิญญาณ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ส่วนที่เป็นจิตวิญญาณหรือไม่ใช่วัตถุของมนุษย์หรือสัตว์ ซึ่งมักได้รับการพิจารณาว่าเป็นอมตะ (ดูเพิ่มเติม: อาตมัน, ชีวะ)
Soul (Psyche)
Metaphysicsวิญญาณ
Aristotle, 1993, De Anima
ในอริสโตเติล หมายถึง "รูป" ของร่างกายที่มีชีวิต—หลักการที่ให้ชีวิตและการทำงานแก่ร่างกาย ในทัศนะแบบทวินิยม (เพลโต/เดส์การตส์) หมายถึงสารัตถะที่ไร้วัตถุซึ่งแยกจากร่างกาย
Speech Act
วัจนกรรม (การกระทำผ่านคำพูด)
Austin, J. L., 1975, How to do things with words
ทฤษฎีของออสตินที่ว่าภาษาไม่ได้มีไว้เพียงเพื่ออธิบายโลก แต่ใช้เพื่อการกระทำ (เช่น การสัญญา การสั่งการ) แบ่งออกเป็นวัจนลีลา (Locutionary), วัจนะเจตนา (Illocutionary) และผลจากวัจนะ (Perlocutionary)