Go back to browse
อ
Terms starting with
อ
Emergence
Eอุบัติการณ์ (คุณสมบัติอุบัติ)
O'Connor, T., 2020, Emergent Properties
ปรากฏการณ์ที่ระบบซับซ้อนเกิดขึ้นจากปฏิสัมพันธ์ย่อยๆ จำนวนมาก โดยครอบครองคุณสมบัติใหม่ที่ไม่สามารถอธิบายได้ทั้งหมดด้วยคุณสมบัติของส่วนย่อย
อุบัติการณ์แบบเข้ม
Chalmers, D. J., 2006, Strong and weak emergence
ข้ออ้างที่ว่าคุณสมบัติอุบัติมีอำนาจทางสาเหตุที่แตกต่างไปจากอำนาจทางสาเหตุของฐานทางกายภาพที่รองรับมันอยู่ (ความเป็นสาเหตุจากบนลงล่าง)
Existentialism
Aestheticsอัตถิภาวนิยม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ขบวนการทางปรัชญาที่เน้นการดำรงอยู่ของปัจเจกบุคคล เสรีภาพ และการเลือก โดยเชื่อว่ามนุษย์เป็นผู้กำหนดความหมายในชีวิตของตนเอง และพยายามตัดสินใจอย่างสมเหตุสมผล แม้จะดำรงอยู่ในจักรวาลที่ไร้เหตุผล
Genius
อัจฉริยภาพ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ในทางปรัชญาและสุนทรียศาสตร์ หมายถึง ความสามารถพิเศษทางธรรมชาติของบุคคลในการสร้างสรรค์หรือบรรลุความสำเร็จทางปัญญา โดดเด่นด้วยความคิดริเริ่มและญาณทัศนะที่ลึกซึ้ง เหนือกว่ากฎเกณฑ์ทั่วไป
Grammatology
อักขรวิทยา (Grammatology)
Derrida, J., 1976, Of grammatology
คำศัพท์ของ ฌากส์ แดร์ริดา สำหรับศาสตร์แห่งการเขียน เขาโต้แย้ง "โลโกเซนทริซึม" (การให้สิทธิพิเศษแก่การพูดเหนือการเขียน) และเสนอว่าการเขียน (Arche-writing) เป็นรากฐานของภาษาและความหมาย
Hermeneutics
Hตีความวิทยา (เฮอร์เมนูติกส์)
Gadamer, H.-G., 2004, Truth and method (J. Weinsheimer & D. G. Marshall, Trans.)
ศาสตร์และศิลปะแห่งการตีความ ในทางอภิปรัชญาเน้นการทำความเข้าใจโครงสร้างของภาวะผ่านการตีความภาษาและประวัติศาสตร์
ภววิทยาแห่งความเข้าใจ
Palmer, R. E., 1969, Hermeneutics: Interpretation theory in Schleiermacher, Dilthey, Heidegger, and Gadamer
ทัศนะที่ว่าความเข้าใจไม่ใช่เพียงกระบวนการทางปัญญา แต่เป็นโหมดพื้นฐานของการมีอยู่ของมนุษย์ในโลก
อรรถปริวรรตศาสตร์ (เฮอร์เมเนิวติกส์)
Gadamer, H.-G., 2004, Truth and method
ทฤษฎีและระเบียบวิธีแห่งการตีความ โดยเฉพาะการตีความคัมภีร์, วรรณกรรมภูมิปัญญา และงานเขียนทางปรัชญา กาดาเมอร์เน้นย้ำเรื่อง "การหลอมรวมขอบฟ้า" (Fusion of Horizons) ระหว่างผู้ตีความและตัวบท
Holism
Hองค์รวมนิยม (โฮลิซึม)
Strawson, P. F., 1959, Individuals: An essay in descriptive metaphysics
ทัศนะที่ว่าส่วนรวมมีความเป็นจริงมากกว่าส่วนย่อย และคุณสมบัติของระบบไม่สามารถลดทอนลงเหลือเพียงคุณสมบัติของส่วนประกอบได้
องค์รวมนิยมทางภาษา
Quine, W. V. O., 1953, From a logical point of view
ทัศนะที่ว่าความหมายของประโยคหนึ่งๆ สามารถเข้าใจได้ภายในบริบทของภาษาทั้งหมดที่เป็นระบบหนึ่งเดียวเท่านั้น
องค์รวมนิยม (Holism)
Quine, W. V. O., 1953, From a logical point of view
แนวคิดที่ว่าระบบ (ทางกายภาพ, ชีวภาพ, สังคม, ภาษา) และคุณสมบัติของมันควรมองเป็น "องค์รวม" ไม่ใช่แค่การรวมกันของชิ้นส่วนย่อย ในทัศนะของไควน์ (Confirmation Holism) ข้อความทางวิทยาศาสตร์ไม่สามารถถูกตรวจสอบยืนยันความถูกต้องได้อย่างโดดเดี่ยว
Ideology
อุดมการณ์
Marx, K., 1977, A contribution to the critique of political economy
ระบบความคิดและอุดมคติ โดยเฉพาะที่เป็นรากฐานของนโยบายเศรษฐกิจหรือการเมือง ในลัทธิมาร์กซ์ อุดมการณ์มักหมายถึง "จิตสำนึกที่ผิดพลาด" (False Consciousness) คือความคิดที่บิดเบือนความเป็นจริงเพื่อสร้างความชอบธรรมให้อำนาจของชนชั้นปกครอง
Immaterialism
อวัตถุนิยม
Berkeley, G., 1982, A treatise concerning the principles of human knowledge
ชื่อที่บาร์คลีย์เรียกปรัชญาของเขา (จิตวิสัยนิยม) ซึ่งปฏิเสธการมีอยู่ของสารัตถะทางวัตถุ (สสาร) เขาโต้แย้งว่ามีเพียงจิตและไอเดียเท่านั้นที่มีอยู่จริง
Immortality
Iอมตะภาวะ
Plato, 1997, Phaedo
การดำรงอยู่ต่อไปของวิญญาณหรือตัวตนหลังจากการตายทางกายภาพ ใน Phaedo เพลโตโต้แย้งว่าวิญญาณเป็นสิ่งไม่ประกอบรูปจึงไม่อาจเสื่อมสลายได้
การไม่เสื่อมสลายของวิญญาณ
Aquinas, 1948
ทัศนะแบบสโกลาสติกที่ว่าวิญญาณมีภาวะแห่งการคงอยู่โดยตัวมันเองและไม่ถูกทำลายไปพร้อมกับร่างกาย
ความเป็นอมตะ
Plato, 1997, Phaedo
การดำรงอยู่ที่ดำเนินต่อไปอย่างไม่มีที่สิ้นสุดหลังความตาย เพลโตโต้แย้งเรื่องความเป็นอมตะของวิญญาณในบทสนทนาเฟโด โดยอิงจากธรรมชาติของ "แบบ" และความเรียบง่ายของวิญญาณ
Indeterminism
Iอนิยตินิยม
Popper, K. R., 1982, The open universe: An argument for indeterminism
ทัศนะที่ว่าเหตุการณ์บางอย่าง (โดยเฉพาะการเลือกของมนุษย์) ไม่ได้ถูกกำหนดไว้อย่างเบ็ดเสร็จโดยเหตุการณ์ก่อนหน้าหรือกฎธรรมชาติ
Indriya
อินทรีย์
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) อวัยวะหรือความสามารถในการรับรู้ ในปรัชญาอินเดีย หมายถึงเครื่องมือแห่งความรู้และการกระทำ โดยทั่วไปมีอินทรีย์สิบอย่าง: ห้าแห่งการรับรู้ (ญาเนนทรีย์) และห้าแห่งการกระทำ (กรรมเมนทรีย์) โดยมีจิต (มนัส) มักถูกพิจารณาว่าเป็นอินทรีย์ที่สิบเอ็ด
Induction
อุปนัย
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
วิธีการให้เหตุผลที่ได้มาซึ่งหลักการทั่วไปจากกรณีเฉพาะหรือการสังเกตการณ์เฉพาะ ในทางตรงกันข้ามกับการนิรนัย ข้อสรุปของข้อโต้แย้งแบบอุปนัยมีความน่าจะเป็นมากกว่าความแน่นอน
Induction (Problem of)
อุปนัย (ปัญหาเรื่องอุปนัย)
Hume, D., 1975, Enquiry concerning human understanding
กระบวนการให้เหตุผลจากข้อสังเกตเฉพาะเจาะจงไปสู่ข้อสรุปทั่วไป ฮูมโต้แย้งว่าไม่มีเหตุผลรองรับทางตรรกะสำหรับการอุปนัย (ความเชื่อที่ว่าอนาคตจะเหมือนอดีต) เพราะมันอาศัยการให้เหตุผลแบบวนเวียน
Infinite
Iอนันตภาพ
Moore, A. W., 1990, The infinite
สภาวะที่ไม่มีขอบเขตหรือขีดจำกัด นักอภิปรัชญาถกเถียงกันระหว่าง อนันต์แฝง (Potential infinite) และ อนันต์จริง (Actual infinite)
Instrumentalism
อุปกรณ์นิยม (เครื่องมือนิยม)
Dewey, J., 1981, The philosophy of John Dewey
ทัศนะในปรัชญาปฏิบัติเดิม (ดิวอี้) และปรัชญาวิทยาศาสตร์ที่ถือว่าทฤษฎีและแนวคิดเป็นเครื่องมือ (Instruments) สำหรับแก้ปัญหาและทำนายปรากฏการณ์ มากกว่าจะเป็นคำอธิบายความจริงที่เป็นเท็จหรือจริง
Ishvara
อิศวร
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) พระเป็นเจ้า หรือ พระเจ้า ในสำนักปรัชญาอินเดียต่างๆ (เช่น โยคะ และเวทานตะยุคหลัง) หมายถึงพระเจ้าส่วนบุคคล ผู้ทรงสร้าง ทรงค้ำจุน และทรงปกครองจักรวาล ทรงไว้ซึ่งคุณสมบัติอันเป็นมงคลอนันต์
Jainism (Ontology)
ลอเนกานตวาท (พหุนิยมแห่งภาวะ)
Long, J. D., 2009, Jainism: An introduction
ทัศนะทางอภิปรัชญาของศาสนาเชนที่ว่าความจริงมีความหลากหลายและซับซ้อนเกินกว่าจะบรรยายได้ด้วยมุมมองเพียงด้านเดียว
สยาทวาท (ทฤษฎีแห่งการตัดสินแบบมีเงื่อนไข)
Dasgupta, S., 1922, A history of Indian philosophy (Vol. 1)
ทฤษฎีทางญาณวิทยาและอภิปรัชญาที่ว่าความจริงทุกอย่างขึ้นอยู่กับมุมมองและบริบท (Perspective) ทำให้ความรู้ของเราเป็นความจริงเชิงสัมพัทธ์เสมอ
Karma
Kกรรม (กฎแห่งเหตุและผลทางศีลธรรม)
Dasgupta, S., 1922, A history of Indian philosophy (Vol. 1)
ในปรัชญาอินเดีย คือกฎที่ว่าการกระทำโดยเจตนาส่งผลต่อสถานะทางภววิทยาในอนาคตและการเวียนว่ายตายเกิดของชีวะ
อาศัยเหตุปัจจัย
Hiriyanna, M., 1949, The essentials of Indian philosophy
ความเชื่อที่ว่าทุกสิ่งในความจริงเชิงประจักษ์เป็นผลมาจากเงื่อนไขและสาเหตุที่เกี่ยวเนื่องกันอย่างเป็นพลวัต
กรรม
Radhakrishnan, S., 1923, Indian philosophy
ในปรัชญาอินเดีย คือกฎแห่งเหตุและผลที่ควบคุมการกระทำ การกระทำทุกอย่าง (กรรม) ก่อให้เกิดพลังที่จะนำไปสู่ผลลัพธ์ที่สอดคล้องกันในชาตินี้หรือชาติหน้า (วัฏสงสาร) ซึ่งเป็นตัวกำหนดการเกิดใหม่ของบุคคล
Kingdom of Ends
อาณาจักรแห่งเป้าหมาย (อาณาจักรแห่งปลายทาง)
Kant, I., 1997, Groundwork of the metaphysics of morals
สภาวะสมมติที่คานท์อธิบาย ซึ่งสิ่งมีเหตุผลทั้งหมดรวมตัวกันด้วยกฎหมายร่วมกัน ในอาณาจักรนี้ ทุกคนปฏิบัติต่อผู้อื่นไม่ใช่เพียงแค่เป็นเครื่องมือ (Means) แต่เป็นเป้าหมาย (Ends) ในตัวมันเองเสมอ
Logic (Metaphysics of)
Lอภิปรัชญาของตรรกศาสตร์
Ayer, A. J., 1936, Language, truth, and logic
การสืบค้นว่าโครงสร้างทางตรรกศาสตร์สะท้อนโครงสร้างที่แท้จริงของความจริงหรือไม่ หรือเป็นเพียงเครื่องมือทางภาษาของเรา