Go back to browse
E
Terms starting with
E
Ecceity (Haecceity)
Eความเป็นสิ่งนี้ (แฮกซีตี้)
Cross, R., 2014, Duns Scotus on God
มาจากแนวคิดของ ดันส์ สโคตัส หมายถึง "ความเป็นสิ่งนี้" คือคุณสมบัติที่ไม่ใช่เชิงคุณภาพ ซึ่งแยกปัจเจกบุคคลหนึ่งออกจากสิ่งอื่นในประเภทเดียวกัน
ความเฉพาะเจาะจงของขณะ
Deleuze, G., & Guattari, F., 1987, A thousand plateaus
ใช้ในปรากฏการณ์วิทยาเพื่ออธิบายคุณภาพของ "ที่นี่และเดี๋ยวนี้" ที่เป็นเอกลักษณ์และไม่สามารถทำซ้ำได้ของประสบการณ์หรือเหตุการณ์
Eclecticism
Aestheticsอรรถปริวรรตนิยม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
แนวทางเชิงปรัชญาที่ไม่ยึดถือกระบวนทัศน์หรือชุดสมมติฐานเพียงหนึ่งเดียว แต่เป็นการหยิบยืมจากหลากหลายทฤษฎี รูปแบบ หรือแนวคิด เพื่อให้ได้มาซึ่งความเข้าใจที่เติมเต็มซึ่งกันและกันต่อเรื่องใดเรื่องหนึ่ง หรือเป็นการประยุกต์ใช้ทฤษฎีที่แตกต่างกันไปในแต่ละกรณีโดยเฉพาะ
Ecofeminism
นิเวศสตรีนิยม
Warren, K. J., 2000, Ecofeminist philosophy: A western perspective on what it is and why it matters
ขบวนการทางปรัชญาและการเมืองที่โต้แย้งว่ามีความเชื่อมโยงกันระหว่างการกดขี่/ขูดรีดผู้หญิงกับการกดขี่/ขูดรีดธรรมชาติ โดยวิพากษ์แนวคิดทวิภาคแบบปิตาธิปไตย (วัฒนธรรม/ธรรมชาติ, ชาย/หญิง) ที่ด้อยค่าทั้งผู้หญิงและสิ่งแวดล้อม
Efficient Cause
Eสาเหตุกระทำ (กรรตริเหตุ)
Falcon, 2019
แหล่งกำเนิดปฐมภูมิของการเปลี่ยนแปลงหรือการหยุดนิ่ง; ผู้กระทำหรือกลไกที่ทำให้สิ่งต่างๆ เกิดขึ้น ในวิทยาศาสตร์สมัยใหม่ คำนี้คือสิ่งที่มักหมายถึงเมื่อพูดว่า "สาเหตุ"
ความเป็นสาเหตุโดยผู้กระทำ
O'Connor, T., 2000, Persons and causes: The metaphysics of free will
ทัศนะที่ว่าผู้กระทำ (บุคคล) สามารถเป็นสาเหตุกระทำของการกระทำได้โดยตรง แทนที่จะเป็นเหตุการณ์ มักถูกยกมาเพื่อสนับสนุนเรื่องเจตจำนงเสรี
Ego
Eตัวตน (อีโก้)
Descartes, 1984
ประธานผู้คิดหรือ "ฉัน" (res cogitans) ซึ่งการมีอยู่ถูกพิสูจน์ด้วยข้อโต้แย้ง cogito (ฉันคิด) เป็นวิญญาณที่เป็นสารัตถะ ไร้รูปร่าง และแยกต่างหากจากร่างกาย
ตัวตนอดิสัย
Husserl, E., 1960, Cartesian meditations: An introduction to phenomenology
ในปรากฏการณ์วิทยาของฮุสเซิร์ล หมายถึงจิตสำนึกบริสุทธิ์ที่หลงเหลืออยู่หลังจากการทำ epoché (การยับยั้งการตัดสินเกี่ยวกับโลก)
Egoism
Aestheticsอัตตนิยม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
หลักจริยศาสตร์ที่ถือว่าประโยชน์ส่วนตนเป็นเป้าหมายที่ถูกต้องของการกระทำของมนุษย์ โดยมักแบ่งออกเป็นอัตตนิยมเชิงจิตวิทยา (มนุษย์กระทำการเพื่อประโยชน์ของตนเอง) และอัตตนิยมเชิงจริยศาสตร์ (มนุษย์ควรกระทำการเพื่อประโยชน์ของตนเอง)
Egoism (Ethical)
อัตตานิยม (ทางจริยธรรม)
MacIntyre, A., 1998, A short history of ethics
ทฤษฎีจริยธรรมเชิงบรรทัดฐานที่ถือว่าผู้กระทำทางศีลธรรมควรทำสิ่งที่อยู่ในความสนใจของตนเอง ต่างจากอัตตานิยมทางจิตวิทยา (ที่อ้างว่าเรากระทำอย่างเห็นแก่ตัวอยู่แล้ว) อัตตานิยมทางจริยธรรมอ้างว่าเรา "ควร" กระทำเพื่อประโยชน์ตน
Ekagrata
AestheticsSinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
Eliminativism
Eสสารนิยมแบบขจัด
Churchland, P. M., 1981, Eliminative materialism and the propositional attitudes
ข้ออ้างแบบถอนรากถอนโคนที่ว่าสภาวะทางจิตบางอย่าง (เช่น ความเชื่อ ความปรารถนา) ไม่มีอยู่จริง เป็นเพียงผลผลิตของ "จิตวิทยาชาวบ้าน"
การขจัดทิ้งทางภววิทยา
Merricks, T., 2001, Objects and persons
ทัศนะที่ว่าวัตถุทั่วไป (เช่น โต๊ะ หรือรูปปั้น) ไม่ได้มีอยู่จริงอย่างเคร่งครัด; มีเพียงอนุภาคพื้นฐานที่ประกอบเป็นสิ่งเหล่านั้นเท่านั้นที่มีอยู่
Emanation
Eการล้นไหล (เอมาเนชัน)
Gerson, L. P., 2018, Plotinus
ในลัทธินีโอเพลโตนิสม์ กระบวนการที่ความจริงทั้งมวลไหลล้นออกมาจาก "หนึ่งเดียว" (The One) เสมือนแสงที่ส่องออกจากดวงอาทิตย์ โดยไม่ทำให้หนึ่งเดียวนั้นลดน้อยลง
ลำดับชั้นแห่งภาวะ
Wallis, R. T., 1995, Neoplatonism
โครงสร้างที่เป็นผลมาจากการล้นไหล ซึ่งความจริงถูกจัดลำดับชั้นจากหนึ่งเดียว ลงมาสู่ปัญญา (Nous) วิญญาณ (Psyche) และสุดท้ายคือสสาร
การล้นไหล (การแผ่ซ่าน)
Plotinus, 1991, The Enneads
ในลัทธินีโอพลาโตนิสม์ (พล็อตินัส) คือกระบวนการที่สรรพสิ่งถือกำเนิดมาจาก "ปฐมสัจจะ" (The One) โดย The One เอ่อล้นออกมาเนื่องจากความสมบูรณ์พร้อม ก่อให้เกิดปัญญา (Nous) จิตวิญญาณ (Soul) และโลกวัตถุ ตามลำดับ โดยที่ The One ไม่ได้สูญเสียความสมบูรณ์ไป
Emergence
Eอุบัติการณ์ (คุณสมบัติอุบัติ)
O'Connor, T., 2020, Emergent Properties
ปรากฏการณ์ที่ระบบซับซ้อนเกิดขึ้นจากปฏิสัมพันธ์ย่อยๆ จำนวนมาก โดยครอบครองคุณสมบัติใหม่ที่ไม่สามารถอธิบายได้ทั้งหมดด้วยคุณสมบัติของส่วนย่อย
อุบัติการณ์แบบเข้ม
Chalmers, D. J., 2006, Strong and weak emergence
ข้ออ้างที่ว่าคุณสมบัติอุบัติมีอำนาจทางสาเหตุที่แตกต่างไปจากอำนาจทางสาเหตุของฐานทางกายภาพที่รองรับมันอยู่ (ความเป็นสาเหตุจากบนลงล่าง)
Empiricism
Eประสบการณ์นิยม (ประจักษนิยม)
Markie, P., 2017, Rationalism vs. Empiricism
ทัศนะทางญาณวิทยาและอภิปรัชญาที่ว่ามโนทัศน์และความรู้ทั้งหมดมีที่มาจากประสบการณ์ทางผัสสะในท้ายที่สุด โดยปฏิเสธความคิดที่มีมาแต่กำเนิด
ความจริงเชิงประจักษ์
Kant, I., 1998, Critique of pure reason (P. Guyer & A. W. Wood, Trans.)
ในปรัชญาของคานท์ หมายถึงโลกตามที่ปรากฏแก่เราในพื้นที่และเวลา (ปรากฏการณ์) ซึ่งเป็นความจริงเชิงวัตถุวิสัยสำหรับผู้สังเกตที่เป็นมนุษย์ทุกคน
ประจักษนิยม (ประสบการณ์นิยม)
Locke, J., 1975, An essay concerning human understanding
ทฤษฎีที่ถือว่าความรู้ทั้งหมดมาจากการมีประสบการณ์ทางประสาทสัมผัส (Sense-experience) ได้รับแรงกระตุ้นจากการกำเนิดของวิทยาศาสตร์การทดลอง และพัฒนาขึ้นในช่วงศตวรรษที่ 17 และ 18 โดยเฉพาะนักปรัชญาอย่าง จอห์น ล็อค, จอร์จ บาร์คลีย์, และ เดวิด ฮูม
Endurantism
Eทฤษฎีการคงทน (เอนดูแรนติสม์)
Haslanger, S., 2003, Persistence through time
ทฤษฎีการดำรงอยู่ต่อเนื่องที่ระบุว่าวัตถุทางกายภาพเป็นสิ่งที่มีสามมิติ ซึ่งปรากฏอยู่อย่างครบถ้วนสมบูรณ์ในทุกขณะของการมีอยู่
ทัศนะ 3 มิติ
Merricks, T., 1995, On the incompatibility of endurantism and perdurantism
ทัศนะที่ตรงข้ามกับ Perdurantism (ทัศนะ 4 มิติ); ปฏิเสธว่าวัตถุมีชิ้นส่วนทางเวลา แอปเปิ้ล "ทั้งผล" มีอยู่ ณ ตอนนี้ ไม่ใช่เพียงชิ้นส่วนทางเวลาชิ้นหนึ่งของมัน
Energeia
Eภาวะจริง (เอเนอร์เกีย)
Sachs, J., 2005, Aristotle's metaphysics
คำศัพท์ของอริสโตเติลหมายถึง "กิจกรรม" หรือ "ความเป็นจริง" คือสถานะของการทำงานหรือการตระหนักรู้ผลอย่างสมบูรณ์ ตรงข้ามกับ dynamis (ภาวะแฝง)
ความเป็นจริง
Kosman, L. A., 2013, The activity of being: An essay on Aristotle's ontology
การเติมเต็มของภาวะแฝง สำหรับอริสโตเติล ความสุขคือ energeia ของสภาวะตามธรรมชาติ ไม่ใช่กระบวนการของการกลายเป็น
Enlightenment
Aestheticsการรู้แจ้ง
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
สภาวะแห่งความรู้ ความเข้าใจ หรือการหยั่งรู้ทางจิตวิญญาณที่สมบูรณ์แบบ ในทางประวัติศาสตร์ยุโรป (ยุคเรืองปัญญา) หมายถึงขบวนการทางปัญญาที่เน้นเหตุผลและปัจเจกนิยมเป็นหลักแทนจารีตประเพณี
ยุครู้แจ้ง (Enlightenment)
Kant, I., 1991, An answer to the question: What is enlightenment?
ขบวนการทางปรัชญาในศตวรรษที่ 18 ซึ่งมีลักษณะเด่นคือความเชื่อในพลังของเหตุผลมนุษย์และการปฏิรูปหลักการทางการเมือง ศาสนา และการศึกษา คานท์นิยามว่าเป็น "การหลุดพ้นของมนุษย์จากภาวะที่ต้องพึ่งพาผู้อื่นทางความคิด" (Immaturity) พร้อมกับคำขวัญว่า "Sapere aude" (จงกล้าที่จะใช้ปัญญา)
Entelechy
Eความสัมฤทธิ์ผล (เอนเทเลคี)
Sachs, J., 2005, Aristotle's metaphysics
คำศัพท์ของอริสโตเติล หมายถึงสภาวะของการเป็นจริงอย่างสมบูรณ์ หรือการตระหนักรู้ศักยภาพจนถึงที่สุด (มักใช้คู่กับ Energeia)
Entity
Eสิ่ง (เอนทิตี)
สิ่งที่ดำรงอยู่ ไม่ว่าจะเป็นรูปธรรมหรือนามธรรม ในทางอภิปรัชญา มักใช้เพื่อระบุถึง "หน่วย" พื้นฐานของความจริง
Epiphenomenalism
Eปรากฏการณ์พลอยได้ (เอพิฟีโนเมนัลลิสม์)
Robinson, W., 2019, Epiphenomenalism
ทัศนะในปรัชญาจิตที่ว่าเหตุการณ์ทางจิตเป็นผลมาจากเหตุการณ์ทางกายภาพในสมอง แต่ตัวมันเองไม่มีอำนาจก่อให้เกิดผลใดๆ กลับไปสู่ทางกายภาพ
ปรากฏการณ์พลอยได้ (Epiphenomenalism)
Huxley, T. H., 1874, On the hypothesis that animals are automata, and its history
ทัศนะในปรัชญาจิตที่ว่าเหตุการณ์ทางจิตเกิดจากเหตุการณ์ทางกายภาพในสมอง แต่จิตไม่มีอำนาจส่งผลกระทบใดๆ ต่อเหตุการณ์ทางกายภาพ (เปรียบเหมือนเสียงหวีดของหัวรถจักรไอน้ำ ที่บ่งบอกถึงการทำงานแต่ไม่ได้ทำหน้าที่ขับเคลื่อนรถไฟ)
Epistemology
Aestheticsญาณวิทยา
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
สาขาหนึ่งของปรัชญาที่ศึกษาเกี่ยวกับธรรมชาติ บ่อเกิด และขอบเขตของความรู้ โดยตั้งคำถามเช่น “ความรู้คืออะไร” “เราได้ความรู้มาอย่างไร” และ “อะไรคือขีดจำกัดของความรู้”
Eschatology
Eวิทยาการสิ้นยุค (เอสคาโทโลจี)
Walls, J. L. (Ed.), 2008, The Oxford handbook of eschatology
การศึกษาเกี่ยวกับ "สิ่งสุดท้าย" เช่น ความตาย การพิพากษา และจุดจบของโลกหรือจักรวาล มักเกี่ยวข้องกับเวลาและประวัติศาสตร์