Go back to browse
I
Terms starting with
I
Indeterminacy of Translation
ความไม่แน่นอนของการแปล
Quine, W. V. O., 1960, Word and object
วิทยานิพนธ์ของไควน์ที่ว่าคู่มือการแปลที่แตกต่างกันสามารถถูกสร้างขึ้นระหว่างสองภาษา ซึ่งอาจขัดแย้งกันเองแต่ยังคงสอดคล้องกับหลักฐานทางพฤติกรรมทั้งหมดที่มีอยู่ (ตัวอย่างเช่น การทดลองทางความคิดเรื่อง "Gavagai") ความหมายจึงไม่ใช่สิ่งที่แน่นอนตายตัว
Indeterminism
Iอนิยตินิยม
Popper, K. R., 1982, The open universe: An argument for indeterminism
ทัศนะที่ว่าเหตุการณ์บางอย่าง (โดยเฉพาะการเลือกของมนุษย์) ไม่ได้ถูกกำหนดไว้อย่างเบ็ดเสร็จโดยเหตุการณ์ก่อนหน้าหรือกฎธรรมชาติ
Individuation
Iการทำให้เป็นปัจเจก
Loux, M. J., 2006, Metaphysics: A contemporary introduction
กระบวนการหรือหลักการที่ทำให้สิ่งหนึ่งกลายเป็นปัจเจกที่แตกต่างจากสิ่งอื่นที่มีคุณสมบัติร่วมกัน (เช่น อะไรที่แยกมนุษย์คนหนึ่งออกจากมนุษย์คนอื่น)
Indriya
อินทรีย์
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) อวัยวะหรือความสามารถในการรับรู้ ในปรัชญาอินเดีย หมายถึงเครื่องมือแห่งความรู้และการกระทำ โดยทั่วไปมีอินทรีย์สิบอย่าง: ห้าแห่งการรับรู้ (ญาเนนทรีย์) และห้าแห่งการกระทำ (กรรมเมนทรีย์) โดยมีจิต (มนัส) มักถูกพิจารณาว่าเป็นอินทรีย์ที่สิบเอ็ด
Induction
อุปนัย
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
วิธีการให้เหตุผลที่ได้มาซึ่งหลักการทั่วไปจากกรณีเฉพาะหรือการสังเกตการณ์เฉพาะ ในทางตรงกันข้ามกับการนิรนัย ข้อสรุปของข้อโต้แย้งแบบอุปนัยมีความน่าจะเป็นมากกว่าความแน่นอน
Induction (Problem of)
อุปนัย (ปัญหาเรื่องอุปนัย)
Hume, D., 1975, Enquiry concerning human understanding
กระบวนการให้เหตุผลจากข้อสังเกตเฉพาะเจาะจงไปสู่ข้อสรุปทั่วไป ฮูมโต้แย้งว่าไม่มีเหตุผลรองรับทางตรรกะสำหรับการอุปนัย (ความเชื่อที่ว่าอนาคตจะเหมือนอดีต) เพราะมันอาศัยการให้เหตุผลแบบวนเวียน
Inference
การอนุมาน
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
กระบวนการทางตรรกะในการเปลี่ยนจากข้อเสนอ (ข้อตั้ง) หนึ่งข้อหรือมากกว่า ไปสู่ข้อเสนออื่น (ข้อสรุป) ที่เชื่อว่าความจริงของมันเป็นผลมาจากข้อเสนอก่อนหน้า (ดูเพิ่มเติม: อนุมาน)
Infinite
Iอนันตภาพ
Moore, A. W., 1990, The infinite
สภาวะที่ไม่มีขอบเขตหรือขีดจำกัด นักอภิปรัชญาถกเถียงกันระหว่าง อนันต์แฝง (Potential infinite) และ อนันต์จริง (Actual infinite)
Inherence
Iการสถิต (อินเฮียเรนซ์)
Loux, M. J., 2006, Metaphysics: A contemporary introduction
ความสัมพันธ์ทางภววิทยาที่คุณสมบัติหรืออาการ (Accident) ดำรงอยู่ในสารัตถะ (Substance)
Innate Ideas
Iมโนทัศน์ติดตัวมาแต่กำเนิด
Descartes, 1984
ความเชื่อที่ว่ามโนทัศน์บางอย่างมีอยู่แล้วในจิตตั้งแต่มันถูกสร้างขึ้น ไม่ได้มาจากการรับรู้ทางผัสสะ (เช่น มโนทัศน์เรื่องพระเจ้า หรือความจริงทางคณิตศาสตร์)
Innatism (Innate Ideas)
สหัชญาณนิยม (ความคิดติดตัวมาแต่กำเนิด)
Descartes, R., 1985, Discourse on the method
ลัทธิที่ว่าจิตเกิดมาพร้อมกับความคิดหรือความรู้ และไม่ใช่ "ผ้าขาว" (Tabula Rasa) เมื่อแรกเกิด นักเหตุผลนิยมอย่างเดส์การตส์โต้แย้งว่ามีไอเดียติดตัวมาแต่กำเนิด เช่น เรื่องพระเจ้า ความเป็นอนันต์ และความสมบูรณ์
Instinct
สัญชาตญาณ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
รูปแบบพฤติกรรมที่ติดตัวมาแต่กำเนิด โดยทั่วไปเป็นการตอบสนองที่ตายตัวต่อสิ่งกระตุ้นบางอย่างในสัตว์หรือมนุษย์ ในทางปรัชญามักมีการถกเถียงเกี่ยวกับความสัมพันธ์กับเหตุผลและพฤติกรรมที่เกิดจากการเรียนรู้
Instrumentalism
อุปกรณ์นิยม (เครื่องมือนิยม)
Dewey, J., 1981, The philosophy of John Dewey
ทัศนะในปรัชญาปฏิบัติเดิม (ดิวอี้) และปรัชญาวิทยาศาสตร์ที่ถือว่าทฤษฎีและแนวคิดเป็นเครื่องมือ (Instruments) สำหรับแก้ปัญหาและทำนายปรากฏการณ์ มากกว่าจะเป็นคำอธิบายความจริงที่เป็นเท็จหรือจริง
Intellect
ปัญญา
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
อำนาจของจิตใจในการคิด หาเหตุผล และเข้าใจ มักถูกแยกออกจากความรู้สึกและเจตจำนงในฐานะที่เป็นคณะแห่งความรู้ความเข้าใจที่ชัดเจนและแจ่มแจ้ง
Intensionality
Iความมุ่งหมายเชิงความหมาย
Chisholm, R. M., 1981, The first person
คุณสมบัติของภาษาหรือความคิดที่อ้างถึงสิ่งต่างๆ ในลักษณะที่ความจริงของประพจน์ขึ้นอยู่กับวิธีการบรรยายสิ่งนั้น (ไม่ใช่แค่ตัววัตถุ)
Intention
เจตนา
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
เป้าหมายหรือจุดประสงค์เบื้องหลังการกระทำ ในทางจริยศาสตร์และปรัชญาจิต เจตนาถูกใช้เพื่อพิจารณาคุณภาพทางศีลธรรมของการกระทำ และเพื่อแยกแยะการกระทำโดยสมัครใจออกจากการกระทำโดยไม่สมัครใจ
Intentionality
ความตั้งใจ (เจตจำนง / ภาวะที่จิตมุ่งสู่วัตถุ)
Brentano, F., 1995, Psychology from an empirical standpoint
ลักษณะเฉพาะของสภาวะทางจิต (ตามทัศนะของเบรนทาโนและฮุสเซิร์ล) ซึ่งจิตจะ "เกี่ยวกับ" บางสิ่งหรือมุ่งไปยังวัตถุเสมอ จิตสำนึกย่อมเป็นจิตสำนึก *รู้ถึง* บางสิ่งเสมอ
Interactionism
Iปฏิสัมพันธ์นิยม
Descartes, 1984
ทัศนะในทวิภาคนิยมที่ว่าจิตและกายมีผลกระทบทางสาเหตุต่อกันและกัน (เช่น ความเจ็บปวดทำให้เกิดความคิดที่จะหนี)
Intrinsic Property
Iคุณสมบัติภายใน
Lewis, 1986
คุณสมบัติที่วัตถุมีอยู่ด้วยตัวมันเอง โดยไม่ขึ้นอยู่กับการดำรงอยู่หรือความสัมพันธ์กับวัตถุอื่น (เช่น มวล ต่างจาก น้ำหนัก)
Intuition
ญาณ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
การรับรู้วัตถุหรือความจริงโดยฉับพลันโดยจิตใจ โดยปราศจากการแทรกแซงของกระบวนการให้เหตุผลใดๆ ในปรัชญาอินเดีย หมายถึงการบรรลุทางจิตวิญญาณโดยตรง (Pratibha)
สัณชาตญาณ (การหยั่งรู้)
Bergson, H., 1946, The creative mind
ในทัศนะของแบร์กซอง คือรูปแบบความรู้ที่แตกต่างจากปัญญา/การวิเคราะห์ สัณชาตญาณจะเข้าไปในวัตถุเพื่อจับความจริงสัมบูรณ์และระยะเวลา (Duration) จากภายใน ในขณะที่ปัญญาจะวนเวียนอยู่รอบนอกวัตถุ