Go back to browse
S
Terms starting with
S
Sabda (Shabda)
Mศัพทะ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(ภาษาสันสกฤต) หมายถึง ถ้อยคำหรือเสียง ในญาณวิทยาอินเดีย หมายถึงศัพทประมาณ (Pramana) คือความรู้ที่ได้จากประจักษ์พยานทางคำพูด โดยเฉพาะอย่างยิ่งถ้อยคำของบุคคลที่เชื่อถือได้ (อาปตะ - Apta) หรือจากคัมภีร์อันศักดิ์สิทธิ์ (พระเวท)
Sadhya
สาธยะ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) สิ่งที่ต้องพิสูจน์ ในตรรกศาสตร์อินเดีย (นยายะ) หมายถึงพจน์หลักในตรรกบท ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่เราต้องการพิสูจน์ว่ามีอยู่ในประธาน (ปักษะ)
Salvation
Mความรอดพ้น
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
การหลุดพ้นจากบาปและผลกรรมของบาป ซึ่งชาวคริสต์เชื่อว่าเกิดขึ้นได้โดยความเชื่อในพระคริสต์ ในความหมายทางปรัชญาที่กว้างขึ้น หมายถึงการธำรงรักษาหรือการหลุดพ้นจากภยันตราย ความพินาศ หรือความสูญเสีย ซึ่งมักมีความหมายเท่ากับการหลุดพ้นทางจิตวิญญาณ
Samadhi
สมาธิ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) สภาวะแห่งความตั้งมั่นของจิตอย่างแน่วแน่หรือการจดจ่อในการทำสมาธิ ในปรัชญาโยคะ สมาธิคือองค์ที่แปดและเป็นองค์สุดท้ายของมรรควิถี ซึ่งเป็นสภาวะที่จิตหลอมรวมเป็นหนึ่งเดียวกับอารมณ์กรรมฐานอย่างสมบูรณ์ นำไปสู่การประจักษ์แจ้งในตน
Sameness (Numerical Identity)
Sความเป็นสิ่งเดียวกัน (เอกลักษณ์เชิงจำนวน)
Noonan, H. W. 2019 Personal identity
ความสัมพันธ์ที่สิ่งหนึ่งมีต่อตัวมันเองและไม่มีต่อสิ่งอื่นใด แตกต่างจากความเหมือนเชิงคุณภาพ (การเหมือนกันทุกประการ) ถ้า A และ B เป็นสิ่งเดียวกันในเชิงจำนวน พวกมันคือสิ่งเดียวกัน (A = B)
Samkhya (Sankhya)
Mสางขยะ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
หนึ่งในหกสำนักปรัชญาฝ่ายอาสติกะของอินเดีย ตามประเพณีเชื่อว่าก่อตั้งโดยมหาฤาษีกปิละ เป็นปรัชญาสาขาทวินิยมที่ถือว่ามีสัจภาวะสูงสุดสองอย่างคือ ปุรุษะ (เจตภูตบริสุทธิ์) และประกฤติ (สสารดั้งเดิม)
Samsara
สังสารวัฏ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(ภาษาสันสกฤต) วัฏจักรแห่งความตายและการเกิดใหม่ซึ่งชีวิตในโลกแห่งวัตถุต้องผูกพันอยู่ ในศาสนาฮินดู ศาสนาพุทธ และศาสนาเชน หมายถึงการดำรงอยู่ที่ต้องเวียนว่ายข้ามภพข้ามชาติโดยมีกรรมเป็นตัวขับเคลื่อน
Samskara
สังขาร
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) รอยประทับในจิต ความทรงจำ หรือรอยจารึกทางจิตวิทยาที่เกิดจากการกระทำและประสบการณ์ในอดีต ในปรัชญาอินเดีย สังขารเหล่านี้หล่อหลอมอุปนิสัยของบุคคลและส่งอิทธิพลต่อพฤติกรรมในอนาคตและการเกิดใหม่
Sannyasa
สันยาสะ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) การสละหรือ "การทิ้ง" ชีวิตทางโลก เป็นขั้นที่สี่ (อาศรม) ของชีวิตตามประเพณีฮินดู ซึ่งอุทิศให้กับการแสวงหาทางจิตวิญญาณและการบรรลุถึงการหลุดพ้น (โมกษะ) อย่างสมบูรณ์
Scepticism (Skepticism)
กังขาคติ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
จุดยืนทางปรัชญาที่เสนอว่าควรระงับการอ้างความรู้อย่างเด็ดขาด หรือถือว่าความรู้ที่แน่นอนเป็นสิ่งที่มนุษย์ไม่อาจมีได้ เป็นแนวคิดที่เน้นย้ำความสงสัยและความจำเป็นของการตรวจสอบและตั้งคำถามอย่างเข้มงวด
Schema (Schematism)
Sสกีมา (โครงร่าง / ภาวะมีโครงร่าง)
Kant, I. 1998 Critique of pure reason
ในทัศนะของคานท์ หมายถึงกระบวนการสื่อกลางที่มโนทัศน์บริสุทธิ์ของความเข้าใจ (ปริมณฑล) ถูกนำไปใช้กับการหยั่งรู้ทางผัสสะ สกีมาคือผลผลิตของจินตนาการ (เช่น เวลาเป็นสกีมาของความเป็นสาเหตุ)
Scholasticism
ปรัชญาสکولัสติก
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ระบบเทววิทยาและปรัชญาที่สอนในมหาวิทยาลัยของยุโรปสมัยกลาง ซึ่งมีรากฐานอยู่บนตรรกวิทยาของอริสโตเติลและงานเขียนของปิตาจารย์แห่งคริสตจักรยุคแรก โดยมุ่งที่จะประสานศรัทธาเข้ากับเหตุผล
สกุลความคิดแบบสโกลาสติก (ปรัชญาสำนักวัด)
ระบบปรัชญาและเทววิทยาที่ครอบงำโรงเรียนในยุคกลาง เน้นการใช้เหตุผลเชิงวิภาษวิธีที่รัดกุมเพื่อประสานศรัทธาในศาสนาคริสต์เข้ากับเหตุผลแบบอริสโตเติล
Scientific Realism (Structural)
Sสัจนิยมเชิงโครงสร้าง
Ladyman, J., & Ross, D. 2007 Every thing must go: Metaphysics naturalized
ทัศนะ (เลดี้แมน และ รอสส์) ที่ว่าทฤษฎีทางวิทยาศาสตร์พรรณนาโครงสร้างของความเป็นจริงมากกว่าธรรมชาติของวัตถุ สัจนิยมเชิงโครงสร้างทางภววิทยาอ้างว่าไม่มี "สิ่งของ" มีเพียงโครงสร้างเท่านั้น
Scientism
Epistemologyวิทยานิยม (ลัทธิคลั่งวิทยาศาสตร์)
ความเชื่อที่ว่าวิธีการของวิทยาศาสตร์ธรรมชาติเป็นแหล่งความรู้ที่แท้จริงเพียงแหล่งเดียว และวิทยาศาสตร์สามารถและควรจะตอบคำถามทั้งหมดของมนุษย์ รวมถึงเรื่องจริยธรรมและศาสนาด้วย
Secondary Qualities
Epistemologyคุณสมบัติทุติยภูมิ
Locke, J., 1975, An essay concerning human understanding
พลังในวัตถุที่ก่อให้เกิดความรู้สึกในตัวผู้รับรู้ (เช่น สี รส เสียง) ต่างจากคุณสมบัติปฐมภูมิ คุณสมบัติเหล่านี้ไม่ได้ดำรงอยู่ในตัววัตถุเองโดยเป็นอิสระจากจิต
Self
ตัวตน
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
บุคคลในฐานะที่เป็นเป้าหมายของมโนสำนึกแห่งการสะท้อนย้อนคิดของตนเอง ในทางปรัชญา มีการถกเถียงกันว่าตัวตนเป็นสารัตถะที่คงอยู่ถาวร (อาตมัน) หรือเป็นเพียงกระบวนการที่เปลี่ยนแปลงไป
Self (Personal Identity)
Metaphysicsตัวตน (อัตลักษณ์บุคคล)
คุณลักษณะพื้นฐานที่ทำให้บุคคลหนึ่งแตกต่างจากคนอื่นและมีความต่อเนื่องข้ามเวลา พาร์ฟิตเสนอทัศนะแบบลดทอนว่าอัตลักษณ์บุคคลนั้นสำคัญน้อยกว่าความต่อเนื่องทางจิตวิทยา
Semantics
อรรถศาสตร์ (วิชาว่าด้วยความหมาย)
การศึกษาเรื่องความหมายในภาษา โดยเฉพาะความสัมพันธ์ระหว่างนิพจน์ทางภาษากับโลก ทฤษฎีอรรถศาสตร์ของทาร์สกี้นิยามความจริงในฐานะความสอดคล้องภายในภาษาที่เป็นรูปแบบทางการ
Semiotics
สัญวิทยา (วิชาว่าด้วยสัญลักษณ์)
Peirce, C. S., 1955, Philosophical writings of Peirce (J. Buchler, Ed.)
การศึกษาเรื่องสัญลักษณ์และพฤติกรรมการใช้สัญลักษณ์ เพิร์ซนิยามสัญลักษณ์ว่าเป็นสิ่งที่ทำหน้าที่แทนสิ่งหนึ่งสำหรับใครบางคนในบางแง่มุม เกี่ยวข้องกับความสัมพันธ์สามส่วน (สัญลักษณ์ วัตถุ และตัวแปลความ)
Sense-Data
Sข้อมูลผัสสะ (ผัสสทัต)
Russell, B. 1912 The problems of philosophy
วัตถุโดยตรงของการรับรู้ สิ่งที่ขึ้นอยู่กับจิตซึ่งเราตระหนักรู้โดยตรงเมื่อเรามีการรับรู้ (เช่น แถบสีแดง) ซึ่งแตกต่างจากวัตถุทางกายภาพที่เป็นสาเหตุของมัน