Go back to browse
T
Terms starting with
T
Taboo (Tabu)
ทาบู
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
จารีตทางสังคมหรือศาสนาที่ห้ามหรือจำกัดการปฏิบัติบางอย่าง หรือห้ามการข้องแวะกับบุคคล สถานที่ หรือสิ่งของบางอย่างโดยเฉพาะ ในทางปรัชญาและมานุษยวิทยา ทาบูมีความเกี่ยวข้องกับที่มาของกฎเกณฑ์ทางศีลธรรมและกฎหมายทางสังคม
Tabula Rasa
Epistemologyกระดานชนวนว่างเปล่า (จิตว่าง)
Locke, J., 1975, An essay concerning human understanding
ภาษาละตินหมายถึง "แผ่นหินชนวนที่ว่างเปล่า" ทฤษฎีประสบการณ์นิยมที่ว่าจิตมนุษย์เมื่อแรกเกิดไม่มีความคิดติดตัวมาแต่กำเนิด ความรู้ทั้งหมดเกิดจากประสบการณ์ (ผัสสะและการไตร่ตรอง)
Tamas
ตมัส
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ตมัส (สันสกฤต) หมายถึง ความมืด ความเฉื่อยชา หรืออวิชชา (ความไม่รู้) ในปรัชญาสางขยะ เป็นหนึ่งในไตรคุณะ (คุณสมบัติพื้นฐานสามประการของธรรมชาติ) ซึ่งแสดงถึงหลักการแห่งความคงที่ ความต้านทาน และความหนักแน่น ก่อให้เกิดความหลงผิดและความไม่แยแสในจิตใจ
Tanmatra
ตันมาตรา
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
คำสันสกฤต แปลว่า ธาตุอันละเอียด หรือ 'เพียงแค่นั้น' ในปรัชญาสางขยะ หมายถึง สารัตถะละเอียดทั้งห้า (อันได้แก่ เสียง, สัมผัส, สี, รส, และกลิ่น) ซึ่งเป็นสื่อกลางระหว่างอหังการะ (อัตตา) กับมหาภูตะ (ธาตุหยาบ) ทั้งห้า
Tao (Dao)
Tเต๋า (มรรคา / วิถีธรรมชาติ)
Laozi 2001 Tao Te Ching
ในลัทธิเต๋า หมายถึงหลักการสูงสุดที่พรรณนาไม่ได้ ซึ่งรองรับและรวมจักรวาลให้เป็นหนึ่งเดียว เป็นบ่อเกิดของสรรพสิ่ง ("มารดาของหมื่นสิ่ง") แต่ตัวมันเองเป็นความว่าง (Wu) และกระทำการผ่านการไม่กระทำ (Wu Wei)
Tattva
ตัตตวะ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(ภาษาสันสกฤต) หมายถึง ความเป็นจริง สารัตถะ หรือ "ความเป็นเช่นนั้น" ในปรัชญาอินเดีย ตัตตวะคือหลักการพื้นฐานหรือประเภทของการมีอยู่ สำนักคิดต่าง ๆ ระบุจำนวนตัตตวะไว้แตกต่างกัน (เช่น 25 ในสำนักสาํขยะ และ 36 ในสำนักไศวะ)
Tautology
Logicสัจนิรันดร์ (ทอโทโลยี)
ข้อความที่จริงโดยความจำเป็นหรือจริงด้วยรูปแบบทางตรรกะของมันเอง (เช่น "P หรือ ไม่-P") วิทเกนสไตน์โต้แย้งว่าความจริงทางตรรกะทั้งหมดเป็นสัจนิรันดร์
Teleological Argument
ข้อพิสูจน์เชิงจุดมุ่งหมาย (ข้อพิสูจน์จากการออกแบบ)
ข้อพิสูจน์การมีอยู่ของพระเจ้าโดยอาศัยหลักฐานของระเบียบ จุดประสงค์ และการออกแบบที่ปรากฏในจักรวาล (เช่น อุปมาเรื่องช่างทำนาฬิกาของเพลีย์)
Teleology
Tเจตจำนงนิยม (อันตวิทยา / วาทะว่าด้วยจุดมุ่งหมาย)
Johnson, M. R. 2005 Aristotle on teleology
การศึกษาเกี่ยวกับจุดจบ วัตถุประสงค์ หรือเป้าหมาย (telos) ทัศนะทางอภิปรัชญาที่ว่ากระบวนการทางธรรมชาตินั้นมุ่งไปสู่สาเหตุสุดท้าย (เช่น ผลโอ๊กเติบโต "เพื่อที่จะ" กลายเป็นต้นโอ๊ก)
อันตวิทยา (จุดมุ่งหมายนิยม)
Aristotle, 1991, Physics
การศึกษาเรื่องจุดจบหรือจุดมุ่งหมาย อริสโตเติลระบุว่า "สาเหตุสุดท้าย" (telos) คือจุดประสงค์ที่สิ่งหนึ่งดำรงอยู่หรือถูกกระทำขึ้น
Theism
เทวนิยม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ความเชื่อในการมีอยู่ของพระเจ้าหรือเทพเจ้า โดยเฉพาะอย่างยิ่งความเชื่อในพระเจ้าองค์เดียวซึ่งเป็นผู้สร้างจักรวาล ผู้แทรกแซงในการดำรงอยู่ของจักรวาล และทรงรักษาความสัมพันธ์ส่วนบุคคลกับสรรพสิ่งมีชีวิตที่ทรงสร้าง
เทวนิยม
Swinburne, R., 1993, The coherence of theism
ความเชื่อในการมีอยู่ของพระเจ้า โดยเฉพาะพระเจ้าที่เป็นบุคคลซึ่งเป็นผู้สร้างและผู้ปกครองจักรวาล และมีส่วนร่วมในกิจการของมนุษย์
Theory of Forms
Metaphysicsทฤษฎีแห่งแบบ
Plato, 1997, Euthyphro
ทฤษฎีทางอภิปรัชญาของเพลโตที่ว่าโลกกายภาพไม่มีความจริงแท้เท่ากับโลกแห่ง "แบบ" (มโนทัศน์อุดมคติ) ที่เป็นอมตะ นามธรรม และไม่เปลี่ยนแปลง ซึ่งรู้ได้ด้วยเหตุผลเท่านั้น
Thing-in-Itself (Ding an sich)
Metaphysicsสิ่งในตัวมันเอง (ภวันต์)
Kant, I., 1998, Critique of pure reason
มโนทัศน์ของคานท์เกี่ยวกับวัตถุตามที่มันดำรงอยู่เป็นอิสระจากการรับรู้หรือประสบการณ์ของมนุษย์ (นูเมนอน) เป็นสิ่งที่เราไม่อาจรู้ได้เพราะเรารู้จักสิ่งต่างๆ ตามที่มันปรากฏแก่ประสาทสัมผัสของเราเท่านั้น
Thinking
การคิด
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
กระบวนการทางจิตที่สิ่งมีชีวิตสร้างความสัมพันธ์ทางจิตวิทยาและแบบจำลองของโลก ในทางปรัชญาถือเป็นคุณลักษณะที่นิยามของจิต หรือเป็น 'สสารแห่งการคิด' (Res cogitans ตามแนวคิดของเดการ์ต)
Thought Experiment
Epistemologyการทดลองทางความคิด
สถานการณ์สมมติที่ใช้เพื่อสำรวจผลลัพธ์ของทฤษฎีหรือเพื่อทดสอบมโนทัศน์เมื่อการทดลองทางกายภาพเป็นไปไม่ได้ (เช่น แมวของชโรดิงเจอร์, ปัญหารถราง)
Thrownness (Geworfenheit)
ภาวะที่ถูกโยนมา (ความถูกโยนมา)
Heidegger, M., 1962, Being and time
คำศัพท์ของไฮเดกเกอร์ที่อธิบายสภาวะของมนุษย์ที่ถูก "โยน" เข้ามาในโลกที่เราไม่ได้เลือกเอง พร้อมกับประวัติศาสตร์ วัฒนธรรม และข้อจำกัดเฉพาะอย่าง
Time
เวลา
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
การดำเนินไปอย่างต่อเนื่องของความดำรงอยู่และเหตุการณ์ต่าง ๆ ในอดีต ปัจจุบัน และอนาคตเมื่อพิจารณาโดยรวม นักปรัชญาถกเถียงกันว่าเวลาเป็นความจริงปรวิสัย หรือเป็นรูปแบบอัตวิสัยของการรับรู้ของมนุษย์
Time (A-Series and B-Series)
Tเวลา (อนุกรม A และอนุกรม B)
McTaggart, J. M. E. 1908 The unreality of time
การจำแนกของแมคแทกการ์ต: อนุกรม A จัดลำดับเหตุการณ์เป็น อดีต ปัจจุบัน และอนาคต (พลวัต, เปลี่ยนแปลง) อนุกรม B จัดลำดับเหตุการณ์เป็น ก่อนหน้า, พร้อมกัน, หรือ ทีหลัง (สถิต, ถาวร)
Time (Philosophy of)
Metaphysicsเวลา (ปรัชญาเรื่องเวลา)
การศึกษาธรรมชาติของเวลา ความจริงแท้ของมัน และวิธีที่เราสัมผัสกับมัน การถกเถียงรวมถึงเรื่องเวลาเป็นเส้นตรงหรือไม่ มีเพียงปัจจุบันเท่านั้นที่จริง (ปัจจุบันวาท) หรือทุกเวลามีความจริงเท่ากัน
Tolerance (Toleration)
Political Philosophyความใจกว้าง (ขันติธรรม / การอดทนอดกลั้น)
Mill, J. S., 1978, On liberty
การอนุญาตให้มีความเชื่อหรือพฤติกรรมที่ตนไม่เห็นด้วยดำรงอยู่ได้ มิลล์โต้แย้งว่าความใจกว้างเป็นสิ่งจำเป็นสำหรับความก้าวหน้าและความจริงในสังคมเสรี
Totality
Tองค์รวม / ความเป็นทั้งหมด
Levinas, E. 1969 Totality and infinity: An essay on exteriority
สภาวะของความสมบูรณ์หรือความเป็นทั้งหมด ในทัศนะของเลวินาส "Totality" หมายถึงแนวโน้มของปรัชญาตะวันตกที่จะลดทอน "สิ่งอื่น" ให้กลายเป็น "สิ่งเดียวกัน" โดยพยายามทำความเข้าใจทุกสิ่งภายในระบบปิด ซึ่งเขาแย้งด้วยแนวคิด "Infinity" (อนันตภาพ)