พจนานุกรมปรัชญา

Transcendence

T

ภาวะก้าวล่วง / ภาวะอยู่เหนือ (ทรานเซนเดนซ์)

Sartre, J.-P. 1956 Being and nothingness

สภาวะของการอยู่เหนือหรืออยู่นอกขอบเขตที่กำหนด ในทัศนะของซาร์ตร์ หมายถึงความสามารถของจิตสำนึกในการปฏิเสธข้อเท็จจริงที่กำหนดให้ (facticity) และฉายภาพตัวเองไปสู่อนาคต; การดำรงอยู่เหนือสถานการณ์เฉพาะหน้า

Transcendental

T

อุตรวิสัย (ทรานเซนเดนทัล)

Kant, I. 1998 Critique of pure reason

ในทัศนะของคานท์ สิ่งที่เกี่ยวข้องไม่ใช่ตัววัตถุเอง แต่เกี่ยวข้องกับรูปแบบการรู้คิดของเราที่มีต่อวัตถุ ตราบเท่าที่รูปแบบการรู้นี้เป็นไปได้แบบก่อนประสบการณ์ (a priori) มันเกี่ยวข้องกับเงื่อนไขของความเป็นไปได้สำหรับประสบการณ์

อดิสัย (เหนือประสบการณ์ / ตรึงส์เซนเดนทัล)

Kant, I., 1998, Critique of pure reason

ในทัศนะของคานท์ หมายถึงความรู้ที่ไม่ได้เกี่ยวกับวัตถุโดยตรง แต่เกี่ยวกับรูปแบบการรู้เรื่องวัตถุของเรา ตราบเท่าที่ความรู้นั้นเป็นสิ่งที่ก่อนประสบการณ์ (a priori) เป็นไปได้

Transcendental Idealism

Epistemology

จิตนิยมอดิสัย

Kant, I., 1998, Critique of pure reason

ทฤษฎีของคานท์ที่ว่าเราทราบเพียงปรากฏการณ์ (phenomena) และไม่ทราบสิ่งในตัวมันเอง (noumena) เพราะจิตของเราจัดโครงสร้างประสบการณ์ผ่านกาลเวลา ที่ว่าง และหมวดหมู่ทางปัญญา

Transcendentalism

อุตรนิยม

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

กระแสปรัชญาที่เน้นความหยั่งรู้และจิตวิญญาณเหนือกว่าสิ่งเชิงประจักษ์และวัตถุ ในปรัชญาแบบคานต์ หมายถึงการศึกษาเงื่อนไขแห่งความเป็นไปได้ของความรู้

Transmigration of Souls

การเวียนว่ายตายเกิดของวิญญาณ

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

ความเชื่อที่ว่าดวงวิญญาณภายหลังการสิ้นชีวิตของร่างกาย จะไปถือกำเนิดใหม่ในร่างอื่น (ทั้งมนุษย์ สัตว์ หรือพืช) โดยขึ้นอยู่กับผลแห่งกรรมที่ได้กระทำไว้ในอดีต

Transvaluation of Values (Umwertung aller Werte)

Ethics

การตีค่าใหม่แห่งคุณค่าทั้งปวง

Nietzsche, F., 1968, The will to power

โครงการของนีดเช่ในการก้าวพ้นศีลธรรมแบบคริสต์และแบบทาสดั้งเดิม ซึ่งเขามองว่าเป็นการปฏิเสธชีวิต และแทนที่ด้วยคุณค่าใหม่ที่ยืนยันถึงชีวิตและปัจเจกบุคคล

Trope

T

โทรป (คุณสมบัติเฉพาะหน่วย)

Campbell, K. 1990 Abstract particulars

นามธรรมเฉพาะหน่วย (Abstract particular) หรือกรณีของดูณสมบัติ เช่น "ความแดงของกุหลาบดอกนี้" ซึ่งแตกต่างในเชิงจำนวนจาก "ความแดงของแอปเปิ้ลผลนั้น" แม้ว่าพวกมันจะมีเฉดสีแดงที่เหมือนกันทุกประการก็ตาม

Truth

T

ความจริง

Kirkham, R. L. 1992 Theories of truth: A critical introduction

ความสอดคล้องระหว่างข้อความ/ความเชื่อกับความเป็นจริง (ทฤษฎีความสอดคล้อง), หรือความเชื่อมโยงกันภายในชุดความเชื่อ (ทฤษฎีความเชื่อมโยง), หรือประโยชน์ใช้สอยในทางปฏิบัติ (ปฏิบัตินิยม)

ความจริง

คุณสมบัติของข้อความที่สอดคล้องกับความเป็นจริง (ทฤษฎีความสอดคล้อง), สอดประสานกับความเชื่ออื่น (ทฤษฎีความสอดประสาน) หรือมีประโยชน์ในทางปฏิบัติ (ทฤษฎีปฏิบัตินิยม)

Truthmaker

T

ตัวทำให้จริง (ทรูธเมกเกอร์)

Armstrong, D. M. 2004 Truth and truthmakers

สิ่งที่มีอยู่จริงซึ่งทำให้ผู้แบกรับความจริง (ประพจน์) เป็นจริง หากข้อความ "แมวอยู่บนเสื่อ" เป็นจริง ตัวทำให้จริงคือสภาวะการณ์จริงที่แมวอยู่บนเสื่อนั้น

Turing Test

การทดสอบทัวริง

การทดสอบความสามารถของเครื่องจักรในการแสดงพฤติกรรมที่ชาญฉลาดเทียบเท่าหรือแยกไม่ออกจากมนุษย์ เปลี่ยนคำถามจาก "เครื่องจักรคิดได้หรือไม่?" เป็น "พวกมันสามารถเลียนแบบการสนทนาของมนุษย์ได้หรือไม่?"

Turiya

ตูริยะ

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

คำสันสกฤต แปลว่า 'ภาวะที่สี่' ในปรัชญาเวทานตะ หมายถึงภาวะของจิตสำนึกบริสุทธิ์ ซึ่งเป็นพื้นฐานและอยู่เหนือภาวะการรับรู้ปรกติทั้งสาม ได้แก่ ภาวะตื่น (ชาครัต) ภาวะฝัน (สวปนะ) และภาวะหลับลึก (สุษุปติ)

Type-Token Distinction

การจำแนกแบบ ประเภท-หน่วย (ไทป์-โทเค่น)

Peirce, C. S., 1955, Philosophical writings of Peirce (J. Buchler, Ed.)

การจำแนกระหว่างหมวดหมู่ทั่วไป (ประเภท) และตัวอย่างที่เป็นรูปธรรมของมัน (หน่วย) ในคำว่า "apple, apple, apple" มีผลไม้เพียงประเภทเดียว แต่มีหน่วยของคำปรากฏอยู่สามหน่วย

Tyranny of the Majority

Political Philosophy

ทรราชย์ของเสียงข้างมาก

Mill, J. S., 1978, On liberty

สถานการณ์ในประชาธิปไตยที่เสียงข้างมากกดขี่เสียงข้างน้อย มิลล์โต้แย้งว่าสังคมสามารถเป็นทรราชย์ได้ผ่านแรงกดดันทางสังคมและการบังคับให้คล้อยตาม ไม่ใช่เพียงผ่านกฎหมายทางการเมืองเท่านั้น