พจนานุกรมปรัชญา

X (The Bound Variable)

X

ตัวแปร X (ตัวแปรผูกพัน)

Pruss, A. R. 2006 The principle of sufficient reason: A reassessment

ในภววิทยาสมัยใหม่ (ไควน์) ตัวอักษร 'x' เป็นตัวแทนของตัวแปรในการบ่งปริมาณ การจะตัดสินพันธะทางภววิทยาของทฤษฎีหนึ่ง เราต้องดูที่ค่าต่างๆ ซึ่งตัวแปร 'x' จำเป็นต้องรับค่าเพื่อทำให้ข้อความของทฤษฎีนั้น ($exists x$) เป็นจริง ดังวาทะที่ว่า "การมีอยู่คือการเป็นค่าของตัวแปรผูกพัน"

ตัวแปร X (ตัวแปรผูกพัน)

Quine, W. V. O., 1953, From a logical point of view

ในตรรกศาสตร์และภววิทยาสมัยใหม่ (ไควน์) ตัวอักษร 'x' เป็นตัวแทนของตัวแปรในการบ่งปริมาณ เกณฑ์พันธะทางภววิทยาของไควน์คือ: "การมีอยู่คือการเป็นค่าของตัวแปรผูกพัน" เรามีพันธะต้องยอมรับการมีอยู่ของสิ่งต่างๆ ที่ทฤษฎีของเราจำเป็นต้องกำหนดให้เป็นค่าของ 'x' เพื่อทำให้ข้อความในทฤษฎีนั้นเป็นจริง

X-Phi (Experimental Philosophy)

X

ปรัชญาเชิงทดลอง (เอ็กซ์-ไฟ)

Kripke, S. A. 1980 Naming and necessity

แนวทางทางปรัชญาร่วมสมัยที่ใช้วิธีการเชิงประจักษ์ (เช่น การสำรวจ, วิทยาศาสตร์การรู้คิด) เพื่อตรวจสอบสหัชญาณทางปรัชญา ในสาขาอภิปรัชญา แนวทางนี้ท้าทายว่าสหัชญาณดั้งเดิมเกี่ยวกับเจตจำนงเสรี อัตลักษณ์ส่วนบุคคล หรือภาวะสาเหตุนั้น เป็นสิ่งสากลหรือเป็นสิ่งเฉพาะทางวัฒนธรรม

Xenocrates

R

เซโนคราตีส

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

นักปรัชญาและนักคณิตศาสตร์ชาวกรีก ผู้เป็นหัวหน้าของสถานศึกษาเพลโต (Academy) ต่อจากสปิวซิปปุส เขาเป็นที่รู้จักจากการแบ่งปรัชญาออกเป็นสามส่วน ได้แก่ ฟิสิกส์ จริยศาสตร์ และตรรกวิทยา และจากความเชื่อของเขาที่ว่าวัตถุทางคณิตศาสตร์ เช่น ตัวเลข เป็นองค์ประกอบพื้นฐานที่สุดของความเป็นจริง

Xenophanes

R

เซโนฟาเนส

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

นักปรัชญาและกวีกรีกสมัยก่อนโสกราตีส เขามีชื่อเสียงจากการวิพากษ์แนวคิดการอธิบายพระเจ้าในลักษณะของมนุษย์ (anthropomorphism) ในศาสนา โดยโต้แย้งว่ามนุษย์สร้างเทพเจ้าขึ้นตามภาพลักษณ์ของตนเอง เขาเสนอแนวคิดเรื่องพระเจ้าองค์เดียวที่ไม่มีลักษณะเป็นมนุษย์ ผู้ทรงเห็นทุกสิ่ง ได้ยินทุกสิ่ง และคิดทุกสิ่ง และใช้เจตจำนงของพระองค์ผ่านทางความคิดเท่านั้น

ซีโนฟาเนส

Kirk, G. S., Raven, J. E., & Schofield, M. 1983 The presocratic philosophers

นักปรัชญายุคก่อนโสเครตีสผู้บุกเบิกการวิพากษ์แนวคิดเทวนิยมแบบมานุษยรูปนิยม (การสร้างพระเจ้าให้เหมือนมนุษย์) โดยโต้แย้งว่ามนุษย์สร้างพระเจ้าขึ้นตามภาพลักษณ์ของตนเอง เขาเสนอแนวคิดเรื่องพระเจ้าเพียงหนึ่งเดียวที่ไม่เหมือนมนุษย์ ซึ่งขับเคลื่อนสรรพสิ่งด้วยความคิดเพียงอย่างเดียว

Xenophanes (Theology)

X

ซีโนฟาเนส (เทววิทยา/อภิปรัชญา)

Kirk, G. S., Raven, J. E., & Schofield, M. 1983 The presocratic philosophers

นักปรัชญายุคก่อนโสเครตีสผู้รื้อถอนและวิพากษ์วิจารณ์ตำนานเทพเจ้าที่มีรูปลักษณ์เหมือนมนุษย์ในงานของโฮเมอร์และเฮสิออด เขาเสนอแนวคิดทางอภิปรัชญาเกี่ยวกับพระเจ้าว่าเป็น "หนึ่งเดียว" ไม่เคลื่อนที่ เป็นนิรันดร์ และแตกต่างจากมนุษย์อย่างสิ้นเชิงทั้งในรูปร่างและความคิด ซึ่งเป็นต้นกำเนิดของเอกนิยมและเอกเทวนิยม

Xenophilia

วิเทศนิยม

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

(จริยศาสตร์/ปรัชญาสังคม) ความดึงดูดใจหรือความชื่นชมในผู้คน วัฒนธรรม หรือขนบธรรมเนียมต่างชาติ ในปรัชญาสังคม คำนี้ถูกอภิปรายในฐานะขั้วตรงข้ามกับความเกลียดกลัวชาวต่างชาติ (xenophobia) โดยเป็นการสำรวจมิติทางจริยศาสตร์ของการเปิดใจต่อ 'ความเป็นอื่น'

Xenophobia

ความเกลียดกลัวชาวต่างชาติ

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

(จริยศาสตร์/ปรัชญาสังคม) ความกลัว ความเกลียดชัง หรือการดูถูกเหยียดหยามอย่างไม่มีเหตุผลต่อสิ่งแปลกใหม่หรือต่างชาติ โดยเฉพาะอย่างยิ่งต่อคนจากประเทศอื่น ในทางปรัชญา คำนี้ถูกวิเคราะห์ในบริบทของจริยศาสตร์และทฤษฎีการเมืองที่เกี่ยวกับการปฏิบัติต่อคนแปลกหน้าและธรรมชาติของอคติ

Xenophon

เซโนฟอน

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

นักปรัชญาและนักประวัติศาสตร์ชาวกรีกโบราณซึ่งเป็นศิษย์ของโสกราตีส งานเขียนของเขา โดยเฉพาะอย่างยิ่งเรื่อง 'เมโมราบิเลีย' (Memorabilia) เป็นแหล่งข้อมูลสำคัญเกี่ยวกับชีวิตและคำสอนของโสกราตีส โดยนำเสนอมุมมองเกี่ยวกับโสกราตีสในเชิงปฏิบัติและตามแบบแผนมากกว่า เมื่อเทียบกับเรื่องเล่าของเพลโตซึ่งมีลักษณะเชิงอภิปรัชญา

Xunzi (Hsün Tzu)

ซวินจื่อ

Watson, B., 2003, Xunzi: Basic writings

นักปรัชญาขงจื๊อคนสำคัญที่โต้แย้งว่า "ธรรมชาติของมนุษย์นั้นเลวร้าย" (ซิ่งเอ้อ) ซึ่งตรงข้ามกับเมิ่งจื่อ เขาเชื่อว่าความดีเป็นผลมาจากกิจกรรมที่ทำอย่างมีสติและการศึกษาผ่านพิธีกรรม (หลี่) และความถูกต้องชอบธรรม (อี้)