พจนานุกรมปรัชญา

Neoplatonism

ลัทธินีโอพลาโตนิสม์ (พลาโตใหม่)

Plotinus, 1991, The Enneads

สำนักปรัชญาเชิงรหัสยนิยมและศาสนาที่ก่อตั้งโดยพล็อตินัสในศตวรรษที่ 3 ซึ่งพัฒนาแนวคิดของเพลโตให้เป็นระบบที่ซับซ้อนโดยมีศูนย์กลางอยู่ที่ "The One" (เอกสัจจะ) และกระบวนการล้นไหล (Emanation)

Platonism

ลัทธิเพลโต

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

ระบบปรัชญาของเพลโตและสานุศิษย์ ซึ่งมีลักษณะเด่นคือความเชื่อในการดำรงอยู่ของ 'แบบ' (Forms) หรือ 'มโนคติ' (Ideas) อันเป็นนามธรรม นิรันดร์ และไม่เปลี่ยนแปลง โดยถือว่าสิ่งเหล่านี้คือสัจภาวะที่แท้จริง ในขณะที่โลกทางกายภาพเป็นเพียงเงาของมันเท่านั้น

Pythagoreanism

J

ลัทธิพีทาโกรัส

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

ระบบปรัชญาและคณิตศาสตร์เชิงรหัสยนัยที่ก่อตั้งโดยพีทาโกรัส ซึ่งเน้นย้ำความสำคัญของจำนวนและความกลมกลืนในฐานะเป็นหลักการพื้นฐานของเอกภพ

Radicalism

ลัทธิถอนรากถอนโคน

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

ลัทธิทางปรัชญาและการเมืองที่สนับสนุนการปฏิรูปสังคมและการเมืองอย่างถึงรากถึงโคนหรืออย่างสุดขั้ว โดยเน้นย้ำถึงสิทธิขั้นพื้นฐานของปัจเจกบุคคลและอำนาจของเหตุผลในการปรับเปลี่ยนโครงสร้างสังคม

Reductionism

R

ทอนนิยม (รีดัคชันนิสม์)

Kim, J. 1998 Mind in a physical world

ทัศนะที่ว่าสิ่งหรือปรากฏการณ์ที่ซับซ้อนสามารถอธิบายได้ด้วย หรือถูกทอนลงเหลือเพียง สิ่งที่เรียบง่ายกว่าหรือเป็นพื้นฐานมากกว่า (เช่น สภาวะทางจิตเป็นเพียงสภาวะทางสมอง)

ลดทอนนิยม

Putnam, H., 1981, Reason, truth and history

จุดยืนทางปรัชญาที่ว่าระบบหรือปรากฏการณ์ที่ซับซ้อนสามารถอธิบายได้อย่างสมบูรณ์ด้วยการลดทอนมันลงไปสู่ส่วนประกอบที่เรียบง่ายกว่า (เช่น การอธิบายจิตวิทยาผ่านชีววิทยาล้วนๆ หรือชีววิทยาผ่านฟิสิกส์)

Rousseauism

ลัทธิรูโซ

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

แนวคิดทางปรัชญาของฌ็อง-ฌัก รูโซ ซึ่งเน้นย้ำความดีงามโดยธรรมชาติของมนุษย์ใน 'สภาวะธรรมชาติ' อิทธิพลของสังคมที่ทำให้เสื่อมทราม และมโนทัศน์ว่าด้วย 'เจตจำนงทั่วไป' ในทฤษฎีการเมือง

Spinozism

ลัทธิสปิโนซา

Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy

ระบบปรัชญาของบารุค สปิโนซา ซึ่งมีลักษณะเป็นเอกนิยมแบบสรรพเทวนิยมรูปแบบหนึ่งที่ถือว่ามีสาระเพียงหนึ่งเดียว (คือพระเจ้าหรือธรรมชาติ) และสิ่งอื่นทั้งหมดเป็นเพียงภาวะหรือคุณสมบัติของสาระนั้น

Stoicism

ลัทธิสโตอิก

สำนักปรัชญาเฮลเลนิสติกที่เน้นคุณธรรมว่าเป็นความดีเพียงหนึ่งเดียว การใช้ชีวิตตามธรรมชาติ (โลโกส) และการบรรลุความสงบภายในผ่านการควบคุมตนเองและการวางเฉยต่อสิ่งภายนอก

Verificationism

V

ลัทธิพิสูจน์ยืนยัน

Ayer, A. J. 1936 Language, truth, and logic

หลักการ (ปฏิฐานนิยมเชิงตรรกะ) ที่ว่าข้อความจะมีความหมายก็ต่อเมื่อเป็นนิรนัย (Tautology) หรือสามารถพิสูจน์ยืนยันได้ทางประสบการณ์ ทัศนะนี้พยายามกำจัดอภิปรัชญาส่วนใหญ่ออกไปในฐานะ "สิ่งที่ไร้สาระ"