Go back to browse
ส
Terms starting with
ส
Hedonism
สุขนิยม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ทฤษฎีทางจริยธรรมที่ถือว่าความสุข (ในแง่ของความพึงพอใจในความต้องการ) คือความดีสูงสุดและเป้าหมายที่เหมาะสมของชีวิตมนุษย์ สุขนิยมทางจิตวิทยาอ้างว่าผู้คนแสวงหาความสุขเท่านั้น สุขนิยมทางจริยธรรมอ้างว่าพวกเขาควรทำเช่นนั้น
สุขนิยม (Hedonism)
Mill, J. S., 1998, Utilitarianism
ทฤษฎีทางจริยธรรมที่ว่าความสุข (ในความหมายของการตอบสนองความปรารถนา) เป็นความดีสูงสุดและเป็นเป้าหมายที่เหมาะสมของชีวิตมนุษย์ สุขนิยมทางจิตวิทยาอ้างว่ามนุษย์แสวงหาความสุขอย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ ส่วนสุขนิยมทางจริยธรรมอ้างว่ามนุษย์ "ควร" แสวงหาความสุข
Hume's Fork
ส้อมของฮูม
Hume, D., 1975, Enquiry concerning human understanding
การแบ่งประเภทเป้าหมายของความรู้มนุษย์โดยฮูมออกเป็น 2 กลุ่ม คือ "ความสัมพันธ์ของความคิด" (วิเคราะห์, ก่อนประสบการณ์, แน่นอน เช่น คณิตศาสตร์) และ "เรื่องของข้อเท็จจริง" (สังเคราะห์, หลังประสบการณ์, น่าจะเป็น เช่น ฟิสิกส์) สิ่งอื่นใดนอกเหนือจากนี้ถือเป็น "การเล่นสำนวนและภาพลวงตา"
Hylomorphism
Hทฤษฎีสสารและรูปแบบ
Cohen, S.M., 2016, Aristotle’s Metaphysics
ทัศนะของอริสโตเติลที่ว่าวัตถุทางกายภาพทุกชนิดประกอบด้วยองค์ประกอบพื้นฐานสองประการคือ สสาร (Materia) และรูปแบบ (Forma)
การประกอบรูปสสาร
Grabmann, T., 2019, Hylomorphism
หลักการทางภววิทยาที่อธิบายว่ารูปแบบเป็นตัวกำหนดสารัตถะและหน้าที่ของสสาร ทำให้สสารที่ไร้รูปร่างกลายเป็นวัตถุที่มีเอกลักษณ์เฉพาะ
สสารอรูปนิยม (ไฮโลมอร์ฟิสม์ / ทฤษฎีสสารและรูป)
Aristotle, 1993, De Anima
ทฤษฎีของอริสโตเติลที่ว่าวัตถุทางกายภาพทุกชนิดเป็นส่วนประกอบของ สสาร (hyle) และ รูป (morphe) สสารคือภาวะแฝง และรูปคือภาวะจริงที่ให้โครงสร้างและเอกลักษณ์แก่มัน วิญญาณคือรูปของร่างกาย
Hylozoism
สสารนิยมชีวัน
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
หลักปรัชญาที่ว่าสสารทั้งหมดมีชีวิต หรือชีวิตและสสารเป็นสิ่งที่แยกออกจากกันไม่ได้ นักปรัชญากรีกยุคแรก ๆ (ก่อนโสเครตีส) หลายคนถือทรรศนะนี้
Hypothesis
สมมติฐาน
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
คำอธิบายที่เสนอขึ้นโดยอาศัยหลักฐานที่จำกัดเพื่อเป็นจุดเริ่มต้นสำหรับการตรวจสอบเพิ่มเติม ในตรรกศาสตร์ หมายถึงข้อสันนิษฐานเบื้องต้นที่ทำขึ้นเพื่อดึงออกมาและทดสอบผลที่ตามมาทางตรรกะหรือเชิงประจักษ์
Innatism (Innate Ideas)
สหัชญาณนิยม (ความคิดติดตัวมาแต่กำเนิด)
Descartes, R., 1985, Discourse on the method
ลัทธิที่ว่าจิตเกิดมาพร้อมกับความคิดหรือความรู้ และไม่ใช่ "ผ้าขาว" (Tabula Rasa) เมื่อแรกเกิด นักเหตุผลนิยมอย่างเดส์การตส์โต้แย้งว่ามีไอเดียติดตัวมาแต่กำเนิด เช่น เรื่องพระเจ้า ความเป็นอนันต์ และความสมบูรณ์
Instinct
สัญชาตญาณ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
รูปแบบพฤติกรรมที่ติดตัวมาแต่กำเนิด โดยทั่วไปเป็นการตอบสนองที่ตายตัวต่อสิ่งกระตุ้นบางอย่างในสัตว์หรือมนุษย์ ในทางปรัชญามักมีการถกเถียงเกี่ยวกับความสัมพันธ์กับเหตุผลและพฤติกรรมที่เกิดจากการเรียนรู้
Intuition
ญาณ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
การรับรู้วัตถุหรือความจริงโดยฉับพลันโดยจิตใจ โดยปราศจากการแทรกแซงของกระบวนการให้เหตุผลใดๆ ในปรัชญาอินเดีย หมายถึงการบรรลุทางจิตวิญญาณโดยตรง (Pratibha)
สัณชาตญาณ (การหยั่งรู้)
Bergson, H., 1946, The creative mind
ในทัศนะของแบร์กซอง คือรูปแบบความรู้ที่แตกต่างจากปัญญา/การวิเคราะห์ สัณชาตญาณจะเข้าไปในวัตถุเพื่อจับความจริงสัมบูรณ์และระยะเวลา (Duration) จากภายใน ในขณะที่ปัญญาจะวนเวียนอยู่รอบนอกวัตถุ
Jainism (Ontology)
ลอเนกานตวาท (พหุนิยมแห่งภาวะ)
Long, J. D., 2009, Jainism: An introduction
ทัศนะทางอภิปรัชญาของศาสนาเชนที่ว่าความจริงมีความหลากหลายและซับซ้อนเกินกว่าจะบรรยายได้ด้วยมุมมองเพียงด้านเดียว
สยาทวาท (ทฤษฎีแห่งการตัดสินแบบมีเงื่อนไข)
Dasgupta, S., 1922, A history of Indian philosophy (Vol. 1)
ทฤษฎีทางญาณวิทยาและอภิปรัชญาที่ว่าความจริงทุกอย่างขึ้นอยู่กับมุมมองและบริบท (Perspective) ทำให้ความรู้ของเราเป็นความจริงเชิงสัมพัทธ์เสมอ
Materialism
Mวัตถุนิยม
Lange, F. A., 1925, The history of materialism
ทัศนะทางอภิปรัชญาที่ว่าสสารเป็นสิ่งเดียวที่มีอยู่จริง และปรากฏการณ์ทั้งหมด (รวมถึงจิตสำนึก) สามารถอธิบายได้ว่าเป็นผลมาจากปฏิสัมพันธ์ทางวัตถุ
สสารนิยมกายภาพ
Kim, 1998
ในอภิปรัชญาร่วมสมัย มักถูกเรียกว่า Physicalism ซึ่งมองว่าทุกสิ่งในโลกเป็นสิ่งที่ถูกกำหนดโดยคุณสมบัติทางกายภาพพื้นฐาน
วัตถุนิยม (สสารนิยม)
Hobbes, T., 1996, Leviathan
ทัศนะทางอภิปรัชญาที่ว่าความจริงประกอบด้วยสสารและการเคลื่อนที่ของสสารเท่านั้น สภาวะทางจิตและจิตสำนึกเป็นเพียงผลพลอยได้หรือคุณสมบัติของปฏิสัมพันธ์ทางวัตถุ
Matter
Mสสาร (ปฐมสสาร)
McMullin, E., 1965, The concept of matter in Greek and medieval philosophy
ในปรัชญาอริสโตเติลและยุคกลาง หมายถึงสิ่งที่ไร้รูปร่างแต่มีความสามารถในการรับรูปแบบ (Form) เพื่อเป็นวัตถุที่จำเพาะเจาะจง
สสารและผัสสะ
Robinson, H., 1982, Matter and sense
การสืบค้นความสัมพันธ์ระหว่างสสารที่เป็นวัตถุวิสัยกับวิธีการที่เราได้รับรู้สสารนั้นผ่านประสาทสัมผัส
Naïve Realism (Direct Realism)
สัจนิยมแบบซื่อ (สัจนิยมโดยตรง)
Searle, J. R., 2015, Seeing things as they are: A theory of perception
ทัศนะตามสามัญสำนึกที่ว่าโลกเป็นอย่างที่เรารับรู้ผ่านประสาทสัมผัสทุกประการ โดยถือว่าเรารับรู้วัตถุภายนอกโดยตรง แทนที่จะรับรู้ผ่านภาพตัวแทนทางจิตหรือข้อมูลทางผัสสะ
Natural Rights
สิทธิตามธรรมชาติ
Locke, J., 1980, Second treatise of government
สิทธิที่ไม่ได้ขึ้นอยู่กับกฎหมายหรือจารีตประเพณีของวัฒนธรรมหรือรัฐบาลใดๆ จึงเป็นสิทธิสากลและไม่อาจโอนให้กันได้ ล็อคได้ระบุสิทธิเหล่านี้ไว้ว่าคือ สิทธิในชีวิต เสรีภาพ และทรัพย์สิน
Nihilism
ศูนยนิยม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ทัศนะทางปรัชญาที่ว่าชีวิตปราศจากความหมาย วัตถุประสงค์ หรือคุณค่าแท้จริงที่เป็นปรนัย โดยทั่วไปเกี่ยวข้องกับการปฏิเสธหลักการทางศาสนาและศีลธรรมทั้งหมด
สุญนิยม (ลัทธิไม่มีอะไร)
Nietzsche, F., 1968, The will to power
หลักการทางปรัชญาที่แนะถึงความขาดแคลนความเชื่อในแง่มุมที่มีความหมายของชีวิต นีดเช่ใช้คำนี้เพื่ออธิบายความเสื่อมถอยของค่านิยมดั้งเดิมและวิกฤตการณ์แห่งความหมายในโลกสมัยใหม่
Null Hypothesis
สมมติฐานว่าง (สมมติฐานหลัก)
Popper, K., 1959, The logic of scientific discovery
จุดยืนตั้งต้นที่ว่าไม่มีความสัมพันธ์ระหว่างปรากฏการณ์สองอย่างที่วัดได้ การสืบเสาะทางวิทยาศาสตร์มักดำเนินการโดยพยายามปฏิเสธสมมติฐานว่าง (การพิสูจน์ว่าเป็นเท็จ) แทนที่จะพยายามพิสูจน์สมมติฐานทางเลือกโดยตรง
Omnipresence
สรรพวิทยมาน
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
คุณลักษณะของการดำรงอยู่ทุกหนแห่งในเวลาเดียวกัน ในทางเทววิทยา หมายถึง การทรงสถิตอยู่ของพระเจ้าทั่วทั้งจักรวาล
Omniscience
สัพพัญญุตา
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
คุณสมบัติของการมีความรู้อย่างสมบูรณ์หรือไร้ขีดจำกัด คือการรู้ทุกสิ่งทุกอย่าง ในทางเทววิทยา หมายถึงความรู้ที่สมบูรณ์พร้อมของพระเจ้าเกี่ยวกับสรรพสิ่งทั้งในอดีต ปัจจุบัน และอนาคต
Original Position
Political Philosophyสถานะแรกเริ่ม
Rawls, J., 1971, A theory of justice
การทดลองทางความคิดในทฤษฎีความยุติธรรมของรอลส์ ซึ่งบุคคลที่มีเหตุผลร่วมกันเลือกหลักเกณฑ์สำหรับสังคมจากเบื้องหลัง "ม่านแห่งความไม่รู้" เพื่อให้แน่ใจว่าหลักเกณฑ์ที่ได้รับเลือกนั้นยุติธรรมต่อทุกคน
Panentheism
Pสรรพเทวในนิยม (พระเจ้าอยู่ในทุกสิ่งและทุกสิ่งอยู่ในพระเจ้า)
Hartshorne, C. 1948 The divine relativity: A social conception of God
ทัศนะที่ว่าโลกถูกรวมอยู่ในพระเจ้า แต่พระเจ้าก็ยังเป็นมากกว่าโลก (อยู่เหนือโลก) แตกต่างจาก "สรรพเทวนิยม" (พระเจ้า = โลก) โดยสรรพเทวในนิยมยังคงรักษาความแตกต่างไว้แต่ยืนยันการพึ่งพากัน
Panpsychism
Pสรรพจิตนิยม
Skrbina, D. 2005 Panpsychism in the West
ทัศนะทางอภิปรัชญาที่ว่าความตระหนักรู้หรือจิต เป็นคุณลักษณะพื้นฐานและมีอยู่ทั่วไปทุกหนแห่งในจักรวาล แม้แต่อนุภาคพื้นฐานก็มีรูปแบบดั้งเดิมของความเป็นจิตหรือประสบการณ์