Go back to browse
ส
Terms starting with
ส
Pantheism
Pสรรพเทวนิยม (พระเจ้าคือธรรมชาติ)
Spinoza, B. 1994 The Ethics
ความเชื่อที่ว่าพระเจ้าและจักรวาลเป็นสิ่งเดียวกัน ดังวาทะของสปิโนซาที่ว่า "Deus sive Natura" (พระเจ้าหรือธรรมชาติ); มีสารัตถะเพียงหนึ่งเดียว และสารัตถะนั้นคือสิ่งศักดิ์สิทธิ์
สรรพเทวนิยม (พระเจ้าคือธรรมชาติ)
Spinoza, B., 1994, Ethics
ความเชื่อที่ว่าพระเจ้าและจักรวาลเป็นสิ่งเดียวกัน พระเจ้าไม่ใช่ผู้สร้างที่เป็นบุคคลซึ่งแยกต่างหากจากโลก แต่เป็นสารัตถะที่ดำรงอยู่ในตัวมันเองหรือเป็นกฎของธรรมชาติ (สปิโนซา: พระเจ้าหรือธรรมชาติ)
Particulars
Pสิ่งเฉพาะ (พาร์ทิคูลาร์)
Strawson, P. F. 1959 Individuals: An essay in descriptive metaphysics
สิ่งที่มีอยู่ที่เป็นปัจเจก ซึ่งดำรงอยู่ในพื้นที่และเวลา (เช่น เก้าอี้ตัวนี้, คนคนนั้น) ตรงข้ามกับสากลลักษณ์ที่สามารถปรากฏรูปในหลายสถานที่พร้อมกันได้
Platonic Realism
Metaphysicsสัจนิยมแบบเพลโต
Plato, 1997, Republic
ทัศนะทางอภิปรัชญาที่ว่า "แบบ" (สากลภูมิลักษณ์) ดำรงอยู่เป็นอิสระจากสิ่งเฉพาะหน่วยที่สะท้อนแบบนั้นออกมา แบบเหล่านี้อยู่ในมิตินามธรรมที่เป็นอมตะและมีความจริงแท้ยิ่งกว่าวัตถุทางประสาทสัมผัส
Realism
สัจนิยม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ทรรศนะทางปรัชญาที่เชื่อว่าวัตถุแห่งการรับรู้ทางประสาทสัมผัสหรือมโนทัศน์สากลดำรงอยู่เป็นอิสระจากจิตที่รับรู้หรือคิดถึงสิ่งเหล่านั้น เป็นแนวคิดที่ตรงกันข้ามกับจิตนิยม
Realism (Metaphysical)
Rสัจนิยม (ทางอภิปรัชญา)
Devitt, M. 1997 Realism and truth
ทัศนะที่ว่าการมีอยู่และธรรมชาติของโลกเป็นอิสระจากจิตใจ ความเชื่อ หรือการใช้ภาษาของมนุษย์ "ต้นไม้มีอยู่จริงไม่ว่าเราจะมองมันหรือไม่ก็ตาม"
สัจนิยม (ทางอภิปรัชญา)
Nagel, T., 1986, The view from nowhere
ทัศนะที่ว่าหน่วยต่างๆ บางประเภท (เช่น วัตถุภายนอก, สากลภูมิลักษณ์, ตัวเลข) ดำรงอยู่เป็นอิสระจากจิต การรับรู้ หรือกรอบทางภาษาของเรา โลกเป็นอย่างที่มันเป็นอยู่โดยไม่ขึ้นกับว่าเราคิดอย่างไรเกี่ยวกับมัน
Realism (Scientific)
Rสัจนิยม (ทางวิทยาศาสตร์)
Psillos, S. 1999 Scientific realism: How science tracks truth
ทัศนะที่ว่าทฤษฎีทางวิทยาศาสตร์ที่มีความสมบูรณ์แล้ว ให้คำอธิบายที่เป็นจริงโดยประมาณเกี่ยวกับความเป็นจริง รวมถึงสิ่งที่สังเกตไม่ได้ (เช่น อิเล็กตรอน หรือ ควาร์ก)
สัจนิยมทางวิทยาศาสตร์
จุดยืนที่ว่าจักรวาลที่อธิบายโดยวิทยาศาสตร์นั้นมีอยู่จริงไม่ว่ามันจะถูกตีความอย่างไร และทฤษฎีทางวิทยาศาสตร์ให้คำอธิบายที่จริง (หรือใกล้เคียงความจริง) เกี่ยวกับทั้งสิ่งที่สังเกตได้และสังเกตไม่ได้ (เช่น อิเล็กตรอน)
Relationism
Rสัมพัทธนิยม (เรื่องกาล-อวกาศ)
Alexander, H. G. (Ed.). 1956 The Leibniz-Clarke correspondence
ทัศนะ (ไลบ์นิซ) ที่ว่าพื้นที่และเวลาไม่ใช่สารัตถะที่เป็นอิสระ (ภาชนะ) แต่เป็นเพียงระบบความสัมพันธ์ระหว่างวัตถุ ถ้าไม่มีวัตถุ ก็จะไม่มีพื้นที่หรือเวลา
Relativism (Moral)
Ethicsสัมพัทธนิยม (เชิงศีลธรรม)
ทัศนะที่ว่าการตัดสินทางศีลธรรมนั้นจริงหรือเท็จได้ก็ต่อเมื่อสัมพันธ์กับจุดยืนเฉพาะบางอย่าง (เช่น วัฒนธรรมหรือยุคสมัย) และไม่มีจุดยืนใดที่มีสิทธิพิเศษเหนือจุดยืนอื่นอย่างแท้จริง
Relativity
สัมพัทธนิยม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ทัศนะทางปรัชญาที่เชื่อว่าความจริง ศีลธรรม หรือความรู้ไม่ใช่สิ่งสัมบูรณ์ แต่ขึ้นอยู่กับบริบท วัฒนธรรม หรือมุมมองของปัจเจกบุคคล ซึ่งนำไปสู่ข้อสรุปว่าไม่มีมาตรฐานสากลแห่งความจริงหรือความถูกต้อง
Renaissance
สมัยฟื้นฟูศิลปวิทยา
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ตามตัวอักษรหมายถึง 'การเกิดใหม่' เป็นยุคประวัติศาสตร์แห่งความรุ่งเรืองทางปัญญาและวัฒนธรรมในยุโรป (คริสต์ศตวรรษที่ 14–16) ซึ่งเป็นรอยต่อระหว่างยุคกลางกับยุคสมัยใหม่ โดยเน้นมนุษยนิยมและการฟื้นฟูองค์ความรู้แบบคลาสสิก
Right
สิทธิ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ในทางจริยศาสตร์และปรัชญาการเมือง หมายถึง ข้ออ้างอันชอบธรรมหรือสิทธิ์อันพึงมีเหนือสิ่งใดสิ่งหนึ่ง หรือเสรีภาพในการกระทำการอย่างใดอย่างหนึ่ง ซึ่งผู้อื่นมีหน้าที่ต้องเคารพ
Rights
Political Philosophyสิทธิ
ความชอบธรรมที่จะ (ไม่) กระทำการอย่างใดอย่างหนึ่ง หรืออยู่ในสภาวะใดสภาวะหนึ่ง หรือความชอบธรรมที่คนอื่นจะ (ไม่) กระทำการต่อเรา แบ่งออกเป็นสิทธิตามธรรมชาติ, สิทธิตามกฎหมาย และสิทธิทางศีลธรรม
Sadhya
สาธยะ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) สิ่งที่ต้องพิสูจน์ ในตรรกศาสตร์อินเดีย (นยายะ) หมายถึงพจน์หลักในตรรกบท ซึ่งเป็นคุณสมบัติที่เราต้องการพิสูจน์ว่ามีอยู่ในประธาน (ปักษะ)
Samadhi
สมาธิ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) สภาวะแห่งความตั้งมั่นของจิตอย่างแน่วแน่หรือการจดจ่อในการทำสมาธิ ในปรัชญาโยคะ สมาธิคือองค์ที่แปดและเป็นองค์สุดท้ายของมรรควิถี ซึ่งเป็นสภาวะที่จิตหลอมรวมเป็นหนึ่งเดียวกับอารมณ์กรรมฐานอย่างสมบูรณ์ นำไปสู่การประจักษ์แจ้งในตน
Samkhya (Sankhya)
Mสางขยะ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
หนึ่งในหกสำนักปรัชญาฝ่ายอาสติกะของอินเดีย ตามประเพณีเชื่อว่าก่อตั้งโดยมหาฤาษีกปิละ เป็นปรัชญาสาขาทวินิยมที่ถือว่ามีสัจภาวะสูงสุดสองอย่างคือ ปุรุษะ (เจตภูตบริสุทธิ์) และประกฤติ (สสารดั้งเดิม)
Samsara
สังสารวัฏ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(ภาษาสันสกฤต) วัฏจักรแห่งความตายและการเกิดใหม่ซึ่งชีวิตในโลกแห่งวัตถุต้องผูกพันอยู่ ในศาสนาฮินดู ศาสนาพุทธ และศาสนาเชน หมายถึงการดำรงอยู่ที่ต้องเวียนว่ายข้ามภพข้ามชาติโดยมีกรรมเป็นตัวขับเคลื่อน
Samskara
สังขาร
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) รอยประทับในจิต ความทรงจำ หรือรอยจารึกทางจิตวิทยาที่เกิดจากการกระทำและประสบการณ์ในอดีต ในปรัชญาอินเดีย สังขารเหล่านี้หล่อหลอมอุปนิสัยของบุคคลและส่งอิทธิพลต่อพฤติกรรมในอนาคตและการเกิดใหม่
Sannyasa
สันยาสะ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) การสละหรือ "การทิ้ง" ชีวิตทางโลก เป็นขั้นที่สี่ (อาศรม) ของชีวิตตามประเพณีฮินดู ซึ่งอุทิศให้กับการแสวงหาทางจิตวิญญาณและการบรรลุถึงการหลุดพ้น (โมกษะ) อย่างสมบูรณ์
Schema (Schematism)
Sสกีมา (โครงร่าง / ภาวะมีโครงร่าง)
Kant, I. 1998 Critique of pure reason
ในทัศนะของคานท์ หมายถึงกระบวนการสื่อกลางที่มโนทัศน์บริสุทธิ์ของความเข้าใจ (ปริมณฑล) ถูกนำไปใช้กับการหยั่งรู้ทางผัสสะ สกีมาคือผลผลิตของจินตนาการ (เช่น เวลาเป็นสกีมาของความเป็นสาเหตุ)
Scholasticism
ปรัชญาสکولัสติก
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ระบบเทววิทยาและปรัชญาที่สอนในมหาวิทยาลัยของยุโรปสมัยกลาง ซึ่งมีรากฐานอยู่บนตรรกวิทยาของอริสโตเติลและงานเขียนของปิตาจารย์แห่งคริสตจักรยุคแรก โดยมุ่งที่จะประสานศรัทธาเข้ากับเหตุผล
สกุลความคิดแบบสโกลาสติก (ปรัชญาสำนักวัด)
ระบบปรัชญาและเทววิทยาที่ครอบงำโรงเรียนในยุคกลาง เน้นการใช้เหตุผลเชิงวิภาษวิธีที่รัดกุมเพื่อประสานศรัทธาในศาสนาคริสต์เข้ากับเหตุผลแบบอริสโตเติล