Go back to browse
A
Terms starting with
A
Agent
Aผู้กระทำ
Schlosser, M., 2019, Agency
ผู้ที่มีความสามารถในการกระทำ ซึ่งหมายถึงการกระทำด้วยเจตนาและการเป็นสาเหตุของเหตุการณ์ต่างๆ
ตัวการ
Reese, W. L., 1996, Dictionary of philosophy and religion: Eastern and Western thought
ในทฤษฎีความเป็นสาเหตุ หมายถึงสิ่งที่ครอบครองอำนาจในการริเริ่มการเปลี่ยนแปลง หรือทำให้เกิดผลลัพธ์ขึ้น
Aggregate
Aผลรวม (ขันธ์)
Simons, P., 1987, Parts: A study in ontology
การรวมกลุ่มของสิ่งต่างๆ ที่เชื่อมโยงกันอย่างหลวมๆ และไม่ได้ก่อให้เกิดองค์รวมหรือสารวัตถุที่เป็นเอกภาพเดียวกัน (เช่น กองทราย)
กลุ่มรวม
Burkhardt, H., & Smith, B. (Eds.), 1991, Handbook of metaphysics and ontology
ตรงข้ามกับระบบหรือองค์รวม; กลุ่มรวมถูกนิยามโดยสมาชิกของกลุ่มเท่านั้น ขาดโครงสร้างภายในที่จะทำให้มันเป็นอะไรที่มากกว่าผลรวมของส่วนย่อย
Agnosticism
Epistemologyอไญยนิยม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ทัศนะทางปรัชญาที่ว่าค่าความจริงของข้ออ้างบางประการ—โดยเฉพาะข้ออ้างเชิงอภิปรัชญาที่เกี่ยวกับเทววิทยา, ชีวิตหลังความตาย หรือการดำรงอยู่ของพระเจ้า—เป็นสิ่งที่ไม่เป็นที่รับรู้และโดยเนื้อแท้แล้วไม่สามารถหยั่งรู้ได้
อไญยนิยม (ลัทธิไม่รู้)
Huxley, T. H., 1889, Agnosticism
ทัศนะที่ว่าการมีอยู่ของพระเจ้า สิ่งศักดิ์สิทธิ์ หรือสิ่งเหนือธรรมชาติเป็นสิ่งที่ไม่มีใครรู้หรือไม่อาจรู้ได้ บัญญัติโดย ที. เอช. ฮักซ์ลีย์ เพื่ออธิบายจุดยืนที่ปฏิเสธการยึดมั่นในความเชื่อหากไม่มีหลักฐานรองรับ
Agnotology
อวิทยาศาสตร์ (วิชาว่าด้วยการผลิตความไม่รู้)
Proctor, R. N., & Schiebinger, L., 2008, Agnotology: The making and unmaking of ignorance
การศึกษาเรื่องความไม่รู้หรือความสงสัยที่ถูกสร้างขึ้นทางวัฒนธรรม โดยเฉพาะการเผยแพร่ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์ที่ไม่ถูกต้องหรือสร้างความสับสน (เช่น กลยุทธ์ของอุตสาหกรรมยาสูบเพื่อบิดเบือนความเสี่ยงด้านสุขภาพ)
Ahimsa
Epistemologyอหิงสา
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) ความไม่เบียดเบียน หลักการในการละเว้นจากการทำอันตรายต่อสิ่งมีชีวิตใดๆ ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญในจริยศาสตร์ของศาสนาฮินดู พุทธ และเชน
Alienation (Marxist)
Political Philosophyความแปลกแยก (แบบมาร์กซิสต์)
Marx, K., 1988, Economic and philosophic manuscripts of 1844
กระบวนการที่คนงานในสังคมทุนนิยมสูญเสียการควบคุมเหนือแรงงาน ผลผลิต และสารัตถะแห่งความเป็นมนุษย์ (ภาวะสปีชีส์) ทำให้กลายเป็นความ "แปลกแยก" จากตนเองและผู้อื่น
Alterity
Aความเป็นอื่น
Treanor, B., 0, Emmanuel Levinas
มาจากภาษาละติน alter (อื่น) เป็นคำศัพท์ปรัชญาสำหรับ "ความเป็นอื่น" โดยเฉพาะความเป็นอื่นของบุคคลหรือประธานอื่น ซึ่งถูกอภิปรายอย่างโด่งดังโดย เลวินาส (Levinas)
ภาวะอื่น
Mautner, T., 2000, The Penguin dictionary of philosophy
สภาวะของความแตกต่าง; มักใช้ในปรากฏการณ์วิทยาเพื่ออธิบายความแตกต่างพื้นฐานระหว่าง "ตัวตน" (Self) และ "สิ่งที่ไม่ใช่ตัวตน" (Not-Self)
Altruism
Epistemologyปรัตถนิยม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ความเชื่อหรือการปฏิบัติในการคำนึงถึงประโยชน์สุขของผู้อื่นโดยไม่เห็นแก่ตน เป็นหลักการที่ตรงกันข้ามกับอัตตานิยม
ปรัตถนิยม (ลัทธิเห็นแก่ผู้อื่น)
Nagel, T., 1970, The possibility of altruism
หลักการหรือการปฏิบัติที่เห็นแก่สวัสดิการของผู้อื่น ในทางจริยศาสตร์มักถูกนำมาเปรียบเทียบกับอัตตานิยม (Egoism) เนเกลโต้แย้งว่าปรัตถนิยมเป็นข้อกำหนดที่มีเหตุผลสำหรับการกระทำของมนุษย์
Analysis
Aการวิเคราะห์
Beaney, M., 2014, Analysis
กระบวนการแยกย่อยแนวคิดหรือประพจน์ที่ซับซ้อนออกเป็นส่วนที่ง่ายกว่าหรือส่วนประกอบย่อย เพื่อทำความเข้าใจธรรมชาติของสิ่งนั้น
การวิเคราะห์ทางปรัชญา
Soames, S., 2003, Philosophical analysis in the twentieth century
วิธีการสืบสอบที่เป็นหัวใจสำคัญของ "ปรัชญาวิเคราะห์" (Analytic Philosophy) มุ่งเน้นการทำความกระจ่างทางความคิดและแก้ปัญหาทางปรัชญาผ่านการวิเคราะห์ภาษาและตรรกะ
Analytic
Epistemologyวิเคราะห์
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ประพจน์ประเภทหนึ่งที่ภาคแสดง (predicate) ถูกบรรจุความหมายไว้ในภาคประธาน (subject) แล้ว (เช่น 'ชายโสดทุกคนคือชายที่ยังไม่แต่งงาน') ซึ่งสามารถรู้ค่าความจริงได้จากการวิเคราะห์ความหมายของคำศัพท์เพียงอย่างเดียว
Analytic Philosophy
ปรัชญาสายวิเคราะห์
Dummett, M., 1993, Origins of analytical philosophy
ประเพณีทางปรัชญาที่เน้นความชัดเจนและการโต้แย้ง ซึ่งมักทำผ่านการวิเคราะห์ภาษาในเชิงตรรกะ บุคคลสำคัญ ได้แก่ เฟรเก, รัสเซลล์ และวิทเกนสไตน์
Analytic-Synthetic Distinction
Epistemologyการแบ่งแยกแบบวิเคราะห์-สังเคราะห์
Kant, I., 1998, Critique of pure reason
การแบ่งแยกของคานท์ระหว่างประพจน์ที่จริงโดยนิยาม (เชิงวิเคราะห์ เช่น "วัตถุทุกชนิดกินที่") และประพจน์ที่เพิ่มพูนเนื้อหาความรู้ใหม่ (เชิงสังเคราะห์ เช่น "วัตถุทุกชนิดมีน้ำหนัก")
Anarchy
Political Philosophyอนาธิปไตย
Nozick, R., 1974, Anarchy, state, and utopia
สภาวะของสังคมที่ปราศจากรัฐบาลหรืออำนาจส่วนกลาง ในทางปรัชญาการเมือง หมายถึงทฤษฎีที่ว่ารัฐบาลเป็นสิ่งไม่จำเป็นและเป็นอันตรายต่อเสรีภาพของมนุษย์
Animism
Aวิญญาณนิยม
Bird-David, N., 1999, "Animism" revisited: Personhood, environment, and relational epistemology
โลกทัศน์ที่เชื่อว่าสิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์ เช่น สัตว์ พืช และวัตถุไม่มีชีวิต ล้วนครอบครองแก่นสารทางจิตวิญญาณหรือมีวิญญาณสิงสถิตอยู่
สรรพจิตนิยม (ความหมายใกล้เคียง)
Skrbina, D., 2005, Panpsychism in the west
มีความเกี่ยวข้องทางประวัติศาสตร์กับ "สรรพจิตนิยม" (Panpsychism) คือความเชื่อที่ว่าสรรพสิ่งล้วนมีชีวิตหรือถูกทำให้มีชีวิต
วิญญาณนิยม (ลัทธิถือผี)
ความเชื่อที่ว่าวัตถุ สถานที่ และสิ่งมีชีวิตทั้งปวงล้วนมีสารัตถะทางวิญญาณสถิตอยู่ ในทางปรัชญา เป็นการท้าทายการแบ่งแยกที่ชัดเจนระหว่าง "บุคคล" กับ "สิ่งของ"
Anomalous Monism
Aเอกนิยมแบบอปกติ
Yalowitz, S., 2019, Anomalous Monism
ทฤษฎีของ โดนัลด์ เดวิดสัน ที่เสนอว่าเหตุการณ์ทางจิตเป็นสิ่งเดียวกับเหตุการณ์ทางกายภาพ (เอกนิยม) แต่เหตุการณ์ทางจิตไม่สามารถถูกทำนายหรืออธิบายได้ด้วยกฎทางฟิสิกส์ที่เคร่งครัด (อปกติ)
เอกนิยมไร้กฎเกณฑ์
Davidson, D., 1970, Mental Events
ทัศนะที่ว่าจิตและกายเป็นหนึ่งเดียวกัน แต่ไม่มีกฎทางจิต-ฟิสิกส์ที่เคร่งครัดเชื่อมโยงสภาวะทางจิตเข้ากับสภาวะทางกาย
เอกนิยมแบบอปกติ (อโนมาลัส โมนิสม์)
Davidson, D., 1970, Mental Events
ทฤษฎีของ โดนัลด์ เดวิดสัน ที่ว่าสภาวะทางจิตนั้นเป็นสิ่งเดียวกับสภาวะทางกายภาพ แต่ไม่มีกฎเกณฑ์ทางจิต-กายที่เข้มงวดเชื่อมโยงทั้งสองเข้าด้วยกัน จิตเป็นเรื่องทางกายภาพแต่ไม่อาจลดทอนให้เหลือเพียงกฎเกณฑ์ได้
Anthropomorphism
มานุษยรูปนิยม (การทำให้เหมือนมนุษย์)
การกำหนดคุณลักษณะ อารมณ์ หรือเจตนาของมนุษย์ให้แก่สิ่งที่ไม่ใช่มนุษย์ โดยเฉพาะพระเจ้า นักปรัชญาอย่างซีโนฟาเนสวิพากษ์วิจารณ์เรื่องนี้ในความเชื่อทางศาสนา
Antinomy
Aข้อขัดแย้งในตัวเอง (แอนติโนมี)
Rohlf, M., 2020, Immanuel Kant
ความขัดแย้งระหว่างหลักการหรือข้อสรุปสองประการที่ดูเหมือนจะจำเป็นและสมเหตุสมผลเท่าๆ กัน; คานท์ (Kant) ใช้คำนี้เพื่ออธิบายความขัดแย้งของเหตุผลบริสุทธิ์
ปรปักษ์นัย
Caygill, H., 1995, A Kant dictionary
คู่ของปฏิทรรศน์หรือประพจน์ที่ขัดแย้งกัน ซึ่งทั้งบทตั้ง (thesis) และบทแย้ง (antithesis) ต่างก็สามารถพิสูจน์ได้ว่าถูกต้อง
ความขัดแย้งทางกฎเกณฑ์ (แอนตินอมี่)
Kant, I., 1998, Critique of pure reason
ความขัดแย้งระหว่างความเชื่อหรือข้อสรุปสองอย่างที่ทั้งคู่ดูเหมือนจะตั้งอยู่บนพื้นฐานการให้เหตุผลที่ถูกต้อง คานท์ใช้คำนี้เพื่ออธิบายขีดจำกัดของเหตุผลบริสุทธิ์ในทางอภิปรัชญา
Anxiety (Angst)
ความวิตกกังวล (แองส์ท)
Kierkegaard, S., 1980, The concept of anxiety
ในทางอัตถิภาวนิยม หมายถึงความรู้สึกพรั่นพรึงหรือความไม่สบายใจที่ฝังลึกซึ่งเกิดจากการตระหนักถึงเสรีภาพของมนุษย์และความรับผิดชอบที่มาพร้อมกับมัน เคียร์เคกอร์ดเรียกมันว่า "อาการเวียนศีรษะแห่งเสรีภาพ"
Aporia
Logicทางตันทางปัญญา (อปอเรีย)
Plato, 1997, Meno
สภาวะความงงงวยหรือทางตันทางปรัชญา ในบทสนทนาของโสเครตีส คือช่วงเวลาที่คู่สนทนาตระหนักว่านิยามของตนนั้นขัดแย้งกันเองและพวกเขาไม่ได้รู้ในสิ่งที่เคยคิดว่ารู้
Appearance
Aปรากฏการณ์
O'Brien, D., 2015, The Continuum companion to the philosophy of mind
ลักษณะที่โลกปรากฏต่อประสาทสัมผัส ซึ่งแตกต่างจาก "ความจริงแท้" (Reality) หรือลักษณะที่โลกเป็นอยู่จริงในตัวมันเอง
สภาวะปรากฏ
Kant, I., 1998, Critique of pure reason (P. Guyer & A. W. Wood, Trans.)
ในปรัชญาของคานท์ หมายถึงวัตถุตามที่ปรากฏแก่เราผ่านรูปแบบการรับรู้ทางผัสสะ ตรงข้ามกับ "นูเมนา" (Noumena) หรือสิ่งในตัวมันเอง