Go back to browse
N
Terms starting with
N
Naishkarmya
ไนษกรรม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) สภาวะแห่งความไม่กระทำหรือความเป็นอิสระจากพันธนาการแห่งกรรม ในปรัชญาเวทานตะ หมายถึงการตระหนักรู้ทางจิตวิญญาณซึ่งทำให้บุคคลไม่ผูกพันกับผลของการกระทำ เพราะการกระทำนั้นได้ถูกกระทำขึ้นโดยปราศจากความยึดติดหรืออัตตา
Naïve Realism (Direct Realism)
สัจนิยมแบบซื่อ (สัจนิยมโดยตรง)
Searle, J. R., 2015, Seeing things as they are: A theory of perception
ทัศนะตามสามัญสำนึกที่ว่าโลกเป็นอย่างที่เรารับรู้ผ่านประสาทสัมผัสทุกประการ โดยถือว่าเรารับรู้วัตถุภายนอกโดยตรง แทนที่จะรับรู้ผ่านภาพตัวแทนทางจิตหรือข้อมูลทางผัสสะ
Narrative Identity
เอกลักษณ์แบบเรื่องเล่า
Ricoeur, P., 1988, Time and narrative (Vol. 3)
แนวคิดที่ว่าเอกลักษณ์ของบุคคลไม่ใช่สารัตถะที่หยุดนิ่ง แต่ถูกสร้างขึ้นผ่านเรื่องราวที่เราเล่าเกี่ยวกับตนเองและชีวิตของเรา เราทำความเข้าใจการมีอยู่ของเราในกาลเวลาด้วยการร้อยเรียงมันให้เป็นโครงเรื่อง (Plot)
Nastika
นาสติกะ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(ภาษาสันสกฤต) "ผู้ไม่เชื่อในพระเจ้า" หรือ "นอกรีต" ในปรัชญาอินเดียหมายถึงสำนักคิดที่ไม่ยอมรับอำนาจของคัมภีร์พระเวท สามสำนักคิดหลักในกลุ่มนาสติกะ ได้แก่ จารวาก, พุทธศาสนา และศาสนาเชน
Nationalism
ชาตินิยม
Gellner, E., 1983, Nations and nationalism
หลักการทางการเมืองที่ถือว่าหน่วยทางการเมือง (รัฐ) และหน่วยทางชาติ (วัฒนธรรม/เชื้อชาติ) ควรเป็นหน่วยเดียวกัน โดยตั้งสมมติฐานว่ามนุษยชาติถูกแบ่งออกเป็นชาติๆ ซึ่งแต่ละชาติมีลักษณะเฉพาะและมีสิทธิในการกำหนดชะตากรรมของตนเอง
Natural Law
กฎหมายธรรมชาติ
Finnis, J., 1980, Natural law and natural rights
ทฤษฎีที่ว่ามีหลักการทางศีลธรรมที่เป็นวัตถุวิสัย ซึ่งสามารถค้นพบได้ด้วยเหตุผล และควรเป็นรากฐานให้กับกฎหมายที่มนุษย์สร้างขึ้น โดยถือว่ากฎหมายที่ไม่ยุติธรรม "ไม่ใช่กฎหมาย" ในความหมายที่สมบูรณ์
Natural Rights
สิทธิตามธรรมชาติ
Locke, J., 1980, Second treatise of government
สิทธิที่ไม่ได้ขึ้นอยู่กับกฎหมายหรือจารีตประเพณีของวัฒนธรรมหรือรัฐบาลใดๆ จึงเป็นสิทธิสากลและไม่อาจโอนให้กันได้ ล็อคได้ระบุสิทธิเหล่านี้ไว้ว่าคือ สิทธิในชีวิต เสรีภาพ และทรัพย์สิน
Natural Selection
การคัดเลือกโดยธรรมชาติ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
กลไกหลักของวิวัฒนาการที่เสนอโดยชาร์ลส์ ดาร์วิน ซึ่งเป็นกระบวนการที่สิ่งมีชีวิตที่มีลักษณะสืบทอดซึ่งปรับตัวเข้ากับสภาพแวดล้อมได้ดีกว่า มีแนวโน้มที่จะอยู่รอดและสืบพันธุ์ได้สำเร็จมากกว่า
Naturalism
ธรรมชาตินิยม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
หลักคำสอนทางปรัชญาที่ว่าทุกสิ่งสามารถอธิบายได้ด้วยเหตุและกฎเกณฑ์ทางธรรมชาติ โดยไม่ต้องอ้างอิงถึงสภาวะเหนือธรรมชาติหรือทางจิตวิญญาณใดๆ โดยถือว่าธรรมชาติคือความเป็นจริงสูงสุด
Naturalism (Epistemological)
ธรรมชาติศาสตร์นิยม (ญาณวิทยาแบบธรรมชาตินิยม)
Quine, W. V. O., 1969, Ontological relativity and other essays
ทัศนะที่ว่าปรัชญาเป็นส่วนหนึ่งที่ต่อเนื่องกับวิทยาศาสตร์ ไควน์โต้แย้งว่าญาณวิทยาควรทำให้เป็น "ธรรมชาติศาสตร์" กล่าวคือเราควรศึกษาว่ามนุษย์ได้มาซึ่งความรู้จริงๆ อย่างไรในฐานะสาขาหนึ่งของจิตวิทยาหรือชีววิทยา
Naturalistic Fallacy
เหตุผลวิบัติแบบธรรมชาตินิยม
Moore, G. E., 1903, Principia Ethica
คำศัพท์ที่บัญญัติโดย จี. อี. มัวร์ เพื่ออธิบายข้อผิดพลาดในการนิยามความ "ดี" ด้วยคุณสมบัติทางธรรมชาติ (เช่น ความสุข หรือวิวัฒนาการที่สูงกว่า) มัวร์โต้แย้งว่าความดีเป็นคุณสมบัติที่เรียบง่าย ไม่เป็นธรรมชาติ และไม่อาจนนิยามได้
Nature (Physis)
ธรรมชาติ (ฟูซิส)
Aristotle, 1991, Physics
ในทัศนะของอริสโตเติล หมายถึงหลักการภายในแห่งการเปลี่ยนแปลงและการหยุดนิ่งในสิ่งที่ดำรงอยู่ตามธรรมชาติ ธรรมชาติมีความแตกต่างจาก "ศิลปะ" หรือ "สิ่งประดิษฐ์" ซึ่งมีหลักการสร้างสรรค์อยู่ภายนอกตัวมันเอง
Necessary and Sufficient Conditions
เงื่อนไขที่จำเป็นและเพียงพอ
Stebbing, L. S., 1930, A modern introduction to logic
เงื่อนไขที่จำเป็น: A ต้องมีอยู่เพื่อให้ B เกิดขึ้น เงื่อนไขที่เพียงพอ: ถ้า A มีอยู่ B ต้องเกิดขึ้น นิยามทางตรรกศาสตร์มุ่งหวังที่จะมอบเงื่อนไขที่เป็นทั้งเงื่อนไขที่จำเป็นและเพียงพอพร้อมกัน
Necessity (Logical vs. Metaphysical)
ความจำเป็น (ทางตรรกะและทางอภิปรัชญา)
Kripke, S. A., 1980, Naming and necessity
ความจำเป็นทางตรรกะ: เป็นจริงในทุกโลกที่เป็นไปได้ตามหลักตรรกะ ความจำเป็นทางอภิปรัชญา: เป็นจริงในทุกโลกที่เป็นไปได้ตามธรรมชาติของสิ่งนั้น (คริปคีโต้แย้งว่าเอกลักษณ์บางอย่างจำเป็นต้องเป็นจริงแม้จะรู้ได้หลังประสบการณ์)
Negation
Hนิเสธ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ในตรรกวิทยา คือการดำเนินการเชิงรูปนัยที่เปลี่ยนประพจน์หนึ่งไปเป็นประพจน์ที่ขัดแย้งกับประพจน์เดิม ถ้าหากประพจน์ตั้งต้นเป็นจริง นิเสธของมันจะเป็นเท็จ และในทางกลับกัน
นิเสธ (การปฏิเสธ)
Frege, G., 1952, Translations from the philosophical writings of Gottlob Frege
ตัวดำเนินการทางตรรกะที่กลับค่าความจริงของประพจน์ ถ้า P เป็นจริง นิเสธของ P (¬P) จะเป็นเท็จ เฟรเกถือว่านิเสธเป็นฟังก์ชันที่จับคู่ค่าความจริงเข้ากับค่าตรงข้ามของมัน
Negative Theology (Apophatic Theology)
อวพจน์เทววิทยา (เทววิทยาเชิงนิเสธ)
Pseudo-Dionysius, 1987, The complete works
วิธีการเข้าถึงพระเจ้าหรือความจริงสูงสุดด้วยการปฏิเสธ—โดยการนิยามว่าพระเจ้า "ไม่ใช่" อะไร แทนที่จะนิยามว่าพระเจ้าเป็นอะไร โดยยืนยันว่าพระเจ้าทรงอยู่เหนือภาษาและหมวดหมู่ของมนุษย์
Neo-Platonism
ลัทธิเพลโตใหม่
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ระบบปรัชญาและศาสนาที่ก่อตั้งโดยโพลตินัสในคริสต์ศตวรรษที่ 3 ซึ่งพยายามผสมผสานแนวคิดของเพลโตเข้ากับองค์ประกอบอื่น ๆ ของปรัชญาสมัยโบราณ โดยเน้นย้ำถึงการหลั่งไหลของความเป็นจริงทั้งหมดออกจากบ่อเกิดหนึ่งเดียวอันเป็นอุตรภาวะ (The One)
Neoplatonism
ลัทธินีโอพลาโตนิสม์ (พลาโตใหม่)
Plotinus, 1991, The Enneads
สำนักปรัชญาเชิงรหัสยนิยมและศาสนาที่ก่อตั้งโดยพล็อตินัสในศตวรรษที่ 3 ซึ่งพัฒนาแนวคิดของเพลโตให้เป็นระบบที่ซับซ้อนโดยมีศูนย์กลางอยู่ที่ "The One" (เอกสัจจะ) และกระบวนการล้นไหล (Emanation)
Neti-Neti
Hเนติ-เนติ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) "ไม่ใช่สิ่งนี้, ไม่ใช่สิ่งนี้" เป็นสำนวนในคัมภีร์อุปนิษัทที่ใช้อธิบายสภาวะของสัจภาวะสัมบูรณ์ (พรหมัน) โดยการปฏิเสธคุณลักษณะทั้งปวงที่เป็นสาทิสยะและเชิงประจักษ์ ซึ่งบ่งชี้ว่าสัจภาวะสูงสุดนั้นอยู่เหนือความคิดและคำพูดทั้งปวง
New Atheism
อเทวนิยมใหม่
Dawkins, R., 2006, The God delusion
ขบวนการในศตวรรษที่ 21 ที่มีลักษณะเด่นคือการวิพากษ์วิจารณ์ศาสนาอย่างรุนแรงและเปิดเผย พร้อมทั้งส่งเสริมวิทยาศาสตร์และฆราวาสนิยม บุคคลสำคัญในกลุ่มนี้ ได้แก่ ดอว์กินส์, แฮร์ริส, ฮิตเชนส์ และเดนเนตต์