Go back to browse
P
Terms starting with
P
Pain
ความเจ็บปวด
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ประสบการณ์ทางประสาทสัมผัสและอารมณ์ที่ไม่พึงประสงค์ซึ่งสัมพันธ์กับการเสียหายของเนื้อเยื่อที่เกิดขึ้นจริงหรือที่อาจจะเกิดขึ้น ในทางจริยศาสตร์ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในลัทธิประโยชน์นิยม ความเจ็บปวดถือเป็นสิ่งที่ตรงกันข้ามกับความสุข และเป็นสภาวะที่ควรถูกลดทอนให้เหลือน้อยที่สุดหรือหลีกเลี่ยง
Panentheism
Pสรรพเทวในนิยม (พระเจ้าอยู่ในทุกสิ่งและทุกสิ่งอยู่ในพระเจ้า)
Hartshorne, C. 1948 The divine relativity: A social conception of God
ทัศนะที่ว่าโลกถูกรวมอยู่ในพระเจ้า แต่พระเจ้าก็ยังเป็นมากกว่าโลก (อยู่เหนือโลก) แตกต่างจาก "สรรพเทวนิยม" (พระเจ้า = โลก) โดยสรรพเทวในนิยมยังคงรักษาความแตกต่างไว้แต่ยืนยันการพึ่งพากัน
Panopticon
Political Philosophyปาโนปติคอน (เรือนจำมองรอบทิศ)
Foucault, M., 1977, Discipline and punish: The birth of the prison
เดิมคือแบบจำลองเรือนจำของ เจเรมี เบนธัม ที่ผู้คุมคนเดียวสามารถมองเห็นนักโทษทั้งหมดได้โดยที่นักโทษไม่รู้ตัวว่าถูกมองอยู่หรือไม่ มิเชล ฟูโกต์ ใช้เป็นอุปมาสำหรับสังคมวินัยสมัยใหม่ ที่ซึ่งอำนาจทำงานผ่านการถูกมองเห็นตลอดเวลาและการสอดส่องตนเอง
Panpsychism
Pสรรพจิตนิยม
Skrbina, D. 2005 Panpsychism in the West
ทัศนะทางอภิปรัชญาที่ว่าความตระหนักรู้หรือจิต เป็นคุณลักษณะพื้นฐานและมีอยู่ทั่วไปทุกหนแห่งในจักรวาล แม้แต่อนุภาคพื้นฐานก็มีรูปแบบดั้งเดิมของความเป็นจิตหรือประสบการณ์
Pantheism
Pสรรพเทวนิยม (พระเจ้าคือธรรมชาติ)
Spinoza, B. 1994 The Ethics
ความเชื่อที่ว่าพระเจ้าและจักรวาลเป็นสิ่งเดียวกัน ดังวาทะของสปิโนซาที่ว่า "Deus sive Natura" (พระเจ้าหรือธรรมชาติ); มีสารัตถะเพียงหนึ่งเดียว และสารัตถะนั้นคือสิ่งศักดิ์สิทธิ์
สรรพเทวนิยม (พระเจ้าคือธรรมชาติ)
Spinoza, B., 1994, Ethics
ความเชื่อที่ว่าพระเจ้าและจักรวาลเป็นสิ่งเดียวกัน พระเจ้าไม่ใช่ผู้สร้างที่เป็นบุคคลซึ่งแยกต่างหากจากโลก แต่เป็นสารัตถะที่ดำรงอยู่ในตัวมันเองหรือเป็นกฎของธรรมชาติ (สปิโนซา: พระเจ้าหรือธรรมชาติ)
Paradigm
กระบวนทัศน์ (พาราไดม์)
Kuhn, T. S., 1996, The structure of scientific revolutions
คำศัพท์ที่ทำให้แพร่หลายโดย โทมัส คูห์น เพื่ออธิบายกรอบของข้อสมมติ วิธีการ และคุณค่าทางวิทยาศาสตร์ที่กำหนดสาขาวิชาวิทยาศาสตร์ในช่วงเวลาหนึ่ง (วิทยาศาสตร์ปกติ) วิทยาศาสตร์เปลี่ยนแปลงผ่าน "การเปลี่ยนกระบวนทัศน์"
Paradox
Logicปฏิทรรศน์
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ข้อความหรือประพจน์ที่ดูเหมือนขัดแย้งในตัวเองหรือไร้เหตุผล แต่ในความเป็นจริงกลับแสดงถึงความจริงที่เป็นไปได้ ในทางตรรกวิทยา ปฏิทรรศน์ถูกนำมาศึกษาเพื่อชี้ให้เห็นข้อบกพร่องในการให้เหตุผลหรือในภาษา
ปฏิทรรศน์ (ปาราด็อกซ์)
ข้อความหรือการอ้างเหตุผลที่นำไปสู่ข้อสรุปที่ดูเหมือนจะไม่สามารถยอมรับได้ในทางตรรกะหรือขัดแย้งในตัวเอง แม้จะดูเหมือนตั้งอยู่บนข้ออ้างที่สมเหตุสมผลก็ตาม ไควน์แบ่งปฏิทรรศน์ออกเป็นแบบสัจจธรรม (Veridical), แบบลวง (Falsidical) และแบบขัดแย้งทางกฎเกณฑ์ (Antinomies)
Paradox (Zeno's)
Pปฏิทรรศน์ (ของซีโน)
Salmon, W. C. (Ed.). 1970 Zeno's paradoxes
ข้อโต้แย้งทางตรรกะ (เช่น อคิลลีสกับเต่า) ที่มุ่งแสดงให้เห็นว่าแนวคิดเรื่องการเคลื่อนที่ ความหลากหลาย และการแบ่งแยกได้ นำไปสู่ความขัดแย้ง ซึ่งสนับสนุนทัศนะของพาร์เมนิดีสที่ว่าความจริงเป็นหนึ่งเดียวและไม่เปลี่ยนแปลง
Parallelism (Psychophysical)
Pขนานนิยม (ทางจิต-กาย)
Nadler, S. 2006 Spinoza's Ethics: An introduction
ทฤษฎีที่ว่าเหตุการณ์ทางจิตและทางกายมีความสัมพันธ์กันอย่างสมบูรณ์แต่ไม่ได้มีปฏิสัมพันธ์กันทางสาเหตุ มักอธิบายด้วยความกลมกลืนที่กำหนดไว้ล่วงหน้าของพระเจ้า (ไลบ์นิซ) หรือเป็นคุณลักษณะสองประการของสารัตถะเดียว (สปิโนซา)
Paramatman
ปรมาตมัน
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) อาตมันสูงสุดหรือวิญญาณสากล ในปรัชญาเวทานตะ หมายถึงสภาวะสัมบูรณ์ (พรหมัน) ในฐานะที่เป็นอาตมันภายในของสรรพสิ่งทั้งปวง ซึ่งแตกต่างจากชีวาตมัน (Jivatman) ซึ่งเป็นอาตมันของปัจเจกบุคคล
Parinama
Jปริณาม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(ภาษาสันสกฤต) การแปลงรูป, วิวัฒนาการ, หรือการเปลี่ยนแปลง ในปรัชญาสางขยะและโยคะ หมายถึงกระบวนการที่ปรักฤติ (ธรรมชาติ) ผ่านการแปรเปลี่ยนเพื่อสร้างโลกอันหลากหลายขึ้นมา
Particulars
Pสิ่งเฉพาะ (พาร์ทิคูลาร์)
Strawson, P. F. 1959 Individuals: An essay in descriptive metaphysics
สิ่งที่มีอยู่ที่เป็นปัจเจก ซึ่งดำรงอยู่ในพื้นที่และเวลา (เช่น เก้าอี้ตัวนี้, คนคนนั้น) ตรงข้ามกับสากลลักษณ์ที่สามารถปรากฏรูปในหลายสถานที่พร้อมกันได้
Perception (Representative Realism)
Pการรับรู้ (สัจนิยมแบบตัวแทน)
Locke, J. 1975 An essay concerning human understanding
ทัศนะ (ล็อค) ที่ว่าเรารับรู้วัตถุโดยอ้อมผ่านทางไอเดียหรือข้อมูลผัสสะ ไอเดียคือตัวแทนของวัตถุภายนอก
Perdurantism (Four-Dimensionalism)
Pทฤษฎีการดำรงอยู่แบบส่วนย่อยทางเวลา (เพอร์ดิวแรนติสม์)
Sider, T. 2001 Four-dimensionalism: An ontology of persistence and time
ทัศนะที่ว่าวัตถุดำรงอยู่ผ่านกาลเวลาโดยการมี "ชิ้นส่วนทางเวลา" (ระยะ) ที่แตกต่างกันในเวลาที่ต่างกัน คล้ายกับที่พวกมันมีชิ้นส่วนทางพื้นที่ วัตถุคือ "หนอนกาล-อวกาศ"
Person (Forensic Term)
Pบุคคล (นิยามทางนิติธรรม)
Locke, J. 1975 An essay concerning human understanding
นิยามของล็อคที่ว่าบุคคลคือ "สิ่งที่มีความคิดและปัญญา... ที่สามารถพิจารณาตัวเองในฐานะที่เป็นตัวเองได้" ซึ่งทำให้สามารถมีความรับผิดชอบทางศีลธรรมและกฎหมายได้
Personal Identity (Psychological Criterion)
Pเอกลักษณ์บุคคล (เกณฑ์ทางจิตวิทยา)
Parfit, D. 1984 Reasons and persons
ทัศนะ (ล็อค, พาร์ฟิต) ที่ว่า X เป็นบุคคลเดียวกับ Y หากมีความต่อเนื่องของความทรงจำและสภาวะทางจิต ไม่ว่าร่างกายจะเปลี่ยนแปลงไปหรือไม่ก็ตาม
Perspectivism
Epistemologyมุมมองนิยม (ทัศนะนิยม)
Nietzsche, F., 1974, The gay science
ทัศนะทางญาณวิทยาของนีดเช่ที่ว่าไม่มีข้อเท็จจริงที่เป็นวัตถุวิสัย มีเพียงการตีความจากมุมมองต่างๆ เท่านั้น ความรู้ของเราถูกจำกัดและถูกสร้างขึ้นตามตำแหน่งที่ตั้งและค่านิยมเฉพาะของเราเสมอ
Pessimism
ทุทรรศนนิยม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ทัศนะทางปรัชญาที่มองว่าความชั่วร้ายมีน้ำหนักเหนือกว่าความดีงามในโลก หรือว่าโลกโดยพื้นฐานแล้วเป็นสถานที่แห่งความทุกข์ทรมาน อาร์ทัวร์ โชเปนเฮาเออร์ คือผู้สนับสนุนที่โดดเด่นของทัศนะนี้
Phenomenology
Pปรากฏการณ์วิทยา
Husserl, E. 1931 Ideas: General introduction to pure phenomenology
การศึกษาโครงสร้างของจิตสำนึกตามที่ถูกประสบจากมุมมองบุรุษที่หนึ่ง โดยระงับการตัดสินเกี่ยวกับโลกภายนอก (Epoché) เพื่อพรรณนาตัวประสบการณ์เอง
Phenomenon
Pปรากฏการณ์ (ฟีโนเมนอน)
Kant, I. 1998 Critique of pure reason
ในทัศนะของคานท์ คือสิ่งตามที่ปรากฏแก่เราผ่านตัวกรองของพื้นที่ เวลา และปริมณฑล ตรงข้ามกับ นูเมนา (สิ่งในตัวมันเอง) เราสามารถรู้ได้เฉพาะปรากฏการณ์เท่านั้น
ปรากฏการณ์ (Phenomenon)
Kant, I., 1998, Critique of pure reason
ในทัศนะของคานท์ คือวัตถุแห่งประสบการณ์ตามที่ปรากฏต่อผัสสะของมนุษย์ ซึ่งถูกจัดโครงสร้างโดยที่ว่าง กาลเวลา และหมวดหมู่ทางปัญญา ตรงข้ามกับ นูเมนอน (สิ่งในตัวมันเอง) ซึ่งไม่อาจรู้ได้