Go back to browse
ล
Terms starting with
ล
Actualism
Aสัจนิยมเหตุการณ์จริง
Menzel, C., 2018, Actualism
ข้อเสนอทางอภิปรัชญาที่ว่าทุกสิ่งที่มีอยู่คือสิ่งที่เป็นจริง; ไม่มีสิ่งที่ "เป็นไปได้เพียงอย่างเดียว" ที่ไม่ได้ดำรงอยู่จริง
ลัทธิความเป็นจริง
Blackburn, S., 2016, The Oxford dictionary of philosophy (3rd ed.)
ทัศนะที่ว่าสิ่งที่มีอยู่เพียงอย่างเดียวคือสิ่งที่อยู่ในโลกแห่งความเป็นจริง โดยปฏิเสธการมีอยู่ของ "โลกที่เป็นไปได้" (Possible Worlds) ในฐานะสิ่งที่เป็นรูปธรรม
Berkeleyanism
Metaphysicsลัทธิเบิร์กลีย์
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
จิตนิยมอัตวิสัยของจอร์จ เบิร์กลีย์ ซึ่งสรุปอย่างโด่งดังว่า "Esse est percipi" (การดำรงอยู่คือการถูกรับรู้)
Buridan's Ass
Bลาของบูริแดน
Zupko, J., 2011, Buridan's Ass
การทดลองทางความคิดในปรัชญาการกระทำและนิยตินิยม อธิบายถึงลาที่หิวและกระหายเท่าๆ กัน อยู่กึ่งกลางพอดีระหว่างหญ้าและน้ำ และต้องตายลงเพราะไม่สามารถเลือกอย่างใดอย่างหนึ่งได้
ปฏิทรรศน์ของการเลือกด้วยเหตุผล
Rescher, N., 1959, Choice without preference
แสดงให้เห็นปัญหาของการตัดสินใจเมื่อไม่มีเหตุผลเพียงพอที่จะชอบทางเลือกหนึ่งมากกว่าอีกทางหนึ่ง ซึ่งท้าทายหลักเหตุผลเพียงพอ (Principle of Sufficient Reason)
Cynicism
Cลัทธิไซนิก
Navia, L. E., 1996, Classical cynicism: A critical study
สำนักปรัชญากรีกโบราณที่ก่อตั้งโดย แอนทิสเทนีส และทำให้โด่งดังโดย ไดโอจินีส ชาวไซนิกปฏิเสธความปรารถนาในความมั่งคั่ง อำนาจ และชื่อเสียงตามจารีต โดยสนับสนุนชีวิตที่ดำเนินไปตามธรรมชาติ
Daoism (Taoism)
ลัทธิเต๋า
Laozi, 1963, Tao Te Chingปรัชญาจีนโบราณที่เน้นความกลมกลืนกับเต๋า (มรรคา) ซึ่งเป็นหลักการพื้นฐานที่ไหลเวียนอยู่ในทุกสรรพสิ่ง โดยส่งเสริมหลักอู๋เหวย (การกระทำโดยไม่กระทำหรือการกระทำอย่างเป็นธรรมชาติ) ความเรียบง่าย และความเป็นธรรมชาติ ซึ่งตรงข้ามกับความเคร่งครัดของลัทธิขงจื๊อ
Darwinism
Logicลัทธิดาร์วิน
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ทฤษฎีวิวัฒนาการของสปีชีส์โดยการคัดเลือกโดยธรรมชาติที่เสนอโดยชาลส์ ดาร์วิน ในทางปรัชญา ทฤษฎีนี้มีอิทธิพลต่อธรรมชาตินิยมและความเข้าใจเกี่ยวกับกำเนิดของมนุษย์และจริยศาสตร์
Definite Description
Dคำระบุเจาะจง
Russell, 1905
วลีในรูปแบบ "สิ่งนั้นสิ่งนี้" (เช่น "กษัตริย์องค์ปัจจุบันของฝรั่งเศส") ทฤษฎีคำระบุของรัสเซลล์วิเคราะห์โครงสร้างตรรกะของวลีเหล่านี้เพื่อแก้ปริศนาทางภววิทยาเกี่ยวกับวัตถุที่ไม่มีอยู่จริง
ลัทธิไม้นอง
Parsons, 1980
ทัศนะที่ตรงข้ามกับรัสเซลล์ โดยยืนยันว่าคำระบุเจาะจงที่อ้างถึงวัตถุที่ไม่มีอยู่ (เช่น "ภูเขาทองคำ") ยังคงอ้างถึงวัตถุจริงที่มี "ภาวะ" (subsistence) แต่ไม่มี "การมีอยู่" (existence)
Degrees of Reality
Dระดับความจริง
Vlastos, 1965
ทัศนะแบบเพลโตและสโกลาสติกที่ว่าความจริงไม่ใช่ทวิภาค (มี/ไม่มี) แต่มีระดับขั้น "แบบ" หรือพระเจ้ามีความจริงมากกว่าวัตถุทางกายภาพ ซึ่งมีความจริงมากกว่าเงา
ลำดับชั้นทางภววิทยา
McDaniel, 2017
โครงสร้างของภาวะที่มักจัดลำดับตามการพึ่งพา; สารัตถะที่เป็นอิสระถือว่า "จริงกว่า" อาการหรือคุณสมบัติบังเอิญที่ต้องพึ่งพามัน
Determinables and Determinates
Dตัวกำหนดได้ / ตัวถูกกำหนด
Wilson, 2017
ความสัมพันธ์ระหว่างคุณสมบัติทั่วไปและคุณสมบัติเฉพาะ "สีแดง" เป็นตัวถูกกำหนด (Determinate) ของตัวกำหนดได้ "สี" (Determinable); "สีแดงสด" เป็นตัวถูกกำหนดของ "สีแดง"
ลำดับชั้นของคุณสมบัติ
Yablo, 1992
การอภิปรายทางอภิปรัชญาว่าตัวกำหนดได้ (เช่น สี) มีอยู่จริงในระดับพื้นฐาน หรือเป็นเพียงสิ่งที่นามธรรมมาจากตัวถูกกำหนด (เช่น เฉดสีเฉพาะ)
Emanation
Eการล้นไหล (เอมาเนชัน)
Gerson, L. P., 2018, Plotinus
ในลัทธินีโอเพลโตนิสม์ กระบวนการที่ความจริงทั้งมวลไหลล้นออกมาจาก "หนึ่งเดียว" (The One) เสมือนแสงที่ส่องออกจากดวงอาทิตย์ โดยไม่ทำให้หนึ่งเดียวนั้นลดน้อยลง
ลำดับชั้นแห่งภาวะ
Wallis, R. T., 1995, Neoplatonism
โครงสร้างที่เป็นผลมาจากการล้นไหล ซึ่งความจริงถูกจัดลำดับชั้นจากหนึ่งเดียว ลงมาสู่ปัญญา (Nous) วิญญาณ (Psyche) และสุดท้ายคือสสาร
การล้นไหล (การแผ่ซ่าน)
Plotinus, 1991, The Enneads
ในลัทธินีโอพลาโตนิสม์ (พล็อตินัส) คือกระบวนการที่สรรพสิ่งถือกำเนิดมาจาก "ปฐมสัจจะ" (The One) โดย The One เอ่อล้นออกมาเนื่องจากความสมบูรณ์พร้อม ก่อให้เกิดปัญญา (Nous) จิตวิญญาณ (Soul) และโลกวัตถุ ตามลำดับ โดยที่ The One ไม่ได้สูญเสียความสมบูรณ์ไป
Gnosticism
ลลัทธินอสติก
Jonas, 2001
ระบบความเชื่อทางอภิปรัชญาที่มองว่าโลกวัตถุคือคุกที่สร้างโดยเทพเจ้าชั้นต่ำ และความรอดพ้นเกิดขึ้นได้ด้วย "นอซิส" หรือความรู้ทางจิตวิญญาณที่ซ่อนเร้น
Hegelianism
Hลัทธิเฮเกล
Hegel, G. W. F., 1977, Phenomenology of spirit (A. V. Miller, Trans.)
ระบบทางอภิปรัชญาที่เน้นกระบวนการทางวิภาษวิธี (Dialectics) และมองว่าความจริงคือจิตสัมบูรณ์ (Absolute Spirit) ที่พัฒนาผ่านประวัติศาสตร์
จิตนิยมแบบอังกฤษ
Mander, W. J., 2011, British idealism: A history
ขบวนการทางอภิปรัชญาในศตวรรษที่ 19 ที่นำแนวคิดของเฮเกลมาปรับใช้เพื่อคัดค้านลัทธิประสบการณ์นิยมและวัตถุนิยม
ปรัชญาเฮเกล (เฮเกลเลียนนิสม์)
Hegel, G. W. F., 1977, Phenomenology of spirit
ปรัชญาของ จี.ดับเบิลยู.เอฟ. เฮเกล ที่เน้นการตระหนักรู้ทางประวัติศาสตร์ของ "จิตสัมบูรณ์" ผ่านกระบวนการวิภาษวิธี (บทตั้ง-บทแย้ง-บทสรุป) โดยมีหลักการว่า "สิ่งที่เป็นเหตุเป็นผลคือสิ่งที่เป็นจริง และสิ่งที่เป็นจริงคือสิ่งที่เป็นเหตุเป็นผล"
Jansenism
Dลัทธิยานเซน
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ขบวนการทางเทววิทยาศาสนาคริสต์ซึ่งส่วนใหญ่อยู่ในฝรั่งเศส ที่เน้นย้ำเรื่องบาปกำเนิด ความเสื่อมทรามของมนุษย์ ความจำเป็นแห่งพระหรรษทาน และการกำหนดชะตาล่วงหน้า โดยมีพื้นฐานมาจากผลงานของคอร์เนลิอุส ยานเซน ที่ตีพิมพ์ขึ้นหลังการเสียชีวิตของเขา
Kantianism (Critical Philosophy)
ลัทธิคานท์ (ปรัชญาวิพากษ์)
Kant, I., 1998, Critique of pure reason
ปรัชญาของ อิมมานูเอล คานท์ ที่เน้นย้ำว่าจิตของมนุษย์จัดโครงสร้างประสบการณ์ผ่านหมวดหมู่ต่างๆ (ที่ว่าง, เวลา, ความเป็นเหตุเป็นผล) และศีลธรรมมีรากฐานมาจากหน้าที่ทางเหตุผล (คำสั่งเด็ดขาด)
Laissez-faire
Fลัทธิปล่อยให้ทำไป (Laissez-faire)
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(ภาษาฝรั่งเศส) "ปล่อยให้ทำไป" ในปรัชญาสังคมและการเมือง คือหลักคำสอนที่ว่ารัฐบาลไม่ควรเข้าแทรกแซงกิจการทางเศรษฐกิจของปัจเจกบุคคลหรือสังคม โดยเน้นการแข่งขันอย่างเสรีและความคิดริเริ่มของปัจเจกบุคคล
Lila (Leela)
ลีลา
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(สันสกฤต) การเล่น หรือ กีฬา ในปรัชญาอินเดีย (โดยเฉพาะในเวदानตะและไวษณวะ) หมายถึงแนวคิดที่ว่าจักรวาลเป็นการสำแดงอย่างสนุกสนาน หรือการละเล่นสร้างสรรค์ของพระเจ้า (พรหมัน หรือ พระวิษณุ) โดยกระทำปราศจากแรงผลักดันภายนอก หรือความจำเป็นใด ๆ
Linga (Lingam)
ลิงคะ (Linga หรือ Lingam)
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(ภาษาสันสกฤต) หมายถึง สัญลักษณ์ เครื่องหมาย หรือสิ่งบ่งชี้ ในตรรกศาสตร์อินเดีย (Nyaya) หมายถึง "มัชฌิมบท" หรือเหตุผล (Hetu) ที่บ่งชี้ถึงการมีอยู่ของบทประธาน (Sadhya) ในบริบททางศาสนา เป็นสัญลักษณ์ของพระศิวะที่แสดงถึงพลังสร้างสรรค์ของจักรวาล
Marxism
ลัทธิมาร์กซ์
Marx, K., 1976, Capital: A critique of political economy (Vol. 1)
วิธีการวิเคราะห์ทางสังคมและเศรษฐกิจที่มองความสัมพันธ์ทางชนชั้นและความขัดแย้งทางสังคมโดยใช้การตีความพัฒนาการทางประวัติศาสตร์แบบวัตถุนิยม (วัตถุนิยมประวัติศาสตร์) ทำนายการล่มสลายของทุนนิยมและการผงาดขึ้นของคอมมิวนิสต์ผ่านการปฏิวัติของชนชั้นกรรมาชีพ
Mysticism
ลัทธิลึกลับ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ความเชื่อที่ว่าความรู้โดยตรงเกี่ยวกับพระเจ้า ความจริงทางจิตวิญญาณ หรือความเป็นจริงสูงสุด สามารถบรรลุได้ผ่านประสบการณ์ส่วนตัว ญาณ หรือญาณทัสนะที่อยู่เหนือการรับรู้ธรรมดาและความคิดเชิงเหตุผล
Neo-Platonism
ลัทธิเพลโตใหม่
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ระบบปรัชญาและศาสนาที่ก่อตั้งโดยโพลตินัสในคริสต์ศตวรรษที่ 3 ซึ่งพยายามผสมผสานแนวคิดของเพลโตเข้ากับองค์ประกอบอื่น ๆ ของปรัชญาสมัยโบราณ โดยเน้นย้ำถึงการหลั่งไหลของความเป็นจริงทั้งหมดออกจากบ่อเกิดหนึ่งเดียวอันเป็นอุตรภาวะ (The One)