Go back to browse
ค
Terms starting with
ค
Abhinivesha
Aความยึดติดในชีวิต
Sinha S.C., 1998, Dictionary of Philosophy
คำสันสกฤต หมายถึง ความรักในชีวิตและความกลัวความตาย ในระบบโยคะ ถือเป็นหนึ่งใน กิเลสหรือความยึดติดหลงผิด 5 ประการ ที่ทำให้จิตไม่หลุดพ้น
Absolute
Aความจริงสูงสุด
Sinha S.C., 1998, Dictionary of Philosophy
คำนี้ใช้โดยนักปรัชญาอุดมคติหลังยุคคานท์ เพื่อหมายถึง ความจริงทั้งหมดที่มีอยู่จริง ซึ่งถูกมองว่าเป็น ระบบหนึ่งเดียว ที่รวมทุกสิ่งเข้าไว้ด้วยกัน แม้ว่าจะดูเหมือนว่ามีความหลากหลายมากมายในโลกก็ตาม แนวคิดนี้เชื่อว่า ความหลากหลายนั้นล้วนเกิดมาจาก “ความจริงหนึ่งเดียว” นี้เอง
สิ่งสัมบูรณ์
Mautner, T., 2000, The Penguin dictionary of philosophy
ความจริงแท้ที่ปราศจากเงื่อนไข ซึ่งอาจเป็นรากฐานของความมีอยู่ทั้งหมดหรือเป็นองค์รวมของสรรพสิ่ง ในทางจิตนิยมมักหมายถึงความจริงสูงสุดหรือพระเจ้า ซึ่งก้าวข้ามข้อจำกัดและการแบ่งแยกทั้งปวง
ภาวะสัมบูรณ์
Redding, P., 2020, Georg Wilhelm Friedrich Hegel
คำศัพท์ที่เฮเกล (Hegel) และนักจิตนิยมชาวอังกฤษใช้เรียกความจริงหนึ่งเดียวที่ครอบคลุมทุกสิ่งไว้ภายในตัวเอง และไม่ต้องพึ่งพาสิ่งอื่นใดในการดำรงอยู่
Absurd, The
Aความไร้เหตุผล (ภาวะที่น่าขัน)
Aronson, R., 2017, Albert Camus
ในทางอัตถิภาวนิยม หมายถึงความขัดแย้งระหว่างธรรมชาติของมนุษย์ที่แสวงหาคุณค่าและความหมายในชีวิต กับจักรวาลที่ "เงียบงัน" และปราศจากจุดมุ่งหมาย
ความไม่สมเหตุสมผล
Encyclopaedia Britannica, The Editors of, 2023, Absurdity
สภาวะที่มนุษย์ดำรงอยู่ในจักรวาลที่ไร้ความหมายและไร้เหตุผล และเป็นสภาวะที่ชีวิตของผู้คนไม่มีจุดประสงค์หรือความหมายใดๆ รองรับ
ความไร้สาระ (ดิ แอบเสิร์ด)
Camus, A., 1955, The myth of Sisyphus and other essays
ความขัดแย้งระหว่างการดิ้นรนค้นหาความหมายของมนุษย์กับจักรวาลที่นิ่งเงียบและไร้ความหมาย คามูโต้แย้งว่าเราควรยอมรับความไร้สาระนี้ด้วย "การขัดขืน" (Revolt) มากกว่าความสิ้นหวัง
Accident
Aคุณสมบัติบังเอิญ (อุปาทาน)
Cohen, S. M., 2016, Aristotle’s Metaphysics
ในอภิปรัชญาของอริสโตเติล หมายถึงคุณสมบัติของสิ่งหนึ่งซึ่งไม่ได้เป็นสาระสำคัญต่อธรรมชาติของสิ่งนั้น กล่าวคือ สิ่งนั้นจะยังคงเป็นสิ่งเดิมแม้ว่าจะปราศจากคุณสมบัตินี้
อาการ
Bunnin, N., & Yu, J., 2004, The Blackwell dictionary of Western philosophy
การแปรเปลี่ยนหรือคุณลักษณะของสารวัตถุ (Substance) ที่สามารถเปลี่ยนแปลงหรือสูญหายไปได้โดยที่สารวัตถุนั้นไม่สูญสลายไป (เช่น สีของโต๊ะ)
Actuality
Aภาวะจริง (กิริยา)
Sachs, J., 0, Aristotle: Motion and its Place in Nature
คำแปลจากภาษาเกรีก energeia หรือ entelecheia ของอริสโตเติล หมายถึงสถานะของการเป็นจริงอย่างสมบูรณ์หรือการแสดงออก ตรงข้ามกับ "ภาวะแฝง" (Potentiality)
ความเป็นจริง
Audi, R. (Ed.), 2015, The Cambridge dictionary of philosophy (3rd ed.)
รูปแบบการมีอยู่ของสิ่งที่ดำรงอยู่จริง แตกต่างจากความเป็นไปได้ (สิ่งที่อาจจะมีอยู่) และความจำเป็น (สิ่งที่ต้องมีอยู่)
Alienation (Marxist)
Political Philosophyความแปลกแยก (แบบมาร์กซิสต์)
Marx, K., 1988, Economic and philosophic manuscripts of 1844
กระบวนการที่คนงานในสังคมทุนนิยมสูญเสียการควบคุมเหนือแรงงาน ผลผลิต และสารัตถะแห่งความเป็นมนุษย์ (ภาวะสปีชีส์) ทำให้กลายเป็นความ "แปลกแยก" จากตนเองและผู้อื่น
Alterity
Aความเป็นอื่น
Treanor, B., 0, Emmanuel Levinas
มาจากภาษาละติน alter (อื่น) เป็นคำศัพท์ปรัชญาสำหรับ "ความเป็นอื่น" โดยเฉพาะความเป็นอื่นของบุคคลหรือประธานอื่น ซึ่งถูกอภิปรายอย่างโด่งดังโดย เลวินาส (Levinas)
ภาวะอื่น
Mautner, T., 2000, The Penguin dictionary of philosophy
สภาวะของความแตกต่าง; มักใช้ในปรากฏการณ์วิทยาเพื่ออธิบายความแตกต่างพื้นฐานระหว่าง "ตัวตน" (Self) และ "สิ่งที่ไม่ใช่ตัวตน" (Not-Self)
Antinomy
Aข้อขัดแย้งในตัวเอง (แอนติโนมี)
Rohlf, M., 2020, Immanuel Kant
ความขัดแย้งระหว่างหลักการหรือข้อสรุปสองประการที่ดูเหมือนจะจำเป็นและสมเหตุสมผลเท่าๆ กัน; คานท์ (Kant) ใช้คำนี้เพื่ออธิบายความขัดแย้งของเหตุผลบริสุทธิ์
ปรปักษ์นัย
Caygill, H., 1995, A Kant dictionary
คู่ของปฏิทรรศน์หรือประพจน์ที่ขัดแย้งกัน ซึ่งทั้งบทตั้ง (thesis) และบทแย้ง (antithesis) ต่างก็สามารถพิสูจน์ได้ว่าถูกต้อง
ความขัดแย้งทางกฎเกณฑ์ (แอนตินอมี่)
Kant, I., 1998, Critique of pure reason
ความขัดแย้งระหว่างความเชื่อหรือข้อสรุปสองอย่างที่ทั้งคู่ดูเหมือนจะตั้งอยู่บนพื้นฐานการให้เหตุผลที่ถูกต้อง คานท์ใช้คำนี้เพื่ออธิบายขีดจำกัดของเหตุผลบริสุทธิ์ในทางอภิปรัชญา
Anxiety (Angst)
ความวิตกกังวล (แองส์ท)
Kierkegaard, S., 1980, The concept of anxiety
ในทางอัตถิภาวนิยม หมายถึงความรู้สึกพรั่นพรึงหรือความไม่สบายใจที่ฝังลึกซึ่งเกิดจากการตระหนักถึงเสรีภาพของมนุษย์และความรับผิดชอบที่มาพร้อมกับมัน เคียร์เคกอร์ดเรียกมันว่า "อาการเวียนศีรษะแห่งเสรีภาพ"
Aseity
Aความเป็นเอง (อาสยภาวะ)
Leftow, B., 2016, God, Concepts of
คุณสมบัติของการมีอยู่ได้ด้วยตนเอง (จากภาษาละติน a se ) โดยเคร่งครัดแล้วใช้กับพระเจ้าในเทวนิยมแบบคลาสสิก หมายถึงพระเจ้าไม่ต้องพึ่งพาสิ่งอื่นใดเพื่อการดำรงอยู่
ภาวะสัมบูรณ์ด้วยตนเอง
Craig, W. L., 2001, God, time, and eternity
การมีอยู่ด้วยตนเองหรือการกำเนิดด้วยตนเอง; คุณลักษณะทางอภิปรัชญาของสิ่งที่การดำรงอยู่มาจากธรรมชาติของตัวมันเอง
Attribute
Aคุณลักษณะ
Shein, N., 2018, Spinoza’s Theory of Attributes
คุณสมบัติหรือลักษณะเด่นที่ถือเป็นส่วนหนึ่งหรือเป็นธรรมชาติของบุคคลหรือสิ่งของ; ในปรัชญาของสปิโนซา หมายถึงแก่นสารของสารวัตถุ (Substance)
อุปนิสัย (บริบทพระเจ้า)
Swinburne, R., 2016, The coherence of theism (2nd ed.)
คุณสมบัติที่แสดงถึงพระเจ้า เช่น ความมีอำนาจทุกอย่าง ความรู้แจ้งทุกอย่าง และความดีที่สมบูรณ์พร้อม
Axiology
Epistemologyคุณวิทยา
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
สาขาหนึ่งของปรัชญาที่ศึกษาเกี่ยวกับธรรมชาติของคุณค่าและการประเมินคุณค่า ซึ่งรวมถึงจริยศาสตร์ (คุณค่าทางศีลธรรม) และสุนทรียศาสตร์ (คุณค่าทางศิลปะ)
Backward Causation
Bความเป็นสาเหตุย้อนกลับ
Faye, J., 2018, Backward Causation
สมมติฐานที่ว่าผลสามารถเกิดขึ้นก่อนเหตุในทางเวลาได้; กล่าวคือ เหตุการณ์ที่เวลา t ถูกทำให้เกิดขึ้นโดยเหตุการณ์ที่เวลา t+1
ปัจจัยย้อนทวน
Black, M., 1956, Why cannot an effect precede its cause?
แนวคิดในฟิสิกส์และอภิปรัชญาที่อนาคตส่งอิทธิพลต่ออดีต มักถูกอภิปรายในบริบทของปฏิทรรศน์การเดินทางข้ามเวลาและกลศาสตร์ควอนตัม
Bad
Metaphysicsความชั่ว
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(จริยศาสตร์) สิ่งที่ชั่วร้ายหรือเลวทราม ซึ่งเป็นขั้วตรงข้ามของความดี ในลัทธิอรรถประโยชน์นิยม คือสิ่งที่ก่อให้เกิดความเจ็บปวดหรือความทุกข์
Base, Supervenience
Bฐาน (แห่งการกำกับแกน)
Kim, J., 1993, Supervenience and mind
ชุดของคุณสมบัติระดับล่าง (มักเป็นทางกายภาพ) ซึ่งคุณสมบัติระดับสูง (เช่น ทางจิต หรือทางศีลธรรม) ต้องพึ่งพาหรือดำรงอยู่โดยมีการกำกับแกน
คุณสมบัติรองรับ
McLaughlin, B., & Bennett, K., 2018, Supervenience
คุณสมบัติที่เป็นรากฐานให้แก่คุณสมบัติที่มาเกาะเกี่ยว (Supervenient); จะไม่มีความแตกต่างในระดับบนหากไม่มีความแตกต่างในระดับฐาน
Basic Belief
Epistemologyความเชื่อพื้นฐาน
Plantinga, A., 1993, Warrant and proper function
ในทฤษฎีรากฐานนิยม หมายถึงความเชื่อที่ไม่ได้ถูกอนุมานมาจากความเชื่ออื่น แต่มีความสมเหตุสมผลในตัวมันเอง (เช่น ผ่านผัสสะหรือความจำ) แพลนทิงกาขยายขอบเขตนี้รวมถึงความเชื่อในพระเจ้าว่าเป็น "ความเชื่อพื้นฐานที่เหมาะสม"
Beauty
Metaphysicsความงาม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
คุณลักษณะหรือการรวมกันของคุณลักษณะในวัตถุหรือมโนทัศน์ที่ก่อให้เกิดความพึงพอใจทางประสาทสัมผัสหรือทางจิตใจ เป็นหัวข้อหลักของสุนทรียศาสตร์
Being
Bภาวะ (ความมีอยู่)
Cohen, S.M., 2016, Aristotle’s Metaphysics
แนวคิดพื้นฐานที่สุดในอภิปรัชญา หมายถึงการมีอยู่หรือสิ่งที่มีอยู่
ภาวะ (ในทัศนะไฮเดกเกอร์)
Wheeler, M., 2020, Martin Heidegger
แยกความแตกต่างจาก "สิ่งที่มีอยู่" (Entities/Beings) ภาวะ (Sein) คือประเด็นพื้นฐานของภววิทยา—ซึ่งถามว่าการที่สิ่งใดสิ่งหนึ่งจะมีอยู่ขึ้นมาได้นั้นมีความหมายว่าอย่างไร
ความเป็นอยู่ (ความเป็น / สัต)
Heidegger, M., 1962, Being and time
แนวคิดพื้นฐานในทางอภิปรัชญาที่อ้างถึงการดำรงอยู่ด้วยตัวมันเอง ไฮเดกเกอร์แยกแยะระหว่าง "สิ่งที่มีอยู่" (หน่วยตัวตน) และ "ความเป็นอยู่" (ธรรมชาติของการดำรงอยู่) โดยมุ่งเน้นไปที่ Dasein (การดำรงอยู่ของมนุษย์)
Belief
Metaphysicsความเชื่อ
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
สภาวะทางจิตที่ยึดถือว่าประพจน์หรือข้อตั้งหนึ่งเป็นจริง มักถูกจำแนกให้แตกต่างจากความรู้ ซึ่งความรู้นั้นต้องการการให้เหตุผลสนับสนุนและความจริง
ความเชื่อ
Audi, R., 2010, Epistemology: A contemporary introduction to the theory of knowledge
สภาวะทางจิตที่ถือว่าประพจน์หนึ่งเป็นจริง ในทางญาณวิทยา ความเชื่อถือเป็นองค์ประกอบหนึ่งของนิยามความรู้แบบดั้งเดิม (ความเชื่อที่จริงและมีเหตุผลรองรับ)
Benevolence
Metaphysicsความเมตตา
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
(จริยศาสตร์) ความตั้งใจที่จะทำความดีและส่งเสริมความสุขของผู้อื่น; การกระทำด้วยความกรุณาหรือความเอื้อเฟื้อเผื่อแผ่
ความเมตตาปรานี (ความมีเมตตา)
Hume, D., 1998, An enquiry concerning the principles of morals
แนวโน้มตามธรรมชาติที่จะทำความดีหรือปรารถนาดีต่อผู้อื่น ฮูมโต้แย้งว่าความเมตตาปรานีเป็นคุณธรรมตามธรรมชาติและเป็นรากฐานของการตัดสินทางศีลธรรม ซึ่งคัดค้านแนวคิดที่ว่ามนุษย์เห็นแก่ตัวเพียงอย่างเดียว