Go back to browse
ป
Terms starting with
ป
Act Utilitarianism
Ethicsประโยชน์นิยมเชิงการกระทำ
Bentham, J., 1996, An introduction to the principles of morals and legislation
ทฤษฎีจริยศาสตร์ที่ถือว่าการกระทำหนึ่งจะถูกต้องก็ต่อเมื่อมันก่อให้เกิดความสุขอย่างน้อยเท่ากับผลของการกระทำอื่นใดที่บุคคลนั้นสามารถทำได้ในเวลานั้น
Altruism
Epistemologyปรัตถนิยม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ความเชื่อหรือการปฏิบัติในการคำนึงถึงประโยชน์สุขของผู้อื่นโดยไม่เห็นแก่ตน เป็นหลักการที่ตรงกันข้ามกับอัตตานิยม
ปรัตถนิยม (ลัทธิเห็นแก่ผู้อื่น)
Nagel, T., 1970, The possibility of altruism
หลักการหรือการปฏิบัติที่เห็นแก่สวัสดิการของผู้อื่น ในทางจริยศาสตร์มักถูกนำมาเปรียบเทียบกับอัตตานิยม (Egoism) เนเกลโต้แย้งว่าปรัตถนิยมเป็นข้อกำหนดที่มีเหตุผลสำหรับการกระทำของมนุษย์
Analytic Philosophy
ปรัชญาสายวิเคราะห์
Dummett, M., 1993, Origins of analytical philosophy
ประเพณีทางปรัชญาที่เน้นความชัดเจนและการโต้แย้ง ซึ่งมักทำผ่านการวิเคราะห์ภาษาในเชิงตรรกะ บุคคลสำคัญ ได้แก่ เฟรเก, รัสเซลล์ และวิทเกนสไตน์
Antinomy
Aข้อขัดแย้งในตัวเอง (แอนติโนมี)
Rohlf, M., 2020, Immanuel Kant
ความขัดแย้งระหว่างหลักการหรือข้อสรุปสองประการที่ดูเหมือนจะจำเป็นและสมเหตุสมผลเท่าๆ กัน; คานท์ (Kant) ใช้คำนี้เพื่ออธิบายความขัดแย้งของเหตุผลบริสุทธิ์
ปรปักษ์นัย
Caygill, H., 1995, A Kant dictionary
คู่ของปฏิทรรศน์หรือประพจน์ที่ขัดแย้งกัน ซึ่งทั้งบทตั้ง (thesis) และบทแย้ง (antithesis) ต่างก็สามารถพิสูจน์ได้ว่าถูกต้อง
ความขัดแย้งทางกฎเกณฑ์ (แอนตินอมี่)
Kant, I., 1998, Critique of pure reason
ความขัดแย้งระหว่างความเชื่อหรือข้อสรุปสองอย่างที่ทั้งคู่ดูเหมือนจะตั้งอยู่บนพื้นฐานการให้เหตุผลที่ถูกต้อง คานท์ใช้คำนี้เพื่ออธิบายขีดจำกัดของเหตุผลบริสุทธิ์ในทางอภิปรัชญา
Appearance
Aปรากฏการณ์
O'Brien, D., 2015, The Continuum companion to the philosophy of mind
ลักษณะที่โลกปรากฏต่อประสาทสัมผัส ซึ่งแตกต่างจาก "ความจริงแท้" (Reality) หรือลักษณะที่โลกเป็นอยู่จริงในตัวมันเอง
สภาวะปรากฏ
Kant, I., 1998, Critique of pure reason (P. Guyer & A. W. Wood, Trans.)
ในปรัชญาของคานท์ หมายถึงวัตถุตามที่ปรากฏแก่เราผ่านรูปแบบการรับรู้ทางผัสสะ ตรงข้ามกับ "นูเมนา" (Noumena) หรือสิ่งในตัวมันเอง
Appearance and Reality
Metaphysicsปรากฏการณ์และความจริงแท้
Bradley, F. H., 1893, Appearance and reality
การแบ่งแยกประเพณีระหว่างสิ่งต่างๆ ที่ปรากฏแก่เรา (ปรากฏการณ์) กับสิ่งที่มันเป็นจริงๆ (ความจริงแท้) แบรดลีย์โต้แย้งว่าทุกสิ่งที่เราสัมผัสเป็นเพียงปรากฏการณ์ ในขณะที่ความจริงแท้คือ "สิ่งสัมบูรณ์" (Absolute) ที่กลมกลืนเป็นหนึ่งเดียว
Arche
Aปฐมธาตุ
Curd, P., 2020, Presocratic Philosophy
คำภาษากรีกหมายถึง "จุดกำเนิด" หรือ "การเริ่มต้น" ในปรัชญายุคก่อนโสเครตีส หมายถึงสารหรือหลักการพื้นฐานซึ่งสรรพสิ่งถือกำเนิดขึ้น (เช่น น้ำ ในแนวคิดของธาเลส)
ปฐมหลัก
Peters, F. E., 1967, Greek philosophical terms: A historical lexicon
หลักการแรกของความรู้ หรือสารัตถะพื้นฐานที่เป็นที่สุดของจักรวาล
Atomism
Aปรมาณูนิยม
Berryman, S., 2016, Ancient Atomism
ทฤษฎีที่ว่าความจริงประกอบขึ้นจากหน่วยย่อยที่ไม่สามารถแบ่งแยกหรือทำลายได้ (อะตอม) ซึ่งเคลื่อนที่อยู่ในความว่างเปล่า
ปรมาณูนิยมทางตรรกะ
Russell, B., 1918, The philosophy of logical atomism
ทัศนะทางอภิปรัชญา (เกี่ยวข้องกับรัสเซลล์และวิตต์เกนสไตน์) ที่ว่าโลกประกอบด้วยข้อเท็จจริงย่อยๆ ที่เป็นอิสระต่อกันจำนวนมาก
Atomism (Materialist)
Metaphysicsปรมาณูนิยม (ลัทธิอะตอม)
ทฤษฎี (ลูซิปปุส, เดโมคริตัส) ที่ว่าจักรวาลประกอบด้วยอนุภาคที่ไม่อาจแบ่งแยกและทำลายได้ (อะตอม) ซึ่งเคลื่อนที่อยู่ในความว่างเปล่า การเปลี่ยนแปลงทั้งปวงเป็นผลมาจากการจัดเรียงตัวใหม่ของอะตอมเหล่านี้
Backward Causation
Bความเป็นสาเหตุย้อนกลับ
Faye, J., 2018, Backward Causation
สมมติฐานที่ว่าผลสามารถเกิดขึ้นก่อนเหตุในทางเวลาได้; กล่าวคือ เหตุการณ์ที่เวลา t ถูกทำให้เกิดขึ้นโดยเหตุการณ์ที่เวลา t+1
ปัจจัยย้อนทวน
Black, M., 1956, Why cannot an effect precede its cause?
แนวคิดในฟิสิกส์และอภิปรัชญาที่อนาคตส่งอิทธิพลต่ออดีต มักถูกอภิปรายในบริบทของปฏิทรรศน์การเดินทางข้ามเวลาและกลศาสตร์ควอนตัม
Burali-Forti Paradox
Bปฏิทรรศน์บูราลี-ฟอร์ตี
Moore, G. H., & Garciadiego, A., 1981, Burali-Forti's paradox: A reappraisal of its origins
ปฏิทรรศน์ในทฤษฎีเซตที่แสดงให้เห็นว่าเซตของเลขลำดับ (Ordinal numbers) ทั้งหมดนำไปสู่ความขัดแย้ง ซึ่งนัยว่าไม่มี "เซตของเซตทั้งหมด" หรือผลรวมสัมบูรณ์
ปฏิทรรศน์ของเลขลำดับ
Hallett, M., 1984, Cantorian set theory and limitation of size
เกี่ยวข้องกับอภิปรัชญาในเรื่องอนันตภาพและสิ่งสัมบูรณ์; ชี้ว่าพหุภาพบางอย่างใหญ่เกินกว่าที่จะนับเป็นหน่วยเดียวกันได้ (Proper Classes)
Buridan's Ass
Bลาของบูริแดน
Zupko, J., 2011, Buridan's Ass
การทดลองทางความคิดในปรัชญาการกระทำและนิยตินิยม อธิบายถึงลาที่หิวและกระหายเท่าๆ กัน อยู่กึ่งกลางพอดีระหว่างหญ้าและน้ำ และต้องตายลงเพราะไม่สามารถเลือกอย่างใดอย่างหนึ่งได้
ปฏิทรรศน์ของการเลือกด้วยเหตุผล
Rescher, N., 1959, Choice without preference
แสดงให้เห็นปัญหาของการตัดสินใจเมื่อไม่มีเหตุผลเพียงพอที่จะชอบทางเลือกหนึ่งมากกว่าอีกทางหนึ่ง ซึ่งท้าทายหลักเหตุผลเพียงพอ (Principle of Sufficient Reason)
Butterfly Effect
Bปรากฏการณ์ผีเสื้อขยับปีก
Bishop, R. C., 2017, Chaos
ในทฤษฎีความโกลาหลและอภิปรัชญาเรื่องนิยตินิยม หมายถึงการพึ่งพาเงื่อนไขเริ่มต้นอย่างละเอียดอ่อน ซึ่งการเปลี่ยนแปลงเล็กน้อยในสถานะหนึ่งอาจส่งผลให้เกิดความแตกต่างมหาศาลในสถานะต่อมา
ความโกลาหลแบบกำหนดแน่
Lorenz, E. N., 1963, Deterministic nonperiodic flow
ความสุ่มที่ปรากฏในระบบซึ่งแท้จริงแล้วถูกกำกับโดยกฎที่แน่นอน ท้าทายความสามารถของเราในการทำนายอนาคตแม้ในจักรวาลที่เป็นนิยตินิยม
Category
Cปริมณฑล (แคตทิกอรี)
ในทัศนะของอริสโตเติล หมายถึงประเภทสูงสุดของภาวะ (เช่น สาร, ปริมาณ) ในทัศนะของคานท์ หมายถึงมโนทัศน์ก่อนประสบการณ์ที่ใช้จัดระเบียบประสบการณ์
ประเภททางภววิทยา
Lowe, 2006
การแบ่งประเภทที่พื้นฐานที่สุดของความจริง เช่น วัตถุ, คุณสมบัติ, เหตุการณ์, และความสัมพันธ์
Class
Cชั้น (คลาส)
Quine, 1963
กลุ่มของวัตถุที่มีคุณสมบัติบางอย่างร่วมกัน ในบางระบบจะแยกความต่างจาก "เซต" เพื่อหลีกเลี่ยงปฏิทรรศน์
ประเภทธรรมชาติ (ชนิดธรรมชาติ)
Bird & Tobin, 2018
ชั้นของสิ่งที่สอดคล้องกับการจัดกลุ่มที่มีอยู่จริงในธรรมชาติ ตรงข้ามกับการจัดกลุ่มตามอำเภอใจ
Conceptualism
Ethicsปฏิรูปนิยม
Sinha, S. C., 2012, Dictionary of philosophy
ทฤษฎีทางปรัชญาที่ว่ามโนทัศน์สากล (สิ่งสากล) มีอยู่เฉพาะในจิตใจเท่านั้น และไม่มีความเป็นจริงเชิงวัตถุวิสัยภายนอกการเป็นตัวแทนทางจิต
Data (Sense-Data)
Dข้อมูลผัสสะ (เซนส์เดตา)
Robinson, 1994
วัตถุทางจิตหรือตัวแทนซึ่งเป็นสิ่งที่ถูกรับรู้โดยตรงในการรับรู้ (เช่น แผ่นสีแดง) ถูกตั้งสมมติฐานขึ้นเพื่ออธิบายภาพลวงตาและอาการหลอน
ปรากฏการณ์นิยม
Russell, 1914
ทัศนะทางญาณวิทยาและอภิปรัชญาที่ว่าวัตถุทางกายภาพคือสิ่งที่ถูกสร้างขึ้นทางตรรกะจากข้อมูลผัสสะที่มีอยู่จริงและที่เป็นไปได้ (เกี่ยวข้องกับรัสเซลล์และแอร์)
Demon (Evil Demon)
Dปิศาจชั่วร้าย (ปิศาจจอมหลอกลวง)
Descartes, 1984
สมมติฐานเชิงกังขาคติที่เดส์การตส์ใช้ใน Meditations : สมมติว่ามีปิศาจผู้ทรงอิทธิฤทธิ์และชั่วร้ายกำลังหลอกลวงฉันในทุกเรื่อง รวมถึงความจริงทางคณิตศาสตร์ จะมีสิ่งใดเหลืออยู่ที่แน่นอนหรือไม่?
กังขาคติแบบครอบคลุม
Stroud, 1984
ทัศนะที่ว่าความรู้เกี่ยวกับโลกภายนอกเป็นไปไม่ได้ เพราะสถานการณ์อย่างปิศาจชั่วร้าย (หรือสมองในอ่าง) ไม่สามารถถูกตัดออกไปได้
Determinism
Dนิยตินิยม
Hoefer, 2016
ข้อเสนอที่ว่าทุกเหตุการณ์ รวมถึงความคิดและพฤติกรรมของมนุษย์ ถูกกำหนดทางสาเหตุโดยห่วงโซ่ของเหตุการณ์ก่อนหน้าและกฎธรรมชาติอย่างไม่ขาดตอน
ปิศาจของลาปลาซ
Laplace, 1951
การทดลองทางความคิดที่บรรยายถึงปัญญาญาณที่รู้ตำแหน่งและโมเมนตัมที่แม่นยำของทุกอะตอมในจักรวาล ณ ชั่วขณะหนึ่ง และดังนั้นจึงสามารถทำนายอนาคตทั้งหมดได้อย่างสมบูรณ์แบบ
Dichotomy Paradox
Dปฏิทรรศน์การแบ่งสอง
Huggett, 2019
หนึ่งในปฏิทรรศน์เรื่องการเคลื่อนที่ของซีโน: ในการไปถึงเป้าหมาย คนเราต้องเดินทางผ่านครึ่งทางก่อน จากนั้นก็ครึ่งหนึ่งของระยะทางที่เหลือ และเป็นเช่นนี้ไปเรื่อยๆ อย่างอนันต์ ซึ่งนัยว่าการเคลื่อนที่เป็นไปไม่ได้
ภารกิจยิ่งยวด (ซูเปอร์ทาสก์)
Thomson, 1954
ภารกิจที่ประกอบด้วยการปฏิบัติการจำนวนอนันต์นับได้ ซึ่งพัฒนามาจากปฏิทรรศน์ของซีโน ใช้ในอภิปรัชญาเพื่อทดสอบสัญชาตญาณเกี่ยวกับอนันตภาพและเวลา